George Knight

Debat tussen links en rechts

Ruimdenkendheid gevraagd. Kerk Vliegend Spaghettimonster kan als nieuwe religie ‘satirisch én ernstig, serieus én ironisch’ zijn

with 8 comments

Antwoord op een opinie-artikel van Roel Weerheijm die meent dat de gelovigen van de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster (KVS) in een valkuil zijn gelopen. Volgens zijn opinie zouden ze ‘satirisch én ernstig zijn, serieus én ironisch zijn’. Maar het lijkt een misverstand dat dat een nieuwe religie diskwalificeert:

Alle nu bestaande of alweer verdwenen religies zijn ooit opgestart en gecreëerd door een fictief verhaal. Daarom is het flauw om een nieuw religie te verwijten dat het (nog) geen traditie heeft. Die nieuwe religies wijken af van de traditionele religies omdat ze beter aansluiten bij de hedendaagse tijd omdat ze daaruit zijn ontstaan. Naast de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster (KVS) is dat bijvoorbeeld ‘The International Church of Cannabis’ die op het raakvlak van religie en commercie opereert. https://georgeknightlang.wordpress.com/2017/04/15/the-international-church-of-cannabis-opent-in-denver-religie-als-voorbeeld-dekmantel-en-groeimarkt/

Ik betwijfel dat de reden voor het ontstaan en de groei van de KVS is gelegen in het onderwijs zoals de auteur stelt. Is de gedachtegang niet eerder dat er geen grenzen zijn aan de voorrechten die voor religieuze instellingen gelden en het daarom dom zou zijn die niet te benutten? Want wat voor de een geldt, geldt ook voor de ander. Dat gaat tot en met fiscale voorrechten. Uiteindelijk gaat het erom wat de juridische basisvoorwaarden zijn voor de stichting van een nieuwe religie. Niet wat een burger als Roel Weerheijm er vanuit zijn individuele voorkeuren politiek, maatschappelijk of religieus van vindt.

Het gaat niet om ironie. Vele, nu bestaande religies zijn in reactie op andere religies ontstaan. De redenen daarvoor kunnen verschillend zijn. Of kunnen een combinatie van redenen zijn. Vanwege een kerkelijk-dogmatisch verschil, een overweging van macht, religieuze marketing of kerkelijk bezit, of zelfs lijfsbehoud. De ene religie kan lenen van de andere religie. Zoals de schrijvers in de Middeleeuwen op de schouders van de antieken stonden, zo staan nieuwe religies op de schouders van oude religies. Nog steeds.

De auteur heeft weinig inzicht in de Nederlandse kerkelijke traditie als hij opmerkt dat de KVS teveel overeenkomsten met traditionele religies heeft om echt een verschil te maken. Wie de kerkafsplitsingen, schorsingen en afscheidingen in de protestante kerk in alle veelheid en breedte kent zal moeten opmerken dat nieuwe religies soms minimaal verschillen met de religies waaruit ze ontstaan zijn. Soms was de onverenigbaarheid van karakters van dominees, voorgangers of kerkvoogden voldoende voor het ontstaan van een nieuwe herstelde, vrijgemaakte, voortgezette, buiten verband of afgescheiden religie. Het is best als de auteur de KVS vanwege de te grote overeenkomst met de bestaande religie afwijst, maar dan moet hij consequent zijn en alle Nederlandse kerken volgens dezelfde norm tegen het licht houden. En dan zal er weinig overblijven.

Satire in religie is iets van alle tijden en onlosmakelijk met de strijd tussen religies verbonden. Zie wat theologe Joke Spaans schrijft: ‘Het beroerde Rome behandelt spotprenten en satirische bord- en kaartspellen over de rivaliteit tussen jansenisten en anti-jansenisten in de vooravond van het Utrechts Schisma. Het laat zien hoe in de achttiende eeuw satire werd ingezet in een kerkelijk conflict waarin op het eerste gezicht weinig te lachen viel.’ Satire diskwalificeert een religie niet zoals de auteur wil doen geloven. Satire is juist onlosmakelijk met religie verbonden.
http://www.ako.nl/product/9789087041298/het-beroerde-rome-joke-spaans/

De uitspraak van de Raad van State bevatte een normatief oordeel, namelijk dat vanwege ‘het satirische element van het pastafarisme’ de KVS niet voldoet aan de criteria ‘overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang’ en daarom niet als godsdienst kan worden aangemerkt. De Raad van State meent dat het van tweeën één is: satire of godsdienst. Dit houdt in dat er volgens de Raad van State ruimte bestaat tussen satire en deze vier criteria, en ze nooit kunnen samenvallen. Dat is een oordeel dat voorbijgaat aan het belang van maatschappelijk relevante satire. Ermee diskwalificeert de Raad van State een groot deel van de Westerse cultuurgeschiedenis, van de toneelstukken van Aristophanes, Lucianus’ spotschriften, Erasmus’ ‘Lof der Zotheid’, P.C. Hoofts ‘Warenar’ tot Monty Pythons ‘Life of Brian’.

Traditioneel bestaat er een sterke wederzijdse beïnvloeding tussen fictie en religie. Godsdiensten zijn net als het theater ontstaan vanuit rituelen en dramatisering. Dat geldt ook de monotheïstische godsdiensten. Sommige gelovigen vatten de Bijbel volledig als fictie op. Sinds de opkomst van het laat 20ste eeuws post-modernisme is die wisselwerking nog versterkt. Interpretatieverschillen om godsdiensten te duiden geven aan dat er diverse manieren van geloven en godsdienst zijn. Roel Weerheijm vat de rol van religie te beperkt en te normatief op.

De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is theologisch niet geëquipeerd om theologische doctrines af te wegen. De Raad van State zou deze zaak terug moeten verwijzen en niet in behandeling nemen. Of in lijn met de visie op alle andere godsdiensten die evenmin voldoen aan alle criteria van ernst of serieusheid (met een teveel aan satire of ironie) de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster na een toetsing ‘aan de buitenkant’ gewoon moeten erkennen als godsdienst. Voor wat het politiek en maatschappelijk ook waard is.

Foto: Schermafbeelding van deel artikel ‘De onmogelijke spagaat van pastafari’s’ van Roel Weerheijm op TussenWoord, 15 oktober 2018.

Advertenties

8 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. De Raad van State buigt zich over een simpele vraag: Is KVS nu een religie of een satirische groepering? Ze concludeert dat KVS geen ‘overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang’ heeft om haar claim te onderbouwen en naar mijn mening heeft de Raad daarin groot gelijk.KVS heeft nooit de intentie gehad om een echte religie te worden, wil slechts de religie belachelijk maken en de positie van religies in de samenleving ter discussie stellen, eigenlijk alleen maar belachelijk maken. Daarmee staat ze in een zelfde positie als de door jou genoemde werken (Life of Brian, Lof der Zotheid, ed.), maar op een aanzienlijk minder niveau. Ik zie niet in hoe de Raad met haar uitspraak een deel van de Westerse cultuurgeschiedenis diskwalificeert. Ze spreekt zich niet uit over het belang en/of de kwaliteit van maatschappelijke satire, al dan niet relevant. Ze beoordeelt slechts of KVS voldoet aan de voorwaarden om erkend te worden als religie en daardoor bepaalde verworvenheden van religies te verkrijgen.

    Muis

    25 oktober 2018 at 08:52

  2. @Muis
    We zijn het oneens. De Raad van State boog zich over de vraag of de KVS een godsdienst is. De Raad van State die geen theologische deskundigheid heeft meende te moeten concluderen dat het de KVS ontbreekt aan de criteria ‘overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang’ en daarom niet als godsdienst kan worden aangemerkt. Ik ben van mening dat de Raad van State niet theologisch of filosofisch voldoende geëquipeerd is om hierover te oordelen en zich daarnaast uitspreekt over de interne werking van een organisatie die zich als godsdienst presenteert wat in strijd is met de grondwet, te weten de vrijheid van godsdienst.

    Ik ben het oneens met je standpunt dat de Raad van State in deze zaak slechts oordeelt aan de hand van de criteria volgens welke ze moet oordelen. Naar mijn idee gaat de Raad van State verder dan dat en laat het kerkpolitieke en maatschappelijke vooroordelen toe in het eigen oordeel waardoor dit vervuild en feitelijk ongefundeerd is.

    Je aanname dat de KVS nooit de intentie heeft gehad om een echte religie te worden is ten eerste niet aantoonbaar en ten tweede niet relevant. Het is een historisch gegeven dat religies elkaar de maat meten en als concurrenten kritisch op elkaar zijn. Dat is van alle tijden. De KVS is daar geen uitzondering op, maar gewoon de regel zoals godsdiensten al eeuwenlang op elkaar reageren.

    George Knight

    25 oktober 2018 at 09:10

  3. De website van KVS laat er weinig onduidelijkheid over bestaan dat ze zelf op geen enkel moment de intentie hebben een echte religie te worden en het het allemaal een grote parodie is: https://www.kerkvanhetvliegendspaghettimonster.nl/ons-geloof/. Maar ach… dat weet je zelf dondersgoed. Het gezelschap is opgericht op te protesteren tegen het creationistisch onderwijs in de VS en doorna door een aantal lolbroeken omarmt. Wikipedia geeft een mooie samenvatting van alle onzin: https://nl.wikipedia.org/wiki/Vliegend_Spaghettimonster. Dat Monty Python-achtige sfeertje is best komisch hoor, maar laten we er asjeblieft geen serieuze discussie van maken. het is al erg genoeg dat de RvS gedwongen wordt zich hierover te buigen en een uitspraak te doen. Wat kost deze onzin allemaal? Is het dan nog leuk?

    Muis

    25 oktober 2018 at 12:45

  4. @Muis
    We zijn het er denk ik over eens dat veel godsdiensten onzin en volksverlakkerij zijn. Of in elk geval belangrijke elementen van onzin of onechtheid bevatten. Ik zie niet in waarom een nieuwe godsdienst principieel anders getoetst moet worden dan een oude, traditionele godsdienst.

    Mij best dat we kritisch zijn op godsdienst, maar dan op alle godsdiensten. Zo vind ik de ondergeschikte positie van vrouwen in bepaalde godsdiensten zoals de islam of orthodoxe stromingen van het christendom fundamenteel onverteerbaar en niet kunnen.

    Naar mijn idee zou de onverenigbaarheid van vele elementen van oude godsdiensten met de universele waarden een voldoende reden zijn om die godsdiensten te verbieden. Het zou prima zijn als de Raad van State zich daar eens serieus over boog. Want bekijk het eens van de andere kant, in welk opzicht zijn de uitgangspunten van de KVS in strijd met de grondrechten? Ik zie het niet. Is dat niet de essentie?

    Want welke godsdiensten zijn nou de echte satire? Is dat een cannabis-kerk of de KVS, of een traditionele godsdienst die de universele waarden met voeten treedt? De wrange satire van orthodoxe geloofsgemeenschappen zie ik als bedreigender voor de sociale cohesie, de samenleving en het welzijn van de mensen, dan een organisatie als de KVS die evolueert met de hedendaagse ontwikkelingen mee en zich juist uitspreekt voor die universele waarden.

    George Knight

    25 oktober 2018 at 13:59

  5. Het probleem beste George is dat de KVS nu juist geen nieuwe godsdienst is, maar een parodie, het is slechts satire. Die cannabiskerk is natuurlijk ook geen godsdienst, die wordt om allerlei commerciële redenen ‘kerk’ genoemd. Eigenlijk zou de Satanskerk aanzienlijk dichter in de buurt komen, maar ik betwijfel of we op dit soort kerken zitten te wachten.
    We delen verder inderdaad als oprechte atheïsten onze scepsis ten aanzien van godsdiensten en onze waardering voor lolbroeken die dat aan de kaak stellen.
    Ten aanzien van de universele waarden. Dat zijn ook maar momentopnamen. Wat vandaag universeel is, kan morgen achterhaald zijn. Ik vind de onverenigbaarheid van oude (of nieuwe) godsdiensten met universele waarden geen erg nuttig criterium. Dan kun je straks een politieke beweging die de Universele Rechten van de Mens hoog in het vaandel heeft staan ook als godsdienst gaan beoordelen. Of de plaatselijke damvereniging die gelijke rechten en plichten aan mannen, vrouwen en transgenders toekent.

    Muis

    26 oktober 2018 at 09:56

  6. @Muis
    We verschillen van mening over de bandbreedte van wat een godsdienst is. Dat is begrijpelijk omdat de betekenis van de term ‘godsdienst’ vaag is en dit de weg opent voor uiteenlopende interpretaties. Daarbij zijn godsdiensten dynamisch en in ontwikkeling. Dat strekt zich uit tot de eisen die aan het geloof van een gelovige die zich laat inspireren door een godsdienst gesteld mag worden. Hoofdzaak is echter dat godsdiensten in de praktijk elkaar uitsluitende kenmerken hebben. Ofwel, godsdiensten zijn niet onder één noemer te vangen volgens artikel 9 van de EVRM. Van de andere kant sluit dit wel de damclub uit die een heel ander streven heeft:
    https://nl.wikisource.org/wiki/Europees_Verdrag_voor_de_Rechten_van_de_Mens#Artikel_9_-_Vrijheid_van_gedachte.2C_geweten_en_godsdienst

    De criteria volgens welke de Raad van State als betrekkelijke buitenstaander en niet-deskundige op het gebied van theologie, metafysica of teleologie meent de KVS meent te kunnen toetsen zijn ‘overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang’. Maar opnieuw kondigen zich dan interpretatieproblemen aan als die criteria objectief toegepast zouden worden op de geaccepteerde, traditionele godsdiensten die die toetsing niet zouden overleven.
    https://georgeknightlang.wordpress.com/2017/02/16/rechter-den-bosch-waant-zich-theoloog-en-oordeelt-over-de-interne-werking-van-de-kerk-van-het-vliegend-spaghettimonster/

    Zo ontstaat een tweedeling en laat de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zich kennen door het bevestigen van een dubbele standaard die in de praktijk de religieuze sector afschermt voor nieuwe toetreders zoals de KVS. De Raad van State treedt vanwege een gebrek aan inhoudelijke expertise én maatschappelijk en politieke fijngevoeligheid buiten de eigenlijke toetsingscriteria over wat een godsdienst is. De Raad van State stelt zich politiek en maatschappelijk op onder de onjuiste pretentie dat het uitsluitend juridisch toetst.

    Want er blijft weinig over van het criterium ‘samenhang’ (of coherentie) als dat wordt toegepast op bestaande godsdiensten. Zie wat docent bestuursrecht UvA Taco Groenewegen daarover zegt:
    Is een coherente wereldbeschouwing een hanteerbaar criterium? Ook niet. Eén van de centrale leerstellingen van het christendom is dat Jezus en geheel mens is en geheel god. Dat is echter evident onmogelijk. Iemand kan of geheel mens zijn of geheel god, of deels god en deels mens. Tegelijkertijd geheel mens en geheel god zijn is echter een logische onmogelijkheid en daarmee incoherent. Op dit punt zijn nog vele andere voorbeelden te bedenken, ook met betrekking tot andere religies. Maar het christendom is natuurlijk wel een religie, ook al is het niet coherent.’
    http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/wanneer-is-iets-eigenlijk-een-godsdienst-in-de-zin-van-artikel-6-grondwet/

    De Raad van State heeft zich door het oordeel over de KVS in een wespennest gestoken door te suggereren dat de jurisprudentie over de onderhavige zaak vast en omschreven is. Maar dat is het niet. Zoals gezegd, 1) rechtbanken zijn niet geëquipeerd om theologische doctrines af te wegen; 2) de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State treedt buiten de toetsingscriteria door politieke en maatschappelijke belangen zwaar in haar toetsing door te laten wegen en 3) de toetsingscriteria zijn onheus omdat ze enerzijds de scheefgegroeide leerstellingen van de traditionele godsdiensten volgens welke betreffende godsdienst afgewezen zou moeten worden achteraf onterecht fiatteren en anderzijds nieuwe godsdiensten op deze identieke gronden de toegang tot de religieuze sector ontzegt.

    NB: Ik beschouw mezelf niet als atheïst, maar als secularist die alle godsdiensten en levensovertuigingen in gelijke mate beschermd wil zien onder de nationale rechtsstaat door de garantie van de nationale overheid. Kenmerk van de universele waarden is dat ze in grote lijnen vast en onveranderbaar zijn.

    George Knight

    26 oktober 2018 at 11:31

  7. dan ga ik nog een beetje mee in de discussie, door het aanhalen van enkele artikelen:
    https://mens-en-samenleving.infonu.nl/levensvisie/190132-het-evangelie-van-het-vliegend-spaghettimonster.html. Hierin wordt treffend weergegeven hoe serieus het allemaal is. Wel vermakelijk. Overigens, sommige ‘gelovigen denken dat een simpele inschrijving bij de KvK betekent dat ze als kerkgenootschap erkend zijn.
    https://mens-en-samenleving.infonu.nl/religie/68731-godsdienst-van-de-onzichtbare-roze-eenhoorn.html Eenzelfde soort gezelschap, zelfde gedachtegang, een jaar of 15 ouder;
    http://uscivilliberties.org/organizations/3593-church-of-the-new-song-and-religious-liberty.html. Groepje gevangenen die ziczelf een wat beter leven probeert te scheppen door een kerkgenootschap op te richten. Dat laatste lukt in de VS vanwege het heilige First Amandment nogal makkelijk, de uiteindelijke doelen worden niet gehaald;
    – Blijkbaar is de RvS niet in staat een oordeel te geven wat wel en wat niet een religie is. Uit je toegevoegde artikel http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/wanneer-is-iets-eigenlijk-een-godsdienst-in-de-zin-van-artikel-6-grondwet/ blijkt dat er geen enkel deugdelijk criterium is te vinden. Hoe dan verder. De ultieme consequentie: er zijn geen religies want het is niet vast te stellen wanneer iets een religie is. Of, alles en iedereen kan zich uitroepen tot kerkgenootschap en heeft dan recht op de privileges die daarbij horen, want het is niet vast te stellen dat ze geen religie zijn.
    – Dat universele waarden in grote lijnen vast en onveranderbaar zijn, is een stelling. Het ‘in grote lijnen’ duidt al op de mogelijkheid van verandering. Die vindt voortdurend plaats. Bepaalde waarden die in grote delen van de wereld gedeeld worden, worden in andere werelddelen niet gedeeld, of niet in dezelfde mate. Denk aan de rechten van vrouwen, de positie van homo’s, lesbiennes en transgenders, Zelfs wat onder democratie moet worden verstaan varieert. De huidige URvdM is een West-Europese product, dat zelfs in de Westers wereld niet door iedereen gedeeld wordt, laat staan in de rest van de wereld. Hoe kunen we dat dan als hét criterium zien?

    Verder: Secularisme is de overtuiging dat religie en geloof geen invloed mogen uitoefenen op de maatschappij. Mensen van allerlei geloof en ook zonder geloof kunnen deze strikte scheiding van kerk en staat van eminent belang vinden. De term zegt dus niks over de (mate van ) religiositeit.

    Muis

    26 oktober 2018 at 19:51


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: