Utrecht moet Oud Amelisweerd weghalen uit greep gemeentelijke organisatie en buitenstaanders betrekken bij een oplossing

Landhuis Oud Amelisweerd kan vergeleken worden met een apparaat dat goedkoop is in de aanschaf, maar duur in het gebruik. Het is betrekkelijk makkelijk om erin te stappen, maar bijna onmogelijk om de exploitatie rond te krijgen. Dat heeft ermee te maken dat het om een rijksmonument gaat dat kwetsbaar antiek Chinees behang bevat en door de klimatisering beperkende voorwaarden stelt aan de bedrijfsvoering. Daarnaast is het landhuis tamelijk excentrisch gelegen in een bos aan de rand van Bunnik, en niet makkelijk bereikbaar.

In een commentaar van 22 december 2019 deed ik een voorstel voor een permanente invulling. Dat had als uitgangspunt de Atlas Munnicks van Cleeff en de eigenaar ervan, de Utrechtse ondernemer John Fentener van Vlissingen. Mijn conclusie is dat het recente verleden met de Stichting Museum Oud Amelisweerd (in de wandeling het Armando Museum of MOA geheten) aantoont dat er een externe dynamiek nodig is om de patstelling te doorbreken die al sinds 2012 bestaat. Toen besloot de Utrechtse raad dat er geen euro in de exploitatie (van de toenmalige huurder) gestoken mocht worden. Dat is een extra beperkende voorwaarde voor de bedrijfsvoering. Het MOA kon tegen de beloftes in geen weerstandsvermogen opbouwen en liep continu achter de feiten aan. Het teerde op een snel opdrogend krediet van 1 miljoen euro van de gemeente Amersfoort en een lening van de provincie Utrecht en kon in geen enkel jaar in de buurt van een positief saldo komen. In de Amersfoortse raad wordt de oproep van enkele oppositiepartijen voor een onderzoek naar de financiële en politieke verwikkelingen door het college naast zich neergelegd. In de Utrechtse raad is het nog stiller, daar valt tot nu toe geen enkele ambitie te erkennen om te leren van de mislukking van het MOA.

Hoe dan ook is in de gemeente Utrecht (dat eigenaar is van landhuis Oud Amelisweerd) een integraal plan nodig dat lering trekt uit het falen van het MOA en de constatering dat een tijdelijke bestemming van een pop-up museum evenmin soelaas biedt. Randvoorwaarde daarvan is hoe dan ook een ‘duurzame openstelling van het landhuis voor publiek’ zoals André van Schie (VVD) en Aline Knip (D66) in een aangenomen motie uit 2017 formuleerden. Verstandig lijkt het om in te zetten op een structurele oplossing die verder kijkt dan een tijdelijke oplossing. Dat laatste heeft immers als nadeel dat het om de paar jaar voor politieke stress zorgt.

Naast de weeffout van een landhuis dat duur is in de exploitatie is er nog een bestuurlijke weeffout waardoor Oud Amelisweerd niet van de grond komt. Het beheer is in handen van de Utrechtse Vastgoed Organisatie (UVO) die een dominante greep heeft op Oud Amelisweerd. Dat is ongewenst. Het is ook onlogisch omdat de UVO zeker de verdienste heeft dat het de restauratie van Oud Amelisweerd in goede banen heeft geleid, maar die fase is voorbij. De blijvende greep van de UVO verklaart waarom dit dossier in de afgelopen 10 jaar wat het vinden van een geschikte huurder betreft zo amateuristisch is behandeld met teleurstellende resultaten. Tegelijk geeft dit de mogelijkheid om het beter te doen. Dat geeft hoop. Oud Amelisweerd moet uit de greep van de UVO gehaald worden. Zeker waar het de niet-bouwkundige aspecten betreft. Het debat over een nieuwe bestemming van Oud Amelisweerd moet niet gedomineerd worden door bouwkundigen of makelaars, maar door museale experts met contacten in de museumsector en kennis over de exploitatie van een museum.

Hoe dan ook moet er een dynamiek ontstaan zodat de UVO een stap terug doet en museale expertise in huis gehaald worden om een nieuwe huurder te vinden. Dat had al in 2010 moeten gebeuren en is toen niet gebeurd, maar het merkwaardige is dat dit na talloze waarschuwingen en ontsporingen nog steeds niet is gebeurd. Dat gaat de richting op van onzorgvuldig bestuur van de gemeente Utrecht of van grandioze desinteresse. Wethouders werken langs elkaar heen en de Cultuurwethouder zit niet in de bestuurdersstoel.

Vraag is hoe die dynamiek omgebogen kan worden. Op 1 september 2020 beëindigt Museum Huis Doorn de tijdelijke huur en staat Oud Amelisweerd weer leeg. Er moet in dit stadium niet zozeer op zoek gegaan worden naar een nieuwe huurder, maar naar een werkwijze om nieuwe huurders op een zorgvuldige wijze te selecteren en te toetsen, en er goede afspraken mee te maken. Want juist dat ontbreekt eraan. De UVO moet door het gemeentebestuur op afstand worden gezet. Rapporten over de verruiming van de exploitatie waaraan de UVO nu haar energie besteedt zijn niet alleen een bestuurlijke dwaalweg die een idee van daadkracht moeten geven, maar ook een doodlopende weg omdat het schrijven van meer rapporten niet is waar het om gaat. Daarbij vertraagt het de oplossing omdat anderen binnen de gemeentelijke organisatie zich daar weer achter verschuilen. Het is ook de vraag of het de taak van de UVO is om zich op een indirecte wijze met bouwkundige rapporten te begeven op museaal gebied waar het de nodige deskundigheid mist. Is het de makelaar die door de macht om de voorwaarden te mogen beschrijven een bestemming gaat bepalen?

De gemeente Utrecht doet er verstandig aan om te beginnen met een verkenning van de gewenste inhoud, zoals al in 2010 had moeten gebeuren. Aan de hand van interviews met inhoudelijke deskundigen uit de museumsector -conservatoren, directeuren en kunsthistorici- kan een shortlist worden opgesteld van mogelijke invullingen. Te denken valt aan een museum dat aansluit bij het Chinese behang, het landgoed, de historie van het landhuis of een andere permanente invulling die past bij landhuis, ensemble en plek.

Het is de hoogste tijd om het dossier Oud Amelisweerd dat nu al 10 jaar onevenredige aandacht vraagt en ondanks de goede investeringen van de gemeente Utrecht publicitair en cultureel slecht rendeert definitief vlot te trekken door samen met geloofwaardige en daadkrachtige partners te investeren in de inhoud. Het is bizar dat de UVO opgezadeld is met een taak waar het niet voor geëigend en op berekend is. Een parallel traject is de optie dat de gemeente Utrecht het landhuis overdraagt aan een instelling die betrokkenheid en expertise heeft in het beheer van museumhuizen. Zodat de gemeente verlost wordt van dit probleemdossier waar zo langzamerhand niemand binnen het gemeentebestuur nog zijn handen aan durft te branden.

Foto: Schilderijen van Robert Devriendt op tentoonstelling Mangistan van Centraal Museum in Oud Amelisweerd, 2001.

5 gedachten over “Utrecht moet Oud Amelisweerd weghalen uit greep gemeentelijke organisatie en buitenstaanders betrekken bij een oplossing

  1. Ik ben het in grote lijnen met je eens en hoop ook dat er nu eerst eens heel goed rond gekeken gaat worden naar de meest geschikte culturele instelling die echt past bij het landhuis, dat nu officieel een culturele bestemming heeft.

    Ook graag werving via een tender of selectiedocument dat in de museale en culturele sector bekend wordt gemaakt. Daarna de selectie, verricht wordt door een onafhankelijke commissie van experts op gebied van musea en erfgoed.

    UVO gaf echter gisteren aan over drie maanden een ‘definitieve invulling en huurder’ te hebben gevonden voor landhuis Oud Amelisweerd. Dat lijkt me erg bijzonder: ik heb met de vrijwilligers van het landhuis Oud Amelisweerd netjes mee gedaan aan een selectiedocument voor de tijdelijke huur – aardige klus, we werden tweede én laatste na de Kunstuitleen Utrecht. Die procedure was weliswaar niet breed aangekondigd maar duurde op zich al vier maanden. Dat het selectiedocument uiteindelijk mislukte omdat de Kunstuitleen Oud Amelisweerd als vestigingingsplek bij nader inzien toch niet zag zitten en Utrecht het plan van vrijwilligers en beheer niet aandurfde is een ander verhaal. Wij durfden dit overigens best, tijdelijk.

    Maar nu dan de definitive invulling even verlenen aan de eerste de beste die langskomt met een idee zonder eens verder te kijken dan de vastgoed-neus lang is? Inderdaad: Culturele Zaken Utrecht, kom hier in actie, oriënteer u.

    En kies dan wat het beste past in een uniek landhuis op een even unieke plek,

    Like

  2. @Arjan Meurs
    Dank voor je reactie. Als vrijwilligerscoördinator en beheerder van Oud Amelisweerd weet je waarover je praat. Dat is waardevol omdat je de zaken beziet vanuit de praktijk van alledag en daarom de plannen kunt toetsen aan de realiteit.

    We zijn het erover eens dat museale, kunsthistorische en erfgoed expertise noodzakelijk is in het vinden van een duurzame bestemming. Gesteld dat door het college de motie M 111 (2017) van Van Schie/ Knip over een toekomstbestendige en realistische openstelling bestemming wordt gerespecteerd. In elk geval in de verkennende fase. Een andere optie, waar ik in de laatste alinea op doelde, is het overdragen van het beheer aan de Vereniging Hendrick de Keyser. Binnen de gemeente Utrecht wordt beseft dat dit een serieuze optie is.

    Het verbaast me niet dat de UVO nog steeds de regie heeft over het landhuis, maar zoals ik betoogde is dat onlogisch en ongewenst bij het vinden van een duurzame bestemming. Want zoals gezegd de UVO heeft niet de nodige expertise in huis. Het geklungel van de afgelopen jaren door de UVO is daarvoor de onderbouwing. Het zou verstandig en zelfs noodzakelijk zijn als wethouder vastgoed Eerenburg (D66) de ongedeelde verantwoordelijkheid over het vinden van een bestemming van oud Amelisweerd zou afstaan aan zijn partijgenote wethouder Klein. Tenzij op korte termijn een overdracht aan de Vereniging Hendrick de Keyser wordt gerealiseerd.

    Begrijpelijk is de ongelukkige en haperende afhandeling van het dossier Oud Amelisweerd door de achtereenvolgende colleges gedurende 10 jaar wel. Want het idee is blijkbaar dat de UVO in de markt zit en geld kan opbrengen voor de gemeente, terwijl kunst wordt gezien als een kostenpost. Maar dat is een schijnredenering omdat Oud Amelisweerd geen commercieel object is.

    Zoals je terecht zegt Arjen, dreigen zich nu de gebeurtenissen van 2010 identiek te herhalen. Toen kreeg een buitenstaander (Ploum) tegen alle ambtelijk-bestuurlijke gebruiken in volop ruimte om haar zaak te pitchen zonder dat er een serieuze formele procedure werd gestart. Haar toenmalige partner mocht het afstempelen. Over die belangenverstrengeling werd buiten de Stichtse politiek zeer negatief geoordeeld. Maar de wethouder deed alsof hij stom was. Wat ook zeer waarschijnlijk het geval was.

    Het gevolg is bekend: een niet levensvatbare huurder die niet allen achteraf, maar ook al vooraf niet als optimaal werd gezien. Het huidige college dat een kort historisch besef en een andere persoonlijke invulling heeft dan in 2010 trapt opnieuw in de valkuil of laat het oogluikend toe dat de in deze zaken niet competente UVO het voortouw kan nemen.

    Het is merkwaardig dat er vanuit de raad publiekelijk geen enkel initiatief wordt genomen om te bereiken dat de UVO van dit dossier wordt gehaald en er vervolgens naar de optimale stabiele, duurzame bestemming voor dit prachtige en unieke landhuis wordt gezocht. Dat is sinds 2010 nog steeds niet gebeurd. Raadsleden wordt wakker over dit dossier. Utrecht heeft er goud mee in handen dat het krampachtig wegstopt in de Bunnikse bossen. Raadsleden verdiep je erin. Het zeurt nu al 10 jaar en brengt telkens wethouders in politieke problemen (Lintmeijer, Diepeveen). Is het onderhand niet genoeg?

    Like

  3. Raadsvragen van Ellen Bijsterbosch (D66) over Landhuis Oud Amelisweerd. Het is goed dat zij het college tot actie maant in een dossier zonder veel voortgang. Er vallen mij vier aspecten op:
    1. de vragen worden niet aan cultuurwethouder Anke Klein (D66), maar aan vastgoedwethouder Eelco Eerenberg (D66) gesteld;
    2. Hoe logisch is het om een vastgoedwethouder en niet de cultuurwethouder te bevragen over een culturele bestemming van landhuis Oud Amelisweerd? Hebben de vastgoedwethouder en zijn gemeentelijke diensten die hij aanstuurt de expertise om vragen over de culturele bestemming passend te beantwoorden?
    3. Bijsterbosch verwijst in haar vragen niet naar de rol van de Utrechtse Vastgoed Organisatie (UVO) die onder Eerenberg valt en een dominante greep heeft op Oud Amelisweerd;
    4. Bijsterbosch vraagt naar de visie van het college over een mooie (=duurzame) openstelling van het landhuis voor het publiek zoals in 2017 de raad in een aangenomen motie deed en het college daartoe verplichtte. In drie jaar is het college zelf blijkbaar niet verder gekomen in het formuleren van een visie.
    https://ris2.ibabs.eu/Reports/ViewListEntry/Utrecht/7586bf90-4410-474a-990e-60d5ae5fe8ff

    Schriftelijke vragen: Landhuis Oud Amelisweerd
    11 november 2020

    Vragen:
    D66 kijkt al eventjes uit naar een mooie, permanente invulling van Landhuis Oud Amelisweerd. Zo kunnen Utrechters blijven genieten van deze prachtige plek. Sinds november 2018 liggen er aanbevelingen van Blueyard klaar om mee aan de slag te gaan voor een bloeiende toekomst van het landhuis. Het college is gestart met het opstellen van een pandvisie, en in de tussentijd heeft Huis Doorn met het Pop Up Museum het landhuis tijdelijk geëxploiteerd. Sinds 2 november 2020 is aan die tijdelijke exploitatie een einde gekomen, dus inmiddels zijn we wel nieuwsgierig hoe het verder gaat.
    1. Heeft het overleg met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) waar het college naar verwees in het vragenuur van 16 januari 2020 al plaatsgevonden?
    2. Zo ja, welke mogelijkheden ziet het college voor het verruimen van de exploitatiemogelijkheden van het landhuis, bijvoorbeeld met (lichte) horeca of gebruik van de tuin bij het landhuis?
    3. Welke ruimte ziet het college in de Toekomstvisie Landgoederen Amelisweerd & Rhijnauwen daarvoor?
    Het college gaf eerder aan dat de inzet is om Landhuis Oud Amelisweerd voor een culturele bestemming te behouden. D66 is het daarmee eens, maar ziet graag een gedegen en onderbouwde visie hierop. In het verleden is het landhuis gezien als oplossing voor het huisvestingsvraagstuk van de Armando-collectie. In de toekomst zien wij graag dat het landhuis en de culturele invulling bij elkaar passen en elkaar versterken.
    4. Op welke manier komt de culturele invulling in de pandvisie van het landhuis?
    Een andere aanbeveling van Blueyard ging over het waarderen en koesteren van de vrijwilligers. Nu is dat in coronatijd voor elke culturele organisatie of erfgoedinstelling een uitdaging. Met de definitieve sluiting van het Pop Up Museum en nog géén nieuwe invulling voor het landhuis, maakt D66 zich hier toch wel enige zorgen over.
    5. Op welke manier zijn de vrijwilligers en beheerders betrokken bij het opstellen van de pandvisie?
    6. Wanneer kan de gemeenteraad de pandvisie verwachten, en hoe ziet vervolgens de planning eruit?
    Gesteld door:
     Ellen Bijsterbosch, D66

    Like

  4. Pingback: Utrecht vertraagt vinden bestemming Oud Amelisweerd en krijgt daarop kritiek. Terwijl het gericht moet investeren in cultuur | George Knight

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.