Zoektocht naar de kleine belegger en spaarder

Quinten Massys, Belastinginners, laat 1520, olieverf op paneel, 86 x 71 cm. Liechtenstein Collection, Vaduz/ Wenen.

Uit de verslaggeving over de belastingmaatregelen in box 3 wordt steeds gesproken over de kleine belegger en spaarder. Media maken niet duidelijk wat een kleine belegger en spaarder is. Met welk vermogen is iemand een kleine spaarder en belegger? Dat kunnen ze ook niet omdat de coalitiepartijen daar geen duidelijkheid over geven.

Daarom heeft het nieuws over de kleine spaarder en belegger een onwerkelijk aspect. De term roept vertedering op. Kijk eens hoe gering, nietig of schamel de kleine belegger en spaarder is.

Het suggereert een tegenstelling tot de grote belegger die middelen heeft om mensen in te huren om belasting te ontwijken. Dat is het dilemma. De kleine spaarder en belegger kan de belasting die de overheid oplegt niet of nauwelijks ontwijken, de grote belegger wel. Dat maakt de overheid aan de hand van de eigen algoritmes duidelijk waar het inkomsten kan halen: bij de kleine belegger en spaarder.

Het is een beleid in ontwikkeling waar niks concreet over medegedeeld wordt. De journalistiek kan er weinig mee, maar moet er wel verslag van doen omdat iedereen er iets van vindt. Het blijkt een abstractie, die kleine spaarder en belegger.

In 2019 legde toenmalig fractievoorzitter van D66 en nu premier Rob Jetten in de Kerdijklezing over sociale veiligheid de grens bij een vermogen van 1 miljoen euro: ‘Daarom ben ik voorstander van een progressieve vermogensbelasting. Waarbij we grote vermogens boven de 1 miljoen zwaarder belasten. Zodat we kleine spaarders meer kunnen ontzien.’

Jetten zei kleine spaarders te willen ontzien en legde daarom de grens bij 1 miljoen euro. Door inflatie is dat bedrag inmiddels opgelopen tot 1,3 miljoen euro. Dat lijkt een tamelijk lage grens.

Het is onduidelijk of Jetten en D66 de grens nog steeds leggen bij 1,3 miljoen euro. Mensen met minder vermogen kunnen dan een kleine spaarder en belegger genoemd worden.

Naar aanleiding van de Kerkdijklezing 2019 van Rob Jetten vergeleek ik toen wat hij voorstelde met de voorstellen van de Franse econoom Thomas Piketty. Mijn conclusie was dat de linkse Piketty de middeninkomens minder belast dan wat de liberale Jetten voorstelde. Piketty legt de grens hoger: bij 5 miljoen euro. De ‘progressieve vermogensbelasting‘ van Jetten was toentertijd dus minder progressief dan die van Piketty. Of gewoon slecht doordacht?

Als Jetten nog min of meer op hetzelfde spoor zit als in 2019 liggen hier kansen voor PRO en oppositieleider Jesse Klaver om het sterker op te nemen voor de middeninkomens dan D66 en VVD. Klaver haalde Piketty naar Nederland en ondersteunde diens pleidooi om tot een herverdeling van inkomens te komen. Daar kwam in Nederland door weerstand van rechtse partijen niks van terecht. Ook het internationale tij zat tegen.

Over wat Jetten voorstelde schreef ik in het commentaar ‘Onduidelijkheid over plan Jetten om vermogens boven € 1 miljoen zwaarder te belasten. Wat betekent dat voor de middeninkomens?‘ van maart 2019 het volgende:

‘Dit voorbeeld leert dat ook bij een vermogen van € 5 miljoen de heffing van Piketty op vermogen nog lager is dan bij Jetten. Het is nog onduidelijk welk belastingmodel Jetten voor ogen heeft, maar hij lijkt nog steeds vooral de middengroepen te belasten. Welk probleem meent hij aan te pakken? Met de voorstellen van Piketty die de middengroepen buiten schot laten en vooral de hoogvermogenden aanpakken hoeft men het niet eens te zijn, maar dat heeft wel karakter en doet wat het zegt te doen. Piketty probeert immers tot een structurele herverdeling van vermogen te komen. Dat is bij Jetten nog maar de vraag. Nogmaals, wat het doel is van Jetten is onduidelijk.’

In 2026 is nog steeds niet helemaal duidelijk wat premier Jetten en D66 met de belastingheffing in box 3 willen. Het lijkt er sterk op dat ze zich voornamelijk laten voeren door de verwachte in te boeken opbrengsten van de kleine spaarder en belegger.

Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) voert wat dit betreft niet iets wat beleid genoemd kan worden, hij draait trots aan de knoppen om geld binnen te halen. Men kan zich afvragen of dat wel inkomens- of belastingbeleid genoemd kan worden of niet beter de naam boekhouden verdient.

Ook na een aangekondigde reparatie van kabinetsvoorstellen die de kleine spaarder en belegger hard zouden treffen blijft onduidelijk hoe zwaar in de nieuwe voorstellen de kleine spaarder en belegger belast gaat worden. En wie eigenlijk de kleine spaarder en belegger is.

Media kunnen er daarom voorlopig niks mee omdat de feiten ontbreken, maar moeten verslag doen van een actuele kwestie die belastingbetalers in de portemonnee raakt. Dan lopen emoties snel op en vallen partijen over elkaar heen om het als belangrijkste in de publiciteit op te nemen voor de kleine spaarder en belegger die verweesd zonder identiteit achterblijft.

Benoeming van Stephanie Rosenthal tot artistiek directeur Museum Boijmans van Beuningen

Schermafbeelding van deel bericht ‘Stephanie Rosenthal nieuwe artistiek directeur Museum Boijmans Van Beuningen‘ van Museum Boijmans van Beuningen, 30 september 2026.

De benoeming van de Duitse Stephanie Rosenthal (1971) tot artistiek directeur van Museum Boijmans Van Beuningen maakt benieuwd hoe die benoeming door de Raad van Toezicht tot stand is gekomen.

Wie naar de samenstelling van de Raad kijkt ziet dat uit de informatie niet valt af te leiden dat er meer dan één persoon met praktische museumervaring in zit. De voorzitter is lid van de raad van commissarissen van een bouw- en vastgoedbedrijf en een grote financiële dienstverlener.

De uitzondering met museale ervaring is de Duitse Ulrike Erbslöh (1966) die directeur van de Zwitserse Fondation Beyeler is. Voorheen was ze jarenlang als zakelijk directeur werkzaam bij het Van Abbemuseum.

Een en ander maakt nieuwsgierig hoe de werving en sollicitatie zijn verlopen. Dat zullen we nooit weten omdat de procedure vertrouwelijk is. We kunnen alleen maar gissen hoe de lijntjes lopen en wie wie wanneer en op welke voorwaarden geconsulteerd heeft.

Het is niet verkeerd dat een buitenlander tot directeur van een van de grotere Nederlandse musea benoemd wordt. Er waren er veel, en sommige succesvol: Axel Rüger, Charles Esche, Ann Demeester, Beatrix Ruf, Ann Goldstein of Emilie Gordenker. Zoals ook Nederlanders directeur van een buitenlands museum kunnen zijn. Nederland is nu eenmaal een klein land dat zich graag internationaal presenteert.

Toch roept de benoeming van Stephanie Rosenthal de vraag op of er geen Nederlanders waren die in aanmerking kwamen én wilden komen voor de functie van artistiek directeur van Boijmans dat pas in 2030 na een verbouwing opent. Als het tegenzit kan dat in een ongunstiger scenario ook 2032 worden.

Die vraag is geen motie van wantrouwen jegens mw. Rosenthal, maar een vraag naar de stand van zaken in de Nederlandse museumsector. Waren potentiële Nederlandse kandidaten niet gretig vanwege de langlopende verbouwing van Boijmans of zijn ze in de procedure niet uitgenodigd en aan bod gekomen?

Uit de mediaberichten valt niet op te maken of bij Boijmans de artistiek directeur hiërarchisch onder de algemeen directeur blijft vallen zoals recent het geval was. Door ziekte van de algemeen directeur wordt die positie nu ingenomen door interim directeur Sandra Kisters die in die functie terugtreedt als Rosenthal in voorjaar 2027 in dienst treedt.

Wanneer en óf er een algemeen directeur met hetzelfde mandaat als nu wordt benoemd is onduidelijk en ligt gevoelig vanwege de ziekte. Een en ander kan van invloed zijn geweest op de sollicitatieprocedure. Het zal ongetwijfeld besproken zijn. Maar we weten het niet.

Het is een goed gebruik om als iemand benoemd is daar niet moeilijk over te doen. Geef iemand die nog moet beginnen een eerlijke kans. Dat is wel zo sportief. Dat moeten we doen. Maar tegelijk is het een goede Hollandse gewoonte om daar toch vragen bij te stellen. Bij deze.

Mijn recensie van ‘De Gaulle: Résistance’ (2026)

Affiche van film ‘La bataille de Gaulle‘ (2026)

De Franse film ‘La bataille de Gaulle‘ van regisseur Antonin Baudry bestaat uit twee delen. In Nederland worden ze uitgebracht onder de titels ‘De Gaulle: Résistance’ en ‘De Gaulle: Liberté‘ van respectievelijk 161 en 159 minuten. De film is gebaseerd op een biografie over De Gaulle uit 2019 van historicus Julian Jackson en gaat over de jaren tijdens de Tweede Wereldoorlog. De recensie gaat over het eerste deel.

De subtitel ‘L’âge de fer‘ (ijzertijd) verwijst naar de chaotische beginjaren van de Tweede Wereldoorlog, de hardheid van het gevecht en de in de ogen van de Franse publieke opinie ijzeren wil van generaal Charles de Gaulle om Frankrijk soeverein te houden en niet over te leveren aan de Anglo-Saksische macht die hij niet vertrouwt.

Dat uit zich in dialogen tussen de Britten en De Gaulle waar Engels en Frans door elkaar heen worden gebruikt. De Gaulle praatte uiteindelijk Engels omdat hij toch in een Engelse omgeving moest opereren. Premier Churchill en zijn erg jonge minister van Buitenlandse Zaken Anthony Eden die het in 1955 tot premier schopte en de bijeenkomsten van De Gaulle bijwoont om als een seismograaf diens toenemend belang te meten zijn zowel obstakels als redmiddel voor De Gaulle.

President Roosevelt en in mindere mate Churchill vertrouwen De Gaulle echter niet. Deze Franse tweesterren generaal die in mei 1940 nog twee rangen lager was als kolonel lijkt als een stripfiguur een parodie van zichzelf in zijn wereldvreemdheid, zijn vastberadenheid en zijn lyrische pompheusheid vol grote woorden over ‘La France’. De Gaulle wordt geloofwaardig gespeeld door de Armeens-Franse acteur Simon Abkarian die net als de generaal de juiste neus heeft. Het goede acteurspel van het ensemble is een van de sterke punten van de film.

Simon Abkarian als generaal Charles de Gaulle in ‘La bataille de Gaulle: L’âge de fer‘ (2026)

Wat de film mist is een duidelijke karakterontwikkeling van de hoofdpersoon omdat die in mei 1940 al voltooid is. Zo lijkt het. De Gaulle blijft aan de oppervlakte onbewogen, onaangedaan door de omstandigheden en emotioneel vlak, hoewel het scenario suggestieve momenten geeft dat de druk naar buiten komt. Zoals in een ontmoeting met Churchill waar De Gaulle een stoel kapot gooit. Meer dan dat wordt het niet.

Dat beide kanten moeten schipperen om met elkaar om te gaan en een oorlog te winnen maakt de film duidelijk. Dat relativeert op het oog de parodie en geeft het scenario een idee van diepte en waarheidsgetrouwheid. Uiteraard worden alle ‘waargebeurde‘ episodes gedramatiseerd door verdichting, samenvoegingen of weglatingen.

Paradox is dat De Gaulle de Amerikaanse politieke steun en militaire middelen nodig heeft om zijn doel te bereiken, maar daarbij weinig begrip en dankbaarheid toont. Dat loopt via een campagne in Afrika waar De Gaulle en zijn medestanders militair en politiek langzaam aan belang winnen door aan te haken bij een koloniaal idee van Frankrijk.

Dat idee wordt niet gerelativeerd, maar bevestigd. Dat zal er een reden voor zijn dat een deel van het Franse publiek massaal valt voor dat beeld van de vroegere koloniale grootheid van hun land. In combinatie met dat streven naar onafhankelijkheid. Dat geeft de film echter een ouderwetse sfeer die haaks staat op het moderne Frankrijk.

Tegelijk biedt de film Fransen het nostalgische droombeeld dat huidige politieke leiders als president Emmanuel Macron of oppositieleider Marine Le Pen niet kunnen tippen aan de statuur van Charles de Gaulle die met terugwerkende kracht ontstijgt aan de malaise, het partijpolitieke gekissebis en de afgenomen macht van Frankrijk.

Wat dat droombeeld kan betekenen voor het hedendaagse Frankrijk is onduidelijk. Het Gaullisme als politieke stroming is dood, maar het streven naar onafhankelijkheid met een sterke president is er een blijvende erfenis van. Die elementen benadrukt de film. Voor een niet-Frans publiek spelen deze bijgedachten geen rol. Ze zien een publieksfilm met gebeurtenissen dichtbij die toch zo veraf zijn en waar velen pas voor het eerst kennis mee maken.

Het budget van 74 miljoen euro biedt de mogelijkheid om de Slag om Bir Hakeim waar de Vrije Fransen van De Gaulle – samen met Joodse vrijwilligers – hun eerste overwinning behalen breed uit te meten met overtuigende gevechtsscènes van in totaal twintig minuten. Dat geeft er de vaart van een oorlogsfilm aan. Het patriottisme en de sentimentaliteit druipen er af zoals het een goed gedoseerde publieksfilm betreft. Daar staat tegenover dat de met AI gegenereerde scènes van de Britse aanval op de Franse vloot in Mers-el-Kébir in juli 1940 technisch onder het niveau blijven van wat men ervan kan verwachten.

De film is spannend en meeslepend en wordt soepel verteld zoals de epische drama’s van de Britse regisseur David Lean als Lawrence of Arabia (1962), Doktor Zhivago (1965) en The Bridge on the River Kwai (1957). Romantiek ontbreekt of wordt indirect verteld. Zoals de romance van Général Pierre Koenig met zijn vrouwelijke chauffeur tijdens de vlucht naar Egypte uit Bir Hakeim. Ook mevrouw De Gaulle die zich uiteindelijk in Londen bij haar man voegt speelt geen rol in het drama.

De film is een mannenfilm, een film van sterke mannen. Inclusief de jonge verzetsstrijder Fernand die admiraal François Darlan in Algiers doodschiet. De rol van de iconische verzetsleider Jean Moulin die in Frankrijk nog steeds vereerd wordt omdat hij het verzet bundelde en versterkte en zo De Gaulle een machtsbasis in eigen land gaf wordt pas in deel 2 duidelijk.

Nieuwe Vredesbeweging speelt met drogredenen en halve waarheden Poetin in de kaart

Een video op het YouTube-kanaal van De Nieuwe Wereld TV. Op de dag dat De Nieuwe Vredesbeweging in Amsterdam samen met FNV Jongeren en de landelijke Studentenvakbond een demonstratie houdt met ‘Nieuwe Visies voor Vrede‘. Nieuw is in Nederlandse vredeskringen het nieuwe toverwoord.

Of zoals George Orwel het noemde: newspeak. Opzet daarvan is niet om de taal te verrijken, maar juist om deze te versimpelen en te verarmen. Het woord ‘oorlogskoorts’ dat door de Nieuwe Vredesbeweging wordt gebruikt als een ziekelijk spookbeeld is er ook een voorbeeld van.

Trouw berichtte na onderzoek in 2025 over deze nieuwe vredesbeweging: ‘In de Nieuwe Vredesbeweging bundelen sinds maart een twintigtal pacifistische organisaties en splinterclubs hun krachten. Een bont gezelschap, waar ook pro-Poetin-demonstranten toenadering toe zoeken’. De Nieuwe Vredesbeweging is niet ondubbelzinnig en niet eensgezind voor wapensteun aan Oekraïne om zich tegen de Russische agressor te verdedigen. Mijn reactie bij de video:

‘Martijntje Smits pleitte in 2024 met Ewald Engelen in een opinie-artikel in NRC om te onderhandelen met Poetin. Smits is dus geen objectieve waarnemer, maar iemand die al op voorhand partij heeft gekozen. Dat maakt haar als moderator ongeloofwaardig.

Ze verschilt niet van mening met Baggen. Smits kan er trots op zijn dat ze zich in hetzelfde kamp bevindt als Geert Wilders en Thierry Baudet die in de kern hetzelfde beweren als Smits en Braggen. Alleen lijken de twee ultra-rechtse politici daar ondubbelzinnig voor uit te komen. Ze hebben daar geen drogredenen over vrede, een ‘nieuwe’ vredesbeweging, oorlogskoorts en staakt-het-vuren voor nodig. Ze kiezen eerlijk partij voor Poetin en tegen Oekraïne.

Uit eerlijkheid zouden Baggen en Smits zonder alle schijnbewegingen kleur moeten bekennen als Wilders en Baudet. Dan zou hun waarheid uitkomen dat ze het Oekraïense volk in de steek laten en per saldo de belangen van Poetin dienen. Men kan dat naïef noemen, maar ook kwaadaardig.

Niemand wil oorlog, maar als een agressor als de Russische Federatie buurland Oekraïne van de kaart wil vegen dan wordt dat land tegen haar wil gedwongen om te vechten.

Dat is heel wat anders dan het filosofische gepraat van twee zogenaamde vredestichters in de comfortabele Nederlandse studio waar niet de dreiging bestaat van Russische raketten of drones die bewust kwaad en verderf onder de Oekraïense burgerbevolking zaaien.

Het is duidelijk aan welke kant Smits, Engelen en Baggen staan.’

Evangelisatie Sjofar verspreidt bijbels in Ter Apel en probeert islamitische asielzoekers te bekeren

Post op Facebook van Evangelisatie Sjofar, 21 september 2026.

De religiemarkt is een vechtmarkt waar godsdiensten elkaar fel beconcurreren. Ook nog eens in een afkalvende markt door de ontkerkelijking. Dat gaat samen met buitenmatigheden. Godsdiensten en religieuze organisaties proberen elkaar de loef af te steken en kunnen de randen van het betamelijke opzoeken. Winst valt te behalen bij de stroom asielzoekers die Nederland binnenkomt en nog niet verankerd is in de Nederlandse samenleving.

Dat komt niet vanzelf. Er moet hard voor gewerkt worden. Dat is een kwestie van religieuze marketing, publiciteit, positionering en fondsenwerving.

Er hoort wat Evangelisatie Sjofar betreft straatevangelisatie bij. Het uitdelen van bijbels in Ter Apel aan islamitische asielzoekers lijkt op een parodie, maar behoort wel degelijk tot de kenmerken van wat in Nederland in de 21e eeuw een godsdienst of religieuze organisatie is. Hoe opdringerig en afkeurenswaardig andersdenkenden dat ook vinden. Sjofar is de schaamte voorbij.

Is het verstandig wat Sjofar in Ter Apel doet? Nee, daar lijkt het niet op. Er zijn incidenteel rapportages over spanningen tussen religieuze groepen. Met een poging tot evangelisatie stookt Sjofar de spanningen en kwetsbaarheden verder op tussen met name christelijke en islamitische asielzoekers. Dat kan tot veiligheidsproblemen leiden.

Is het geoorloofd wat Sjofar in Ter Apel doet? Ja, evangelisatie valt onder de vrijheid van godsdienst, maar er gelden wel wettelijke grenzen. Evangelisatie is toegestaan zolang het gebaseerd is op vrijwilligheid. Zodra er sprake is van psychische druk, misleiding, intimidatie of het misbruiken van een kwetsbare positie van de ander, overschrijdt het de juridische grens. Veel asielzoekers die de asielprocedure ingaan verkeren in die kwetsbare positie. Daar speelt Sjofar op in.

Het is aan de burgemeester van Westerwolde waar Ter Apel in ligt om te bepalen of Sjofar de wettelijke grenzen overschrijdt of mogelijk zelfs de openbare veiligheid in gevaar brengt. Tegelijk moet Sjofar niet belangrijker gemaakt worden dan het is. Het uitdelen van bijbels in Ter Apel is een publiciteitsstunt van Sjofar die vooral bedoeld lijkt om de eigen fondsenwerving te ondersteunen en in de beeldvorming groter te lijken dan het werkelijk is.

Waarom noemt HBSC-onderzoek dat afnemende acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren vaststelt religie niet als verklaring?

Schermafbeelding van persbericht ‘Acceptatie homoseksualiteit sterk afgenomen onder jongeren in Nederland‘ over HBSC-rapport 2025 op HBSC Nederland, september 2026.

Afgelopen week haalde de toenemende afkeer van homoseksuelen door jongeren (vooral jongens) het nieuws. Dat blijkt uit het vierjaarlijkse HBSC-rapport 2025 van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut over gezondheid en welzijn van schoolgaande kinderen.

Seksueel gedrag en opvattingen over homoseksualiteit was een van de zeven onderzoeksvragen. HBSC staat voor Health Behaviour in School-aged Children (HBSC). Een Engelstalige term omdat het deel is van een internationaal onderzoek.

De berichtgeving in de algemene pers over de achtergrond van deze jongeren was omfloerst. Dat maakte nieuwsgierig of dat kwam door de media of het HBSC-onderzoek. Het laatste lijkt het geval.

Het HBSC-onderzoek kijkt bij de verschillende vragen over bijvoorbeeld gamen, pesten, mentale problemen, middelengebruik, lichaamsbeeld en seksualiteit van schoolgaande kinderen telkens naar aspecten als schoolniveau, migratieachtergrond, gezinsachtergrond en gezinsvorm.

Het onderzoek noemt religie niet als element om de cijfers te verklaren. Wie in het rapport de zoektermen ‘religie‘, ‘godsdienst‘, ‘islam‘ of ‘christendom‘ en daarvan afgeleide termen invult vangt bot.

Naar het waarom kan men alleen maar gissen. Terwijl toch bekend is dat religieuze overtuigingen op gespannen voet kunnen staan met maatschappelijke opvattingen over (homo)seksualiteit en de acceptatie bij schoolgaande kinderen sterk kunnen beïnvloeden.

Zo meldde in 2014 het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het rapport De acceptatie van homoseksualiteit door etnische en religieuze groepen in Nederland dat islamitische leerlingen met een Turkse of Marokkaanse achtergrond negatief denken over homoseksualiteit.

Het wekt verbazing waarom in het onderzoek het element religie waarvan men in wetenschappelijke kringen weet dat het van belang is bij de acceptatie van jongeren over (homo)seksualiteit niet wordt genoemd. Het is gissen of dat is vanwege methodologische of maatschappelijke bezwaren. Is hier sprake van een taboe om religie niet aan te roeren? Wellicht is dat niet zo, maar die vraag roept het HBSC-rapport wel op.

De rol van religie valt nu slechts zijdelings en dientengevolge onnauwkeurig af te leiden uit de Nederlandse HBSC-onderzoeksgegevens. Terwijl tegelijk het idee bestaat dat religie een flinke rol speelt bij de verminderde acceptatie van homoseksualiteit. Hoe kan het aspect acceptatie van homoseksualiteit onderzocht worden als een potentieel invloedrijk element als religie niet onderzocht wordt en buiten beschouwing blijft?

Dat is jammer omdat hierdoor gebeurt wat afgelopen week in de algemene pers naar aanleiding van de publicatie van het HBSC-onderzoek gebeurde. Namelijk dat er in algemene zin over schoolgaande kinderen wordt gesproken en er minder nuancering in het HBSC-rapport zit dan bij een dataverzameling op basis van religie mogelijk was geweest. Neveneffect is dat dit de acceptatie van sociologisch onderzoek kan verminderen.

Het artikel ‘Leerlingen vinden dat ‘lhbtqia+-idee’ door strot wordt geduwd: ‘Uitleg blijft nodig‘ van 25 september 2026 op nu.nl geeft een vingerwijzing van wat het HBSC-onderzoek wat betreft de onderzoeksvraag homoseksualiteit heeft laten liggen. Ook de algemene pers kan de rol van religie niet uit de gegevens van het HBSC-onderzoek afleiden, maar probeert er toch wat van te maken:

‘Hoe praktischer het schoolniveau, hoe negatiever de reacties waren. Ook waren jongeren met een migratieachtergrond minder vaak positief over homoseksualiteit dan jongeren met alleen een Nederlandse afkomst.’

Joeri Pruys verwijt Stedelijk Museum lafheid, maar mist nuance dat het onpartijdig kan zijn

Schermafbeelding van deel opinie-artikel ‘Een apolitiek Stedelijk Museum bestaat niet. Neutraal zijn over Gaza betekent impliciete goedkeuring van de genocide’ van Joeri Pruys in Het Parool, 22 september 2026.

Filmmaker Joeri Pruys verwijt in een opinie-artikel in Het Parool van 22 september 2026 met grote woorden het Stedelijk Museum Amsterdam lafheid omdat het volgens directeur Rein Wolfs een neutraal platform wil zijn. Pruys meent ook dat het Stedelijk Museum de genocide in Gaza impliciet zou goedkeuren.

Pruys vindt dat het museum niet neutraal kan zijn. Hij spitst dat toe op de uitblijvende steun van het Stedelijk Museum voor de Culturele Boycot Israël die gaat over ‘medeplichtigheid van Israëlische instellingen en bedrijven aan de mensenrechtenschendingen jegens de Palestijnen‘. Een initiatief van leden van de Nederlandse en Belgische cultuursector.

Pruys’ documentaire Final Cut (2026) over politieke zelfcensuur in de Nederlandse culturele sector gaat op zondag 27 september 2026 in première op het Nederlands Film Festival. Het opinie-artikel kan als publicitair voorproefje daarop beschouwd worden.

Ik ben het niet eens met Pruys, maar evenmin met Rein Wolfs. Ik ben het eens met Joeri Pruys als hij zegt dat een museum niet niet-neutraal kan zijn, maar oneens met hem als hij beweert dat een museum niet apolitiek, dus politiek moet zijn. Dat is ook de teneur van een verslag in metropolis m van januari 2025 over een bijeenkomst in het Stedelijk Museum in november 2024 over ‘het (a)politieke museum’ waar Pruys in zijn opinie naar verwijst.

Pruys mist de nuance dat een culturele instelling tegelijk niet-neutraal is omdat het opereert in een politiek en maatschappelijk machtenveld en daar noodgedwongen positie in inneemt, maar toch apolitiek kan zijn.

Dan moet die laatste term niet absoluut, maar praktisch opgevat worden als kiezen voor onpartijdigheid. Er zit ruimte tussen een apolitieke en onpartijdige opstelling. Ofwel, niet expliciet kiezen voor of tegen een land, solidariteitsbeweging of politieke partij (Oekraïne, Black Lives Matter, Israël, Free Palestine, PRO of VVD) is een politieke én onpartijdige opstelling. Pruys verwijst naar het eerste (apolitiek) en Wolfs naar het laatste (onpartijdig).

Het standpunt van het Stedelijk Museum komt neer op de bedenking hoe een museum dat een ​​politiek standpunt inneemt tegelijkertijd kan dienen als platform voor meerdere perspectieven. Een politiek standpunt voor het een sluit standpunten voor het ander uit.

Dat standpunt van het Stedelijk Museum onder directeur Wolfs kan niet los worden gezien van de kritiek in kunstkringen op hem en het Stedelijk Museum die ontstond na de publiciteit rond de documentaire ‘White Balls on Walls‘ (2022) van Sarah Vos. Die kwam erop neer dat Wolfs een zekere onhandigheid en verkramptheid verweten werd in het inclusiever en diverser maken van het museum. Een bijkomend punt van kritiek was dat dit een oppervlakkige verandering was omdat het museum in de kern wit bleef.

De reactie lijkt te zijn ingegeven door het feit dat het Stedelijk Museum zelf geen onderwerp van controverse wil zijn en kiest voor onpartijdigheid en daarom uit principe geen solidariteitsverklaringen meer ondersteunt. Een nieuwe ICOM-definitie geeft Wolfs daartoe een handvat. Men kan het daar mee oneens zijn, maar het is onterecht van Pruys om het Stedelijk Museum lafheid te verwijten.

Pruys rekt zijn persoonlijk idee van politiek ver op als hij zegt: ‘Door de politieke dimensie van hun inhoudelijke keuzes te ontkennen, ontkennen kunstinstellingen hun rol om progressieve ideeën te agenderen en pal te staan voor democratie en menselijke waardigheid.’

Het is niet de rol van kunstinstellingen om ‘progressieve ideeën te agenderen‘. Pruys die Wolfs en het Stedelijk Museum de pretentie van neutraliteit en apoliticiteit verwijt maakt zich als objectief analist ongeloofwaardig door vanuit een politiek en niet-neutraal standpunt te redeneren. Pruys haalt partijpolitiek, humanisme en maatschappelijke betrokkenheid door elkaar.

Pruys slaat mede de plank mis omdat hij de discussie in de internationale museumsector niet meeneemt in zijn opinie. Wat Wolfs na de episode met ‘White Balls‘ zegt is in lijn met de definitie van de ICOM uit 2022/2023 van wat een museum is en waar hij blijkbaar een nieuwe ankerpunt dat rust biedt in lijkt te hebben gevonden dat het beste weerwoord geeft op Pruys’ opinie. Betrokkenheid bij de samenleving is mogelijk zonder solidariteitsverklaringen te tekenen:

“Een museum is een permanente instelling zonder winstoogmerk, in dienst van de samenleving, gericht op het onderzoeken, verzamelen, bewaren, interpreteren en tentoonstellen van materieel en immaterieel erfgoed. Musea zijn openbaar, toegankelijk en inclusief en bevorderen diversiteit en duurzaamheid. Ze werken en communiceren ethisch, professioneel en met participatie van gemeenschappen. Musea bieden een verscheidenheid aan ervaringen met het oog op educatie, genoegen, reflectie en kennisuitwisseling.“

AIVD en NCTV waarschuwen in rapport voor rechts-extremisme. Is hun aanpak meer dan de beschouwing?

Schermafbeelding van deel persbericht ‘AIVD en NCTV: rechts-extremisten proberen gedachtegoed te normaliseren‘ van NCTV; Ministerie van Justitie en Veiligheid, 22 september 2026.

Op 22 september 2026 waarschuwden de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in een persbericht voor het rechts-extremisme dat zich ‘zachter‘ voordoet dan het is.

Zeg maar, een rechts-extremistische vorm van veinzen en ontkennen van de eigen ware aard om voet aan de grond te krijgen bij mensen die niet tot de harde kern van rechts-extremisten behoort. Die mensen worden nu via de publiciteit gewaarschuwd.

Een zinsnede in het persbericht maakt duidelijk wat AIVD en NCTV met hun publicatie over het rechts-extremisme beogen: ‘Met deze publicatie willen ze de kennis en het bewustzijn hierover vergroten, zodat organisaties, instituties en de samenleving hun weerbaarheid hiertegen kunnen versterken.’

Overheden en politieke partijen worden niet genoemd. Die worden op een andere, vertrouwelijke manier geïnformeerd. Het gevolg is dat AIVD en NCTV in de informatievoorziening voor het brede publiek blijven steken in algemeenheden en clichés. Open deuren worden opengegooid. Onbedoeld neveneffect is dat dit ten onrechte een beeld geeft van twee inlichtingendiensten die weinig concreet zijn en praten in vaagheden.

Wie in het op 21 september 2026 door AIVD en NCTV gepubliceerde analyserapport ‘Achter de façade; Strategische normalisering vanuit de rechts-extremistische beweging‘ dat voorafging aan het persbericht zoekt op partijen als FVD of PVV of een beweging als ‘Defend‘ vindt niks. Het rapport zet op een rijtje wat iedereen met zorgen over het opkomend rechts-extremisme al weet.

De AIVD en NCTV zijn diensten die internationaal hun sporen hebben verdiend. Ze zijn meer dan dit rapport laat zien. De titel ‘Achter de façade‘ wordt er dubbelzinnig door. De diensten kunnen in een rapport voor het brede publiek niet het uiterste van hun tong laten zien.

Bijvoorbeeld hoe ze Nederlandse rechts-extremistische bewegingen en politieke partij (FVD) in de gaten houden en verstoren. Dit tweesporenbeleid van niet-vertrouwelijke en vertrouwelijke informatie die door elkaar heen lopen kan verwarrend overkomen voor wie het verschil niet ziet tussen wat de diensten publiekelijk wel of niet kunnen zeggen. Het heeft het risico dat mensen die bewust gemaakt moeten worden door AIVD en NCTV schouderophalend zeggen ‘is dit alles waar ze mee komen?‘

Wie een tastbare en doelmatige beschrijving van de aanpak van het rechts-extremisme zoekt komt in dit rapport van een koude kermis thuis. Het is een beschouwing. Dat zou opgevat kunnen worden als machteloosheid als men niet zou begrijpen dat de diensten achter hun façade concreet bezig zijn met de aanpak van het rechts-extremisme. Maar hoe doen ze dat? Dat is de achterliggende vraag die als schaduw over persbericht en rapport ligt.

Vraag is hoe goed en doelmatig beide diensten de rechts-extremisten infiltreren en verstoren. Wie de gewelddadige rellen ziet van rechts-extremisten op het Haagse Malieveld, een politie die kampt met organisatie- en capaciteitsproblemen en een onmachtig kabinet dat vooral ruzie met zichzelf maakt, vraagt zich af hoe concreet de bestrijding van het rechts-extremisme in Nederland op dit moment is. We weten het niet en het rapport maakt dat niet duidelijk. Maar nogmaals, dat is er ook niet de bedoeling van.

Politie stopt eindelijk met organisatie externe bijeenkomsten met religieus karakter

Schermafbeelding deel verklaring ‘Nieuw handelingskader externe bijeenkomsten met religieus karakter‘ van de politie, 21 september 2026.

In Nederland waar een minderheid van zo’n 42% van de bevolking (2025) verklaart een godsdienst te belijden is elke godsdienst een minderheidsreligie. We moeten voorzichtig zijn met het vermengen van religieuze symbolen (ook als dat een culturele component heeft) met de symbolen van de staat. Het dreigt de eenheid van de neutrale staat aan te tasten.

Daarom is het goed dat de politie in een verklaring van 21 september 2026 het volgende laat weten: ‘Per 1 januari 2027 geldt bij de politie een nieuw handelingskader voor externe bijeenkomsten met een religieus karakter. Hierin staat dat wij blijven deelnemen aan bijeenkomsten waarin religieuze activiteiten en handelingen worden verricht, maar dat wij stoppen met het zelf organiseren ervan.’

In de verklaring motiveert korpschef Janny Knol dit besluit: ‘Als we zelf bijeenkomsten organiseren met een religieus karakter, dan kunnen geloofsovertuigingen worden opgevat als de onze en dat verhoudt zich niet tot onze neutrale positie. Daarom hebben we ervoor gekozen daar vanaf volgend jaar mee te stoppen.’

Dat is een zeer laat inzicht. Omarming van een heilig boek of godsdienst kan nooit de overkoepeling zijn, de rechtsstaat wel. Daarmee neemt de overheid stelling en wordt het van onafhankelijke scheidsrechter van religies en levensovertuigingen dat het volgens de wet moet zijn tot actieve deelnemer die partij kiest. Dat laatste is ongewenst.

Opvallend is dat de verklaring in kop en tekst het heeft over ‘externe bijeenkomsten met religieus karakter‘ en het niet over soortgelijke bijeenkomsten die georganiseerd worden vanuit een levensovertuiging zoals humanistische samenkomsten, filosofische cafés of ecologische en spiritueel-seculiere bijeenkomsten.

Als dat betekent dat de politie tot nu toe nooit bijeenkomsten vanuit een levensovertuiging organiseerde – en dat is waarschijnlijk zo omdat ze in de verklaring niet genoemd worden – terwijl daar de meerderheid van de Nederlanders ‘te vinden is’, maakt dat het oude handelingskader van de politie er extra onbegrijpelijk en onevenwichtig op.

Het lijkt er sterk op alsof de leiding van de nationale politie tot nu toe niet wist wat de demografische samenstelling van Nederland was óf geen weerstand kom bieden aan politiemensen de afgelopen jaren dit soort bijeenkomsten organiseerden en daar niet mee wilden stoppen. De verklaring hint op dat laatste als het zegt dat het ‘geen eenvoudige opgave‘ was om tot een nieuw handelingskader over die religieuze bijeenkomsten te komen.

Zonder dat de verklaring van de politie daar naar verwijst is het nieuwe handelingskader opnieuw een streep door het idee van compenserende neutraliteit. Toenmalig burgemeester Job Cohen had in Amsterdam samen met Ahmed Marcouch een strategie ontwikkeld die compenserende neutraliteit werd genoemd. Dat was van 2008 tot 2012 officieel beleid.

Het doel daarvan was het versterken van de sociale cohesie en het tegengaan van radicalisering. Een en ander spitste zich toe in de islamitische organisaties omdat daar de radicalisering het grootst was en de sociale cohesie het meest problematisch. Het werkte echter niet. Burgemeester Eberhard van der Laan probeerde dat beleid van de compenserende neutraliteit vanaf zijn aantreden in 2010 te beëindigen.

De organisatie van externe religieuze bijeenkomsten door de politie waar de korpschef nu een streep door zet kan gezien worden als een late oprisping zo’n 15 jaar na dato van het idee van compenserende neutraliteit van Cohen en Marcouch. Positief is dat de politie vanaf nu gaat voor echte neutraliteit en niet langer voor dat vage begrip compenserende neutraliteit dat het tegendeel was van wat het pretendeerde te zijn. Beter laat dan nooit.

Laat echte Manuela Schwesig opstaan. Wordt ze witgewassen om Duitsland te redden van de AfD?

Hoe kort is het historische geheugen van de journalistiek? In de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren zijn vandaag verkiezingen en lijkt de strijd te gaan tussen de rechts-extremistische AfD en de sociaal-democratische SPD.

Die laatste partij wordt aangevoerd door premier Manuela Schwesig. Ze speelde een controversiële rol bij de aanleg van en lobby voor de omstreden gaspijplijn Nord Stream II die Russisch gas naar Europa bracht. En de energieafhankelijkheid van Russisch gas en de toenmalige Russische energiereus Gazprom ondanks waarschuwingen onaanvaardbaar groot maakte. Europa maakte zich met de aanleg chantabel voor Russische chicanes.

Schwesig handelde in tegen de brede oppositie van vooral Oost-Europese landen en de VS die de Nord Stream pijpleidingen een onaanvaardbaar strategisch geopolitiek risico vonden. Maar Schwesig, toenmalig kanselier Angela Merkel en het Duitse bedrijfsleven noemden het een economisch project.

De critici kregen in 2022 gelijk. Schwesig moest diep door het stof en toegeven dat ze met haar pro-Russische en anti-Amerikaanse houding naïef was geweest en de Russen jarenlang in de kaart had gespeeld. Haar toenmalige pro-Russische opstelling heeft als electoraal neveneffect dat ze in de campagne niet als Rusland-hater afgebeeld kon worden.

Schwesig uitte zich in de oprichting van een zogenaamde klimaatstichting die bedoeld was om Amerikaanse sancties bij de aanleg te omzeilen. De pro-Russische houding van Schwesig bleef haar ook na 2022 achtervolgen. Men zou ook kunnen zeggen haar opportunisme.

Moet zo iemand met zo’n belast verleden Duitsland redden van de AfD? Dat is kiezen tussen Mussert en Moskou. Bij winst van de SPD in Mecklenburg-Voorpommeren menen media zelfs dat ze voor haar partij kandidaat voor het kanselierschap kan zijn. Duitsland heeft zich in een onmogelijke positie gemanoeuvreerd. Hoe kan het zich daar uit redden?

In februari 2021 schreef ik naar aanleiding van de aanleg van Nord Stream II die ik ongewenst achtte in het commentaar ‘Duitsland staat niet zozeer op gespannen voet met Nord Stream II of de Russische Federatie, maar met zichzelf’: ‘The conclusion of the Nord Stream II fuss is not that it is about Germany’s relationship with the Russian Federation, but essentially about Germany’s self-image. That is seriously distorted and clouded. Even 75 years after the war, German politics has not yet properly processed that war. Or as said, and what is even more false and poignant, it has processed that war, but deliberately misinterprets it for opportunistic reasons.’

Na 2022 is de Duitse politiek als een van de laatste landen in Europa tot het inzicht gekomen dat het Kremlin niet te vertrouwen valt. Dat idee leefde alleen bij de Grünen die om geopolitieke en ecologisch redenen tegen de Nord Stream pijpleidingen waren. Die in september 2022 door sabotage werden opgeblazen en sindsdien niet meer in gebruik zijn.

Duitsland steunt Oekraïne massaal in de strijd tegen de Russische invallers. Maar vragen blijven bij Duitse politici als Manuela Schwesig hoe diep haar overtuiging is. Gaat het hier om een veranderd inzicht over de ware bedoelingen van de Russische Federatie of is het politieke marketing om een nieuwe start in haar carrière te maken? Die vraag die door haar politieke opponenten wordt opgeroepen blijft kleven aan Schwesig. Hoewel zij een tweede kans gegund moet worden om haar verleden van zich af te schudden.

Het is gewenst dat de journalistiek niet aan hosanna-verering van Schwesig doet omdat zij de extremistische AfD een halt toe kan roepen, maar objectief haar pro-Russische houding in het recente verleden belicht die paradoxaal genoeg weinig verschilt van wat de AfD nu zegt, en haar duistere kanten niet onder het tapijt veegt.