George Knight

Debat tussen links en rechts

Small Art. Bedenkingen bij de tentoonstelling ‘Salon ’18 Utrecht – Amersfoort’ in Rietveldpaviljoen de Zonnehof in Amersfoort

with 8 comments

Groot en klein in de beeldende kunst, doet dat ertoe? Dus het formaat van de werken. Anne van der Zwaag (initiator van designbeurs OBJECT) organiseert voor de derde keer de tentoonstelling ‘Big Art‘. Na edities in de oude Amsterdamse diamantbeurs en het monumentale grachtenpand De Zonnewyser op Herengracht 82 opent op 11 oktober de derde editie in de Bijlmerbajes. Met meer dan ’50 oversized works’. Kunstenaar en kunstblogger Niek Hendrix schreef in 2017 over de tweede editie op zijn blog Lost Painters: ‘het criterium van het formaat blijft knagen. Na een paar verdiepingen is iets dat normaal in een huiskamer gigantisch moet zijn, tamelijk lullig. Voordeel is dan dat de werken op hun eigen merits bekeken kunnen worden als die sensatie van het formaat is weggevallen. Nadeel is dus dat er dan soms weinig van het werk overblijft.

Soms moeten kunstwerken de concurrentie aangaan met een imponerend gebouw – vaak tijdelijk leegstaand industrieel erfgoed dat de organisatie voor een prikje mag gebruiken – waarin ze gepresenteerd worden en pakt dat gebrek aan een neutrale plek slecht uit voor de kunst die meer bescherming nodig heeft. Anderzijds kan kunst die de concurrentie aankan voor een prachtige wisselwerking met de ruimte zorgen. Een kwestie van hoog reiken of diep vallen. Dat maakt het spannend en doorbreekt het verwachtingspatroon van een groep schilderijen dat waterpas hangt of spreekwoordelijke lege conceptuele kunst die de spreekwoordelijke witte kubus vult. Of niet dus. Uitdaging voor curatoren is om de fysieke aanwezigheid van het formaat te gebruiken door er wel en niet aan voorbij te gaan, maar het formaat niet te zichtbaar een format te laten zijn dat alles bepaalt. Dan verkeert het in een kunstgreep en wordt het een maniertje die de verrassing inperkt.

In Amersfoort opent op 12 oktober in het Rietveldpaviljoen de Zonnehof een ‘Salon ’18 / Amersfoort – Utrecht’. Het is een initiatief van de Amersfoortse kunstinstellingen Museum Flehite en kunsthal KAdE. Opzet is om deze Salon van Utrechtse hedendaagse kunst om de drie jaar te houden. Dit initiatief valt te zien als een voortzetting van de Salon van Utrechtse kunstenaars en vormgevers die door het Centraal Museum en partners werd georganiseerd onder het directoraat van Sjarel Ex. Ook in leegstaande, ruwe omgevingen zoals het leegstaande stadhuis of Hal 5 van de Utrechtse Jaarbeurs. De laatste vierde editie in de Jaarbeurs (2003) omvatte ‘een ruimte van 7.000 m² waarin circa 300 werken geëxposeerd werden van 63 geselecteerde Utrechtse kunstenaars’. In lijn met de Salon van het Centraal Museum is de tweejaarlijkse kunstroute ‘Utrecht Down Under’ die edities had in de leegstaande gevangenis aan het Wolvenplein (2015) en werfkelders aan de Oudegracht (2013-17) en wordt georganiseerd door het Utrechtse Genootschap Kunstliefde.

Een Utrechtse Salon van Hedendaagse Kunst is dus niet echt een gat in de markt, maar een moderne traditie. Hoewel het opvallend is dat het Centraal Museum het initiatief sinds 2003 heeft losgelaten en het blijkbaar niet meer als hoofdtaak ziet om aan de bevolking periodiek de stand van zaken van de Utrechtse hedendaagse kunst en vormgeving te tonen en de Utrechtse kunstenaars aan zich te binden. Mee kan spelen dat het Centraal Museum door haar maat van te groot voor een servet en te klein voor een tafellaken worstelt met de vraag wat voor museum het is en of haar focus lokaal, provinciaal, nationaal of internationaal moet zijn, of een combinatie daarvan. In Amersfoort is die focus duidelijk: provinciaal. Maar Amersfoort dat het Armando Museum de stad uitjoeg heeft wellicht wel de ambitie die het Centraal Museum mist, maar niet de middelen om zo’n groepstentoonstelling te organiseren. De een kan wel en wil niet, de ander kan niet, maar wil wel.

Dat wreekt zich in de voorwaarden voor deze Salon in Amersfoort. Een email van de organisatie van 1 augustus 2018 zegt onder meer het volgende: ‘De groep deelnemers is groot (50) en de ruimte in de Zonnehof is beperkt. Daarom is er per deelnemer maar 2 x 2 meter wand- of vloeroppervlak beschikbaar. Die ruimte kunnen jullie benutten voor één of meer werken, afhankelijk van de grootte.’ Dat is een opvallende beperking die op voorhand veel kunstwerken uitsluit. En dus kunstenaars. Maar het is vooral een manier van redeneren die niet uitlegt, maar vragen oproept over de keuze van de organisatie voor zoveel kunstenaars op deze gekozen plek. Is het toeval dat beeldhouwer Ruud Kuijer die bekend is om zijn grote beelden langs het Amsterdam-Rijnkanaal niet is uitgenodigd? En wat te denken van de soms immens groot werkende tekenaar Robbie Cornelissen, de doormeanderende Tanja Smeets of de niet te stoppen originele Couzijn van Leeuwen?

Met de beperking van het formaat draait de organisatie het om. Niet de kunst en de kunstenaars staan centraal, maar de beperking en doelstelling van de organisatie. Dit lijkt te gaan om een beschikbaar gebouw, onvoldoende middelen en profilering van de Zonnehof om politieke redenen. Maar zelfs dat is de halve waarheid, want waarom 50 kunstenaars in de Zonnehof tentoongesteld, en niet 5 of 10? Moet de afgestofte traditie van de Salon de publiciteit een kontje geven en museaal Amersfoort op de kaart zetten? Daarbij is de Zonnehof door de architectuur minder geschikt voor de presentatie van niet-ruimtelijk werk. Het wordt een bazar van kunst waarbij het formaat van de werken een te opzichtige beperking is. Kunstenaars zijn financieel en procedureel vaak sluitpost van tentoonstellingen en schikken zich tandenknarsend in hun lot. Maar zo ongegeneerd en grof de organisatie van deze ‘Salon ’18 / Amersfoort – Utrecht’ voorbijgaat aan het belang van kunstenaars om hun werk goed te kunnen presenteren en positioneren wordt nog zelden vertoond.

Foto: Werk van Carel Blotkamp op ‘De Salon van Utrechtse kunstenaars en vormgevers, Stadhuis (org. Centraal Museum)/
Utrecht Salon of artists and designers, City Hall (organized by the Centraal Museum), Utrecht’, 1998.

Advertenties

8 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Een waarheid als een koe mr Knight! Fijn dat het gezegd is. Ik overweeg mijn werk op 90 graden voor te wassen.. 🙂 groet, Jolanda

    Jolanda Schouten

    13 augustus 2018 at 14:44

  2. Ik heb inmiddels bedankt voor de eer… wat ik wel echt jammer vind…

    Roland Sohier

    13 augustus 2018 at 17:29

  3. Hierbij een recent voorbeeld van een zeer geslaagd samengaan van een gebouw en de kunstwerken: http://www.forumtri.be/nl/project/2018

    Sef Peeters

    13 augustus 2018 at 17:54

  4. Mooi helder artikel.
    Ik ben hoogst verbaasd hoe deze Salon 2018 georganiseerd is en waarom zo plots even in de zomer toen iedereen op vakantie was. Bij de vorige Salon kon ik uitpakken in een heel lokaal, en nu krijg ik 2 x 2 meter ?

    En daarbij, verbaas ik mij over de overlap met UtrechtDownUnder, zonder met het team daar gecommuniceerd te hebben. Niet sjiek. Terwijl notabene twee van de organisatoren altijd uitgenodigd zijn als scout voor UtrechtDownUnder. Wat is er aan de hand?

    Elaine Vis

    14 augustus 2018 at 11:46

  5. Ik kan kort zijn, lijkt me een goede analyse en conclusie! Wat is hier de bedoeling van? Robbie Cornelissen

    Robbie Cornelissen

    14 augustus 2018 at 11:57

  6. Kunstenaar Lou Vos schrijft namens Utrecht Down Under (UDU) bij doorplaatsing van dit artikel op FB:
    https://www.facebook.com/george.knight.14/

    Wij zijn enigszins verbaasd ja, over dit initiatief. UtrechtDownUnder laat een actueel beeld zien van de stand van zaken in de beeldende kunst in Utrecht en vindt 1x per 2 jaar plaats op steeds weer een verrassende locatie. Editie 2019 is in voorbereiding, en belooft, indien het lukt zoals gepland, weer een bijzondere editie te worden. UtrechtDownUnder toont zowel gerenommeerd/bewezen als jong en upcoming talent en heeft in de achterliggende jaren een paar succesvolle edities neergezet. Ook zijn er door oa Centraal Museum en andere partijen bij UDU weer talenten gespot. Wij werken aan verbeteringspunten en zetten ons in om kunstenaarshonoraria te realiseren, wat niet altijd even eenvoudig is voor een kleine organisatie. Maar de kunst staat wel degelijk voorop, en iedere editie wordt zorgvuldig gekeken welke werken op welke locatie, en andersom, waar wordt een opdracht gegeven voor site-specific werk. Wij zijn al ruim 2 jaar van te voren bezig met de volgende editie, en kijken nu uit naar 2019!

    We gunnen Amersfoort desalniettemin een beter kunstklimaat, of dit de juiste richting is? Wij hebben voortgeborduurd op de Utrechtse Salon, maar willen daar wel een eigen draai aan geven. Onze doelstelling is dan ook om beeldende kunst onder de aandacht te brengen van een breed publiek. Dat doen we oa door bijzondere locaties te vinden en de entree laag te houden. Kunstliefde, als organisator van dit project, wil daarmee een podium bieden voor beeldende kunst in Utrecht.

    George Knight

    14 augustus 2018 at 12:09

  7. Zeker. Een waarheid als een koe. Dat had veel beter gekund. En nu?
    Jammer dat meneer Knight dit schrijft voordat we nog maar een poging hebben ondernomen om er toch een goede tentoonstelling van te maken.

    Annemieke Alberts

    28 augustus 2018 at 09:50

  8. @Annemieke Alberts
    Het klopt dat ik dit beschrijf voordat de tentoonstelling van start is gegaan. Dat heb ik me gerealiseerd. Maar vele kunstenaars lieten me weten dat ze serieuze vragen hadden bij de randvoorwaarden. Die kritiek heb ik mede namens hen opgeschreven. Hopelijk ziet de organisatie mogelijkheden om van deze kritiek te leren en de randvoorwaarden aan te passen.

    George Knight

    28 augustus 2018 at 10:16


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: