George Knight

Debat tussen links en rechts

Recht regeert

with 11 comments

1. De rechtsstaat regelt omgang tussen staat en burger. Anders gezegd, het beschermt de burger tegen de willekeur van de staat. Tevens kunnen burgers zonder uitzondering hun sociale grondrechten eraan ontlenen. Overheidsvoorlichting en educatie hierover schieten tekort. Dat zou actiever kunnen. Het is zowel een juridisch-technische als maatschappelijke plaats waar burgers elkaar op dezelfde gronden kunnen ontmoeten.

De rechtsstaat is niet absoluut. Een moderne maatschappij verenigt vogels van diverse pluimage. Ze ontberen een gemeenschappelijk waardensysteem. De rechtsstaat verwoordt wat de 21ste eeuw vraagt en is daarin noodgedwongen technisch van vorm.  De interpretatie van de rechtsstaat staat nooit stil en geeft de actualiteit een plaats. De rechtsstaat is weliswaar een middel om kansen van individuen te optimaliseren door het scheppen van een gelijk speelveld, maar dat idee blijft een benadering.

Koningin, ministers en autoriteiten oefenen macht uit. Instituties bestaan om dat te regelen naast een correctiemechanisme dat bij misbruik optreedt. Een egalitaire samenleving bestaat niet. Ongelijkheid valt binnen de marges van wat we als een rechtsstaat ervaren. De macht zelf bepaalt wat de voorwaarden van de rechtsstaat zijn. Zo voorkomt het verbod op discriminatie niet dat burgers nooit koning kunnen worden.

2. Een pleidooi voor een strikte toepassing van de rechtsstaat is een pleidooi om alle religies en levensovertuigingen ondergeschikt te laten zijn aan de rechtsstaat. Een hot item. Geven van overheidssteun aan de islam of een andere religie kan alleen als betreffende religie zich niet boven de rechtsstaat wenst te stellen met een eigen waardensysteem.

Met voorbijgaan aan uitgangspunten van de rechtsstaat zou zo’n religie het recht op een plaats binnen de Nederlandse samenleving behoren te verliezen. Dat dient beter dan nu getoetst te worden. Volledig verbod werkt waarschijnlijk niet, maar sancties om een religie geldelijke, juridische of facilitaire steun te onthouden zouden beter dan nu verkend kunnen worden. Maar omdat de rechtsstaat niet absoluut is en religies aan de kant van de macht staan hebben ze een streepje voor. Sowieso een lastige toetsing omdat het om intenties gaat. Die vaak verdeeld en verhuld worden geuit door religieuze organisaties.

Feit dat over de grenzen van de rechtsstaat een discussie ontstaat en Cohen of Wilders kritisch worden gevolgd in hun interpretatie van rechtsstaat en vrijheid van godsdienst is winst. Winst die de rechtsstaat levend en bij de tijd houdt. De lijn van zowel Wilders, Verhagen of Cohen biedt trouwens geen perspectief. Zij buigen de rechtsstaat politiek bij. Respectievelijk verbod, extra bescherming of ongeclausuleerd gedogen van religie gaan voorbij aan de essentie. Daarom brengen zowel Wilders, Verhagen als Cohen de rechtsstaat schade toe.

Een actieve houding die de vrijheid van godsdienst voor personen binnen religies toetst wordt nu gemist. Actief overheidsbeleid is welkom dat streeft naar een rechtsstatelijke houding zoals die in de eerste integratienota van de PvdA geformuleerd was. In aanleg biedt op dit moment alleen de VVD, de linksliberalen van GL en D66 en de vrijzinnige kant van de sociaaldemocratie, Eberhard van der Laan,  perspectief om tot een strikte toepassing van de rechtsstaat te komen. Probleem is dat deze richting zich concentreert op een politiek-bestuurlijke toetsing en de religie zelf buiten schot laat.

3. Vrijheid is dubbelzinnig. Het recht erop omschrijft onze ruimte, maar geeft tevens de grenzen ervan aan. Als het scherp verwoord is kan dat laatste als repressie ervaren worden, maar ook als gereglementeerde controle. Feitelijk is de rechtsstaat bedoeld om alle soorten onderdrukking te neutraliseren.

Er is in goede bedoelingen geen sanctie. Daarom moet een machtsapparaat altijd op de achtergrond aanwezig zijn om de burger bij te springen. Hoe dubbelzinnig dat ook is omdat de rechtsstaat de relatie tussen staat en burger regelt en tegelijk uitvoerder en controleur op de uitvoering is.

Een staat zonder tegenmacht is gevaarlijk. Doorgaans vertrouwen Nederlanders dat het goed gaat. Sterke burgerrechtenbewegingen zouden echter preventief kunnen werken. Want politieke partijen rekken hun interpretatie van de rechtsstaat vaak onaanvaardbaar op. Dat kunnen burgers kritisch volgen. Vertrouwen in het recht is de voorwaarde voor de inrichting van een gefragmenteerde samenleving als de Nederlandse. Als burgers daaraan gaan twijfelen, dan glipt het vertrouwen weg.

Ons vertrouwen in de rechtsstaat is niet onwankelbaar. Er is de dreiging van de machtige staat die overweldigt. Toch rechtvaardigt dat geen wantrouwen in het recht. Die luxe hebben we niet. Een en ander gaat gelijk op met het ontdekken van redelijkheid en feilen van het recht. Het recht kan een leerschool op weg naar zelfkennis en maatschappelijk besef zijn. Zodat de burger via een omweg de democratie versterkt.

Foto: Johannes Vermeer, Vrouw met weegschaal, omstreeks 1664

Advertenties

11 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. =Feitelijk is de rechtsstaat bedoeld om alle soorten onderdrukking te neutraliseren=
    Politici zouden dat in feite dienen te belichamen waardoor het reëel en tastbaar wordt.
    Het is een van de kernterreinen waar we geen fouten kunnen dulden.
    Het lijkt me een juiste conclusie dat religies ondergeschikt zijn aan de rechtsstaat.
    =De rechtsstaat verwoordt wat de 21ste eeuw vraagt en is daarin noodgedwongen technisch van vorm=
    Dat lijkt me betwistbaar. Recht is gebaseerd op normen en waarden.
    De rechtsstaat is in de marge gedrongen omdat kernwaarden niet meer belichaamd worden.
    We zien dat ook in de vorm van juridisering van de sdamenleving in de zin dat als het door de wet niet verboden is, het is toegestaan, ongeacht de functionerende norm of waarde.
    In het bestuursrecht komen nog normen voor als billijkheid en redelijkheid. In de huidige rechtsstaat schijnt alleen de overheid daar nog aan te moeten voldoen en geldt niet niet of nauwelijks meer voor degenen die aan haar gezag zijn onderworpen.
    Ik kan blijven vertrouwen in de rechtsstaat als de normen en waarden die haar schragen zichtbaar blijven en belichaamd worden

    Peter Louter

    16 november 2010 at 16:43

  2. @Peter
    Dank voor je bijdrage. Waarom vind je dat in de verwoording de rechtsstaat niet technisch van vorm is? Da’s toch een ander aspect dan normen en waarden die het schragen? De interpretatie van de rechtsstaat geeft inderdaad voor meer ruimte dan een technische toepassing alleen. Dan is recht de techniek en rechtsstaat de techniek plus moraliteit. Of hoever je dat laatste wil uitbreiden.
    Vind je werkelijk dat nu alleen de overheden billijk en redelijk met de rechtsstaat omgaan -in je woorden: aan voldoen- en de burgers niet? Ik heb juist het omgekeerde beeld op mijn netvlies staan. De overheden hebben meer expertise, platform en presentatietechniek in huis om de rechtsstaat in hun richting bij te buigen. De burger staat daar op achterstand.
    Je oproep om de achtergronden van de rechtsstaat zichtbaar te maken ondersteun ik graag. Het was dat aspect en mijn ongenoegen met de politici die in voorkomende gevallen naar mijn idee ongeoorloofd bijbuigen en interpreteren dat me tot mijn stukje bracht. Gelukkig niet van mijn stuk.

    George Knight

    16 november 2010 at 17:47

  3. @George Knight. Ik laat me graag bijspijkere. Alle (goed) informatie is welkom.
    Op z`n tijd gezonde kritiek is prima en tegenwoordig een must vanwege wat opkomende "wildgroei". Recht mag niet krom worden.
    Dank dus.
    Aanbeveling.

    Smokey Robbinson

    16 november 2010 at 19:03

  4. @George, nee jij bent niet van je stuk gebracht.
    Isde rechtsstaat nu noodgedwongen van technische aard, of heeft de samenleving de rechtsstaat in die positie gedrongen? In mijn optiek is het laatste het geval.De staat zal wat moeten terugveroveren op de burger en politici.
    =Vind je werkelijk dat nu alleen de overheden billijk en redelijk met de rechtsstaat omgaan -in je woorden: aan voldoen- en de burgers niet?=
    Je gaat denk wat vrij om met mijn woorden. Zoals je het hier formuleert heb ik ook mijn vraagtekens daarbij.
    Wat ik bedoelde zijn eigenlijk de verhoudingen in het rechtsverkeer waarbij de staat voortdurend wordt aangesproken op redelijkheid en billijkheid (dat wijs ik niet af) en uiterst diplomatiek moet omgaan met de redelijkheid en billijkheid van burgers en ik bedoel natuurlijk het gebrek daar aan.

    Peter Louter

    16 november 2010 at 19:49

  5. @Smokey
    Mooi: Recht mag niet krom worden, dank.
    @Peter
    Misverstand, naar mijn idee is de rechtsstaat niet noodgedwongen technisch van aard, maar de verwoording ervan wel. De samenleving is de rechtsstaat. De rechtsstaat is bedoeld om personen tegen de staat te beschermen. Dat de burger vervolgens calculeert valt ‘m niet kwalijk te nemen. Dat hoort erbij. De staat moet vanwege het monopolie behoedzaam met haar macht omgaan en eisen van redelijkheid, billijkheid, zorgvuldigheid, integriteit handhaven. Ofwel, voor de staat mag en moet de lat hoog liggen. Juist dat laatste inzicht mis ik zoals het vertaald wordt in programma’s van partijen.

    George Knight

    16 november 2010 at 23:52

  6. Vreemd stuk.Vreemde titel.
    Recht moet helemaal niet regeren, de titel is onzin. Rechtsstaat plús parlementaire democratie hebben we immers.
    Tenzij je het bedoeld als kritiek op de overmaat van ´rightstalk´ die onvoldoende democratisch gecontroleerd ´regeert´. Europa heeft geen regering volgens mij. Ook de VN niet. Toch regeren ze met recht. Vreemd.
    De regering regeert, voorzover mij bekend. Je zegt in 23:52
    ‘De samenleving is de rechtsstaat. De rechtsstaat is bedoeld om personen tegen de staat te beschermen.’
    Vreemde premisse. De samenleving is níet de rechtsstaat.

    wiljan.45

    17 november 2010 at 09:00

  7. @George, we zijn het denk ik wel eens, uitgezonderd de calculerende burger
    =. Dat de burger vervolgens calculeert valt ‘m niet kwalijk te nemen=
    De stabdaard-opvatting is gelkoof ik dat de overheid er dan maar voor moet zorgen dat beleid en regels het calculeren tegengaan.
    Met die opvatting ben ik het niet eens. De burger mag worden gevraagd hetzelfde te doen al hij van de overheid verwacht. Op dat terrein dient ook wederkerigheid te gelden.
    Calculerende burger Lucassen maakt gebruik van zijn rechten. In het land wordt hij daarom veroordeeld omdat hij een zeer eenzijdige belangenafweging maakt

    Peter Louter

    17 november 2010 at 09:05

  8. @Wiljan
    De titel Recht regeert verwijst naar de opvatting dat wetten voor zowel volk als regeerders gelden. In mijn stuk probeer ik aan de hand van het actuele thema van de vrijheid van godsdienst aan te tonen dat politici de rechtsstaat naar hun hand zetten. Ik noemde Wilders, Verhagen en Cohen die ieder op eigen wijze een loopje met het recht nemen. Of liever gezegd, zo interpreteer ik dat. Deze tendens zie ik als ongewenst en ik heb de hoop dat een tegenbeweging van rechtsstatelijke politici en betrokken burgers dat tegengaat. In die interpretatie dekt de titel de lading.
    Parlementaire democratie en rechtsstaat overlappen elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Ik sprak niet over Europese of internationale wetgeving en verdragen, maar over Nederland. Maar ik zie niet in hoe de EU, het Europese Hof in Straatsburg (EHRM) of het Europese Hof van Justitie te Luxemburg met recht zouden regeren zoals je veronderstelt. En als dat zou zijn ontstaan door Nederlandse nalatigheid dan is het tijd dat Nederland een Constitutioneel Hof optuigt dat uitwerkt dat internationale of verdragsrechtelijke uitspraken niet boven de Nederlandse grondwet mogen gaan. Maar da’s een afweging omdat het de politisering van het recht introduceert. Ik ben het wel met je eens dat de bewustwording over de grenzen aan het Europees recht bij Nederlandse beleidsmakers beter ontwikkeld kan worden.
    @Peter
    Eric Lucassen is toch eerder politicus/ regeerder dan burger? Dat lijkt me een ongelukkig voorbeeld. Vermoedelijk bedoelen we met calculerende burger iets anders. Of leggen we andere accenten. Ik zie het calculeren als positief en als uitvloeisel van emancipatie. De burger komt voor zichzelf op. De overheid moet dat niet sturen, maar faciliteren. Overheid en burger hebben volstrekt andere doelstellingen en belangen.
    De overheid probeert dat steevast klein te spelen door de burger als klant te willen beschouwen. Maar da’s een foute ontwikkeling. Want een klant staat aan de buitenkant en een burger aan de binnenkant. Ofwel, burgers vormen samen de samenleving en kunnen er per definitie niet buiten staan. In deze visie is de relatie tussen burger en overheid er niet zozeer een van vraag en aanbod zoals bij een Telecom-bedrijf, maar van vorming en facilitering. De overheid moet zelfbewust en nederig zijn. Doorgaans is de overheid geen van de twee.

    George Knight

    17 november 2010 at 12:12

  9. George, bedankt voor je antwoord. Mijn reactie ging nogal uit van mezelf. Ik merk dat je heel andere gedachtegangen volgt als ik…we sluiten niet aan. Mijn insteek is in ontwikkeling en hier na te lezenhttp://www.vkblog.nl/bericht/354820/RIGHTSTALK_%281%29_%28een_forum%29

    wiljan.45

    17 november 2010 at 13:51

  10. @Wiljan
    Wat leuk dat je ook een forum begonnen ben en dit blog je geholpen heeft. Dat was allemaal aan me voorbijgegaan. Heel goed van je, ik hoop dat je een goede vorm voor het forum kunt vinden. Ik ervaar aan den lijve hoe lastig dat is.
    Je hebt denk ik niet helemaal ongelijk met je overwegingen over de spanning tussen nationaal en internationaal recht. De indruk bestaat bij critici dat het internationaal recht de laatste decennia te veel terrein heeft gewonnen. Met name geeft dat problemen op het gebied van de mensenrechten, het EHRM te Straatsburg. Anders gezegd, het idee bestaat dat een steeds grotere zeggenschap over Nederlands recht en wetgeving van buiten de grenzen komt. Ik denk dat deze rechtspraak niet zo absoluut is als nationalisten beweren, want er zijn altijd nationale uitzonderingen mogelijk, maar evenmin zo neutraal als internationalisten zeggen. Vandaar de overweging voor Nederland om een eigen toetsingshof op te richten. Want het blijft een gemis dat niemand het EHRM de maat meet.
    Thierry Baudet heeft kritiek op de internationale wetgevers in een NRC-artikel geformuleerd waarop Jit Peters heeft gereageerd. Ik denk dat de waarheid tussen beide stukken ligt, ze hebben allebei sterke punten.http://www.nrc.nl/digitaleeditie/NH/20101113___/2_001/article1.htmlhttp://www.publiekrechtenpolitiek.nl/internationale-bescherming-van-mensenrechten-een-noodzaak/

    George Knight

    17 november 2010 at 17:43

  11. Perfect die links, George. Zo, a.s. vrijdag een heuse NACHT van de rechtsstaat. Een nacht lang Rightstalk…
    Lijkt me wel wat voor veel bloggers, is beter dan dat cabaretavondje op de 20e .

    wiljan.45

    17 november 2010 at 19:12


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: