George Knight

Debat tussen links en rechts

Mythe Oranje

with 23 comments

Update 27 april 2019: Uit de jaarlijkse Ipsos-enquête die sinds 2006 in opdracht van de NOS wordt uitgevoerd blijkt een meerderheid van de bevolking van 68% voor behoud van de monarchie te zijn. De steun onder jongeren is aanmerkelijk kleiner. Vraag is of deze enquête alleen registreert of eerder de bestaande situatie bevestigt. Hoe dan ook is in de media de voorlichting over het koningshuis beperkt en kritiekloos en raakt het niet aan vragen die met het bestaan en ontstaan ervan te maken hebben. Dat is jammer omdat zo geen breed maatschappelijk debat over het koningshuis gevoerd kan worden. In 2010 schreef ik het volgende op. Ik denk er nog steeds zo over. En dat geeft weer te denken. Over de ontbrekende dynamiek in de samenleving:

De continuïteit en kwaliteit van de Nederlandse monarchie is een mythe. Het grijpt terug naar stichting en ontstaan van Nederland. Zoals elke mythe komt het niet overeen met de realiteit. Eeuwenlang is het verhaal bijgeslepen en verdraaid om de natie te bouwen. Zo’n broodjeaapverhaal over Oranje kan desondanks werken. Soms hebben volkeren een leugentje om bestwil nodig om zich te verenigen.

De positie van Oranje wordt steeds meer een splijtzwam in de samenleving. Een minderheid van D66, GroenLinks, SP en PVV wil het belang afbouwen. Denk aan ongelukkige uitspraken van Maxima die geen Nederlandse identiteit kon vinden, terwijl ze er als representant van het Koninklijk Huis zelf een sprekend voorbeeld van is. In geen ander land had ze de welwillendheid ontmoet om domme uitspraken te mogen doen die in de eigen staart beten. Moet in de toekomst continuïteit door verdeeldheid ontstaan?

Principieel tegenargument is dat erfopvolging in tegenspraak met de volkssoevereiniteit is. Het is discriminatie dat een burger nooit staatshoofd kan worden. Traditioneel wordt het beeld uitgedragen dat Oranje al eeuwenlang op twee pijlers rust: het grauw en de pluimstrijkers. Da’s recent veranderd. Het volk is na Fortuyn en alle incidenten van Oranje minder enthousiast en de kosmopolisten calculeren zelfstandiger dan ooit. Oranje wordt minder gedoogd. Steun die jarenlang boven de 80% was is afgenomen naar 70%.

Oranje is geen waakhond, maar een jachthond die zelf in de bossen op wild jaagt. Die de broekriem niet wil aanhalen, terwijl iedereen gekort wordt. De koningin weerspiegelt onze tegenstrijdigheid en verdeeldheid. Zij is uiterst welvarend en denkt geloofwaardig namens de armen te spreken. Zij praat over soevereiniteit, maar laat achter de schermen een ambassadeur naar huis sturen. Beatrix is de vleesgeworden paradox.

De politieke discussie spitst zich nu toe op twee aspecten, namelijk de rol van het staatshoofd bij de formatie en het feit of het staatshoofd deel moet uitmaken van de regering of een ceremoniële rol dient te krijgen. Complicatie is dat voor een grondwetswijziging een 2/3 meerderheid in de Tweede Kamer en een ontbinding van de Staten-Generaal nodig is. Vanwege de lange weg wijst dat naar een compromis waarbij het staatshoofd een ceremoniële rol krijgt. Alleen de mythe blijft.

Bij de laatste formatie hadden Beatrix’ vertrouwelingen Lubbers en Tjeenk Willink een sturende rol. Ze gingen verder dan het leiden van het proces en bemoeiden zich door onnodige uitspraken met de inhoud. Vraag is of de rol van het staatshoofd zonder dit soort bedrijfsongevallen kan of dat het inherent is aan het proces. Roep om andere spelregels klinkt alom. Lubbers en Tjeenk Willink deden aan partijpolitiek onder de hoede van Beatrix. Dat ze zich vergaloppeerden is nog tot daar aan toe, maar dat procedures hun deze ruimte laten is het echte probleem. Er ligt echter al sinds 1971 een motie-Kolfschoten die de kamer ruimte biedt om zelf een formateur te benoemen. Door onderlinge onenigheid is dat er nooit van gekomen. Dit gebrek aan volwassenheid valt niet de koningin, maar de Tweede Kamer te verwijten

Constitutionele toetsing doet recht aan het vertrouwen in de integriteit van de Nederlandse rechtspraak, betoogde Femke Halsema in 2002 in haar Initiatiefwet over de toetsing aan de Grondwet. Integriteit is de essentie, de staalconstructie die het gebouw stevigheid biedt. Of een koning, president, komiek of filmster op de troon mag zitten is ondergeschikt. Instituties doen ertoe. Het kan als een natie uit nostalgie of traditie haar cohesie en identiteit -die door dezelfde monarchie in twijfel wordt getrokken- denkt te kunnen versterken door Oranje. Dat valt te bezien. Sowieso pleit alles ervoor om de rol van het staatshoofd terug te brengen tot een ceremoniële.

Foto: Gouden Koets op Prinsjesdag

Advertenties

23 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Democratie en monarchie verdragen elkaar niet. Dat is de rationele bottom line.
    Zusenzo verhaalt in http://www.vkblog.nl/bericht/356412/Over_the_hill over haar emoties bij een koninklijk huwelijk. Die gaan over the hill. Dat valt niet te verklaren, maar daar moeten we wel rekening mee houden.

    Bij die twee overwegingen is een ceremonieel koningschap een acceptabel compromis. De monarch heeft geen politieke invloed en de tear jerkers komen toch aan hun trekken.

    oszibarack

    17 november 2010 at 14:41

  2. Je vergeet nog een puntje of wat. De koning zal moeten meewerken aan verandering, anders gebeurd het niet zonder een staatsgreep. Lees de grondwet eens.

    Flapje

    17 november 2010 at 13:50

  3. @Flapje
    Zoals ik al schetste ligt het initiatief bij het parlement. Als dat het wenst en zich kan vinden in een compromis dan heeft het staatshoofd het nakijken. Of ze het leuk vindt of niet. Zoals het er nu uitziet wil een kamermeerderheid de rol van het staatshoofd beperken. Ceremonie, maar geen politiek invloed. Je zult begrijpen dat ik me volledig in dat standpunt kan vinden.http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3598/Kabinet-Rutte/article/detail/1054010/2010/11/17/Meerderheid-Kamer-wil-rol-staatshoofd-beperken.dhtml

    George Knight

    17 november 2010 at 13:59

  4. @Oszi
    Dank, eens met je overwegingen. En de zakdoekindustrie hoeft niet dicht.

    George Knight

    17 november 2010 at 15:00

  5. @ George Night,
    Lees dan toch die grondwet maar eens. Daarin staat dat de koning de ministers benoemd, en daarmee is de kous af. De rest is allemaal poppekast waar de koning het koningklijk achterwerk mee kan afvegen.

    En wat grondwetswijzigingen betreft: zonder de handtekening van de koning geen wijziging. De koning moet dus instemmen en anders rest een staatsgreep. Maar hou daarbij voor ogen dat de koning morgen een andere minister van veiligheid en defensie kan benoemen. Ministers die doen wat hij wil….
    Lastig.

    Flapje

    17 november 2010 at 17:02

  6. @55541
    Ook ik wil de monarchie liever gisteren dan vandaag afschaffen. Maar daarvoor ontbreekt voldoende parlementaire steun. Hoe zit het? Als naast PVV, D66, SP, PvdD en GL de PvdA zou instemmen met de afschaffing van de monarchie -maar met de PvdA weet je het maar nooit- dan is er weliswaar een parlementaire meerderheid in de Tweede Kamer, maar geen 2/3 meerderheid.

    Anders gezegd, je kunt de eerste stap zetten voor afschaffing, maar niet de tweede. Dat laaatste is dus een grondwetswijziging. Daar gaan VVD, CDA, SGP en CU niet mee akkoord. De voorstanders voor afschaffing verzeilen dus in een patstelling. Daarom moeten ze nu kiezen voor een compromis: een ceremoniele rol van het staatshoofd waaraan de politieke rol ontnomen is. Hopelijk wordt dat consequent uitgevoerd en verliest het staatshoofd elke politieke betekenis, dus ook het voorzitterschap van de Raad van State. In de toekomst kan dan misschien op weg naar de republiek de tweede stap ooit gezet worden. Wie weet.

    George Knight

    17 november 2010 at 16:58

  7. Een enkel ceremonieel koningsschap is slechts de eerste stap, de volgende is afschaffing van de monarchie. Maar waarom niet ineens? De tijd is er rijp voor!

    55541

    17 november 2010 at 16:17

  8. @Flapje
    U suggereert dat ik voorbij ga aan de politieke werkelijkheid, terwijl ik hetzelfde van u denk. Tot de grondwetswijziging van 1848 zou u gelijk hebben gehad met uw idee dat de handtekening van het staatshoofd elke wijziging blokkeert. Dat is nu niet langer zo. De Tweede Kamer is de wetgevende macht en kan wetten maken. In zo’n wet kan de rol van het staatshoofd gewijzigd worden. Een minister is verantwoordelijk voor het koninlijk handelen en nalaten, zoals dat heet. De toekomst zal leren wie van ons het bij het rechte eind heeft.
    http://www.prorepublica.nl/artikel.aspx?a=koninklijke_staatsgreep_2010&t=Koninklijke+staatsgreep+in+2010

    George Knight

    17 november 2010 at 17:22

  9. @Blutch1
    Mee eens, het parlement is te beroerd -of te verdeeld- om de eigen verantwoordelijkheid te nemen. Ook ik ben al jaren politiek dakloos. Bij geen enkele partij kan ik me nog thuisvoelen.

    @Flapje
    Artikel 47 GW geeft juist aan dat de macht van het staatshoofd ingeperkt is. Het is het zogenaamde contraseign dat bij de grondwetswijziging van 1848 veranderd is. Anders gezegd, het staatshoofd kan niets alleen zonder een bewindspersoon. Nogmaals, het parlement kan wetten maken en bijvoorbeeld de macht van het staatshoofd inperken. Als het durft.

    George Knight

    17 november 2010 at 19:37

  10. Zolang de tweede kamer te beroerd is om het initiatief dat ze heeft ook inderdaad naar zich toe te trekken blijft dit een achterhoedegevecht. Ik stem al jaren, maar het haalt niets uit.

    Blutch1

    17 november 2010 at 18:01

  11. Het is toch maar een erg kort en ook nog eens helder artikeltje:Art. 47. Alle wetten en koninklijke besluiten worden door de Koning en door één of meer ministers of staatssecretarissen ondertekend.

    Flapje

    17 november 2010 at 18:09

  12. @George Night,
    Niet teveel geloven in wat ijverige republiekers roepen. De macht van de Koning is ingeperkt in die zin dat hij niet meer achter de rug van de regering om samen met de Staten Generaal wetten kan invoeren. Er is een handtekening van een Minister of Staatsecretaris nodig.

    Dit betekent natuurlijk niet dat de Staten Generaal of de regering, of samen, zonder de koning wetten kan invoeren. Alle wetten worden mede door de koning getekend. Doet hij dat niet, dan geen wet. Onze koning heeft best veel macht hoor, als het er op aan komt. En ik denk niet dat de Oranjes zich die macht zomaar laten ontfutselen en dat een meerderheid van het volk ze daar bij zou steunen. Wel zo’n rustige gedachte met types zoals van Bommel, Femke, jongetje Peggold en Geert daar in den haag.

    Flapje

    17 november 2010 at 20:10

  13. @Flapje
    En ik denk niet dat de Oranjes zich die macht zomaar laten ontfutselen en dat een meerderheid van het volk ze daar bij zou steunen.

    Dat eerste denk ik ook, dat laatste weet ik niet zo zeker. Met elk incident rond een exotische villa, persbreidel of maffiabaas van de Oranje-jongens of -meisjes neemt de steun voor het koningshuis opnieuw af.

    Vandaag heeft een kamermeerderheid voor het eerst het signaal afgegeven dat het een minder politieke rol van het staatshoofd wenst. Dat kan niet meer weggepoetst worden. De eerste stap is gezet op weg naar een ceremonieel koningschap. Dat Rutte het nu nog naast zich neerlegt was te voorzien. Het tekent de rol van de koningin die actief haar macht en privileges beschermt. Zoals je zelf ook opmerkt.

    George Knight

    18 november 2010 at 00:46

  14. Een minister die z’n contraseign weigert wordt door de Kamer heengezonden. Bij mijn weten geldt hetzelfde voor Hare M. Het is een soort bomgordel.
    Het gewraakte zinnetje uit de notitie van Tjeenk Willink luidde: ‘Het contraseign op initiatieven vanuit de Kamer wordt geweigerd als de beginselen van de democratische rechtsstaat, de internationale positie van Nederland of de financiële uitgangspunten van het beleid in het geding zijn.’

    Met die 1e ontbindende factor ben ik het wel eens, de andere 2e zijn me te multi-interpretabel.

    Joke Mizee

    18 november 2010 at 00:50

  15. Het koningshuis is een restant van het feodalisme en dient wat mij betreft alleen al daarom te verdwijnen

    Peter Louter

    18 november 2010 at 09:23

  16. @Joke
    Over het contraseign zijn we het eens, zowel bewindspersoon als staatshoofd kan niet weigeren. Als de Tweede Kamer zich neerlegt bij een geweigerde handtekening van regering (lees: staatshoofd) dan kan het beter sluiten. Da’s het einde van de parlementaire democratie.

    Er circuleren op internet twee versies van de gewraakte zin van Tjeenk Willink. De versie die je geeft is de juiste: Het contraseign op initiatieven vanuit de Kamer wordt geweigerd als de beginselen van de democratische rechtsstaat, de internationale positie van Nederland of de financiële uitgangspunten van het beleid in het geding zijn.http://www.kabinetsformatie2010.nl/dsc?c=getobject&s=obj&objectid=127034

    Ik vind het onbegrijpelijk wat Tjeenk Willink zich hier meent te kunnen veroorloven. Hij zegt met andere woorden dat een parlementaire meerderheid op onderdelen ondergeschikt kan worden gemaakt aan de regering. Hij laadt de verdenking op zich het belang van het staatshoofd dat in de regering zit op te waarderen en het belang van het parlement af te waarderen. Terwijl in zijn optiek het parlement toch de eerste en laatste macht zou moeten zijn. Dit soort normatieve oordelen van Tjeenk Willink heeft naar mijn idee bij partijen als GL, D66, SP en PVV kwaad bloed gezet.

    Het waren precies dit soort onnodige opmerkingen van Tjeenk Willink die wellicht thuishoren in een college van een staatsrechtgeleerde, maar niet in een verslag, of bijlage van een informateur die me in mijn tekst tot de volgende opmerking bracht: Ze [=Lubbers en Tjeenk Willnk] gingen verder dan het leiden van het proces en bemoeiden zich door onnodige uitspraken met de inhoud. Vraag is of de rol van het staatshoofd zonder dit soort bedrijfsongevallen kan of dat het inherent is aan het proces.

    @Peter
    Mee eens. Waarbij de grap is dat het een operette-achtig feodalisme is, verre van authenthiek, maar uitgevonden om macht achter de troon te concentreren. Phony, dus. Oranje als het ultieme broodjeaapverhaal.

    George Knight

    18 november 2010 at 12:27

  17. Het schijnt dat Wilhelmina destijds is afgetreden vanwege Indonesië. Als Juliana ook haar handtekening had geweigerd, hadden we nu een republiek gehad.
    De ene republiek heeft de president op de voorgrond staan, de andere de premier. Welke vorm zou jij prefereren?

    " Hij [HTW] zegt met andere woorden dat een parlementaire meerderheid op onderdelen ondergeschikt kan worden gemaakt aan de regering."
    Niet aan de regering, maar aan bepaalde principes. De rechtsstaat vormt een buffer tegen mogelijke ontsporing van de democratie. (De grenzen die hij wilde stellen hebben trouwens niet zozeer met inhoud als met vorm te maken.)
    Zie ook Yoram Stein (http://www.trouw.nl/religie-filosofie/nieuws/article1374306.ece):
    " Want als democratie in essentie alleen zou neerkomen op het principe dat de meerderheid bepaalt, dan zou de meerderheid ook democratisch kunnen besluiten om een minderheid te martelen en te vermoorden. Toch vinden we het martelen en vermoorden van minderheden fundamenteel in strijd met democratie.

    Hoe komt dat? Dat komt, omdat we democratie niet alleen beschouwen als een systeem dat draait rondom een procedure die iedere mogelijke uitkomst kan genereren, maar als een systeem dat een bepaalde visie op het goede leven uitdraagt. In deze democratische visie op het goede leven staat de bescherming van de vrijheid van ieder mens centraal. De essentie van wat wij doorgaans onder democratie verstaan is met andere woorden geen besluitvormingsprocedure, maar een stelsel waarin het gaat om waarden."

    Maar, zoals gezegd, vind ik voorwaarde 2 & 3 van HTW te ruim in te vullen. Een van de redenen waarom het contraseign gevoelig ligt, is immers het Lissabon-verdrag.

    Joke Mizee

    18 november 2010 at 17:33

  18. @Joke
    Het schijnt inderdaad dat Wilhelmina niet kon verkroppen dat het koninkrijk werd ingekrompen. Ja, een republiek was wel mooi geweest. Ik zou de voorkeur geven aan een ceremonieel presidentschap, zoals in Duitsland. Dus een vorm waarbij de premier centraal staat.

    Ik vind het niet terzake of HTW (klinkt als een tram- of busmaatschappij) de parlementaire democratie niet ondergeschikt zou maken aan de regering, maar aan principes. Principes zijn geen regeringsvorm. Die kunnen uitsluitend vorm krijgen door een institutie. Kortom, het gaat erom hoe parlement, staatshoofd, regering, informateur met principes omgaan.

    Degene die het naar zich toetrekt en ermee moraliseert kan vervolgens de eigen positie versterken of de positie van een ander. Ofwel, het is in mijn ogen niet HTW in zijn hoedanigheid van informateur die dit soort opmerkingen kan maken. In zijn hoedanigheid van Vice-voorzitter RvS die adviseert begrijp ik het wel. Maar dan circuleert het buiten de actuele politiek en ontmoet het reflectie die het in een formatieproces door publiciteit en druk ontbeert. Kortom, ik vind dat HTW lijdt aan een ernstige vorm van ratatouille. Hij klutst, versnijdt en vermengt functies en opdrachten.

    Natuurlijk is democratie meer dan 50% +1 van de stemmen. Ik ben het met je eens dat het om een waardengemeenschap gaat. In dat verband is de opmerking van Piet-Hein Donner van ooit over de invoering van de sharia trouwens pikant. Als een meederheid ervoor was zag-ie de mogelijkheid dat de sharia ingevoerd werd. Onze toenmalige MvJ stelde zich toendertijd dus op het besluitvormingsstandpunt dat wij beiden afwijzen. Wat dit aspect met HTW te maken heeft ontgaat me trouwens. Het is in mijn ogen geen onderdeel van actuele politiek of directe reflectie erop.

    George Knight

    18 november 2010 at 20:05

  19. "Principes zijn geen regeringsvorm. Die kunnen uitsluitend vorm krijgen door een institutie."

    Dat instituut kennen we als de rechterlijke macht, steunbeer van de democratie tegen evt. uitglijders van de volksvertegenwoordiging. Dàt is wat het pleidooi van Yoram Stein met dit onderwerp te maken heeft: dat de grondwet hoger is dan regering en parlement.

    De laatste jaren is het àl te vaak gebeurd dat de hoge rechter een aangenomen wet alsnog terug moest draaien. Volkomen logisch dat juist de RvS in deze aan de bel trekt, want die krijgt telkens de Raad van Europa op z’n nek. Dat we het zo moeten hebben van internationale verdragen komt doordat we als een van de weinige landen geen Constitutioneel Hof hebben. (Sinds gisteren wel trouwens, op Sint Maarten.)

    Joke Mizee

    18 november 2010 at 21:31

  20. @Joke
    Dat is wat het pleidooi van Yoram Stein met dit onderwerp te maken heeft: dat de grondwet hoger is dan regering en parlement.

    Mee eens, precies daarom noemde ik m’n vorige posting ook: Recht regeert. Ik kende de gedachten van Yoram Stein niet, maar ik bedoelde hetzelfde.

    Feit dat grondwet boven regering en parlement staat wil echter nog niet zeggen dat dat voor HTW ook geldt. HTW is niet de grondwet, maar uiteindelijk een PvdA-politicus van vlees en bloed die een bestuursfunctie uitoefent, eigenbelang heeft en hooguit een goed woordje voor de grondwet kan doen. Ook als-ie dat gewetensvol doet overbrugt-ie nooit zijn gemis een mens en geen wet te zijn. Het wil niet zeggen dat-ie de high road kan nemen om anderen de maat te nemen. Die dat vervolgens accepteren van deze PvdA-er. We vallen in herhaling, maar HTW schreef zijn notities in zijn hoedanigheid van informateur, niet in zijn rol als vice-voorzitter RvS. Ik vind dat-ie zijn opdracht te buiten is gegaan en het proces onnodig heeft beschadigd.

    In de gewenstheid van een Nederlands Constitutioneel Hof kan ik me helemaal vinden. Hoewel ik er waarschijnlijk een meer nationale draai aan geef. Ik schreef eerder: Maar ik zie niet in hoe de EU, het Europese Hof in Straatsburg (EHRM) of het Europese Hof van Justitie te Luxemburg met recht zouden regeren (..). En als dat zou zijn ontstaan door Nederlandse nalatigheid dan is het tijd dat Nederland een Constitutioneel Hof optuigt dat uitwerkt dat internationale of verdragsrechtelijke uitspraken niet boven de Nederlandse grondwet mogen gaan. Maar da’s een afweging omdat het de politisering van het recht introduceert. (..) .. dat de bewustwording over de grenzen aan het Europees recht bij Nederlandse beleidsmakers beter ontwikkeld kan worden.http://www.vkblog.nl/bericht/356316/Recht_regeert

    Sint Maarten? Het valt niet mee om rechter op de Antillen te worden. Dan moet je een koffer met wetboeken meeslepen in het vliegtuig. Al die rechtssystemen die naast elkaar bestaan. Lastig.

    George Knight

    18 november 2010 at 22:51

  21. Als HTW nou vast wil leggen dat ‘de democratische rechtsstaat’ een ontbindende factor voor het aanvaarden van een wet hoort te zijn, wat is daar dan op tegen? Het zou een open deur moeten zijn.

    Op dit moment zijn er 2 dingen gaande: het voorstel Halsema voor toetsing aan de Grondwet is aan bespreking toe en de Staatscommissie Grondwet is klaar met haar aanbevelingen. Door die wetten aan te nemen wordt e.e.a. juist meer nationaal van karakter. Zie ook http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/een-historische-wijziging/: "Als het aan de commissie ligt richten krakers en Iraakse asielzoekers zich voortaan tot de Nederlandse rechter wanneer zij zich in hun grondrechten voelen aangetast."

    Joke Mizee

    18 november 2010 at 23:56

  22. @Joke
    Nogmaals, HTW heeft in mijn ogen functies en opdrachten vermengd tijdens zijn informatie. Maar op zich is er uiteraard niets op tegen dat rechtsstaat of democratische orde centraal worden gezet.

    George Knight

    21 november 2010 at 19:52

  23. […] van een ceremonieel koningschap. Zodat hof en RVD inbinden en burgers zelfbewust kunnen zijn. Continuïteit en kwaliteit van de Nederlandse monarchie is een mythe. Vermeulen citeert: het Koningshuis wordt ondersteund ’door een omvangrijk apparaat dat er […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: