Journalistiek als schijnbeweging

Het is merkwaardig gesteld met de journalistiek. Het houdt alles en iedereen graag tegen het licht en zegt de macht te controleren. Bij beide claims kunnen op zijn minst vraagtekens geplaatst worden. Want journalistiek is niet waardevrij en heeft eigen politieke en economische belangen. Die zitten allerlei gelijkheden in de weg. Journalistiek is in zichzelf tegenstrijdig.

Pijnlijk en manifest wordt het als journalistiek zelf tot onderzoeksobject wordt. Het idee heeft postgevat dat de journalistiek dit als ongepast ervaart, het niet gewend is en zelfs allergisch voor kritiek is. Is de journalistiek als de dokter die zich vergeet te laten onderzoeken? Het lijkt er sterk op. Journalistiek excelleert in schijnbewegingen.

Toch zit de journalistiek in een lastig parket. Aan alle kanten wordt het ingeperkt. Opkomst van nieuwe media, gewijzigde vrijetijdsbesteding van mensen, snelheid van maatschappelijke ontwikkelingen, snel gestegen kosten, afgenomen bestedingen, politieke marketing en economisch crisis doen de journalistiek naar adem happen. Kranten zijn met God verdwenen uit dorpen en steden. De controle op de macht is grotendeels verdwenen.

Ouderwetse, gelouterde, academisch gevormde journalisten zijn ingewisseld voor HBO’ers. Deze zijn onderling vervangbaar en missen maatschappelijk gezag en nieuwsgevoel. De journalistiek staat met lege handen. Inhoud is vlotheid geworden. Journalisten zijn minder geworteld dan voorheen. De bazen van de journalistiek handelen volgens het principe dat journalistiek handelswaar is. Columns en life style hebben onderzoek, feitenrelaas en analyse naar de achtergrond gedrongen.

Kan de journalistiek nog terugknokken en weer op een hoger peil gebracht worden? Dat kan, maar is een proces van lange adem. Wil journalistiek weer geloofwaardig worden dan moet het investeren in de eigen toekomst. Het geld daarvoor ontbreekt echter en het aannemen van projectgeld van de overheid ligt gevoelig. Ook vanwege concurrentievervalsing. In de ogen van velen is een sturende overheid toch al iets dat het te klef met de journalistiek verbindt.

De journalistiek zit dus klem tussen een economische en politiek-maatschappelijke functie. Een journalistiek bedrijf is in de bedrijfsvoering commercieel en in de pretentie hiervan overstijgend. Dat wringt en is niet te verenigen. Vele oplossingen zoals redactiestatuten of gebruikersvoorwaarden zijn al verkend, maar de hybride vorm blijft wringen. Journalistiek zit klem tussen meningsuiting en commercie.

Een oplossing is om beide functies uit elkaar te halen. De politiek-maatschappelijke functie ervan zou ondersteund kunnen worden door de overheid. Dat betreft scholing van journalisten, onderzoeksafdelingen, distributie, drukfabriek, subsidie van een gegarandeerd aantal pagina’s. Kortom, alle voorwaarden voor een zo objectief mogelijke, kritische journalistiek. Met aanvullende voorwaarden en tussenschakels die politieke beïnvloeding van de redactie uitsluiten. De economische functie kan dan groeien op een open markt waar concurrentie tiert.

Maakt dat een einde aan het de mond snoeren van critici en oppositie wat journalisten blijkbaar doen? Valt dat ooit uit te sluiten? Nee, maar het kan wel beperkt worden door te zorgen dat journalisten ethische codes verinnerlijken. Daarom moeten ze de kans krijgen om beter opgeleid te worden dan nu en los te komen van de waan van de dag en de druk van de markt. De aangestipte splitsing kan daarbij een uitweg bieden. Want journalisten kunnen niet blij zijn met een rol als censor.

Foto: Orson Welles als krantentycoon Charles Foster Kane in Citizen Kane

7 gedachten over “Journalistiek als schijnbeweging

  1. is schijnvertoning niet een beter woord? Het is trouwens overal zo: kun je als burger eerlijk zijn naar de authoriteit. Nee in de meeste gevallen niet, zij hebben het voor het zeggen.
    De journalisten zijn dus niet de schuldige maar de eindredacteuren en de mensen die de media bezitten en die belangen hebben bij alles wat geld uitbraakt en de macht heeft hun te sturen dmv gestuurde nieuws items!
    Waarheidsvinding en niet Nieuwsvergaring moet op de hoogste ladder van journalistiek nederland staan.
    En dat gaat idd fout in de marge van verschil tussen hbo en universiteits onderzoeksmethodieken. Maar waarheid komt van het volk zelf…daarom hoef je niet naar beide te luisteren. Gewoon een oor op de grond leggen…dan weet je zelf hoe de aarde draait.

    Like

  2. @liefdevoll
    Schijnvertoning is niet slecht getroffen, maar met schijnbeweging probeerde ik te benadrukken dat de journalistiek ons bewust op het verkeerde been zet. Ik ben het met u eens dat autoriteiten zich steeds meer afschermen. Ze zijn evenmin nog ter verantwoording te roepen. Want niemand maakt zich nog eindverantwoordelijk. Schuld wordt zo altijd collectieve schuld die niemand treft en daardoor aan betekenis verliest. De recente burgeractie tegen klantenservice’s is het topje van de ijsberg van ongenoegen.
    Eigenaren en hoofdredacteuren van media valt zeker meer aan te rekenen dan de willekeurige journalist. Dat mechanisme probeerde ik te schetsen. De journalist zie ik ook als slachtoffer van het marktdenken door de verhoogde werkdruk en het wegbezuinigen van een specialisme. Maar het profiel van de doorsnee journalist ontneemt de media ook de kans op een inhoudelijk zwaardere doorstart. Daar moet nog veel huiswerk gedaan worden.
    Feiten en meningen voeren een permanente strijd binnen een krant. Meningen zijn aan de winnende hand. Simpel gezegd omdat ze relatief goedkoop zijn. Feiten vragen onderzoek, rangschikking, controle en een rimpelloze presentatie. Columns met meningen zijn gratuit en representeren een persoonlijke mening van een individu. In het gunstigste geval geeft het velen richting, in het ongunstigste geval is het een pose van ijdelheid en domheid. Het betreden van platgetreden paden. Verschrikkelijk saai en voorspelbaar.
    De nieuwe NRC-hoofdredacteur heeft gezegd de feiten weer centraal te willen gaan stellen in zijn krant. Dat lijkt me een hoopvol teken. Liever een kleine, compacte krant met een strakke kern van feiten en analyse dan ontelbare pagina’s vol onbewijsbare kletspraatjes, vederlichte informatie en emoties. Kranten moeten beseffen dat de sociale media de menselijke emotie inmiddels beter weten te vangen. Kranten moeten terug naar de kern. Nu het bedrijfsplan nog.

    Like

  3. @Hawk
    Grote dank voor de verwijzing naar het artikel van Ides Debruyne dat ik niet kende. De kritiek lijkt in de lucht te hangen. Interessant is waar Debruyne de lijn doortrekt en de journalist ziet emanciperen, of atomiseren. Ik vind dat een ongewenste ontwikkeling omdat ik vrees dat het geen voldoende kritische massa levert. Zie wat de overheden en multinationals inzetten om nieuws te maken en te vormen. In mijn ogen kunnen alleen bundeling, concentratie, verdieping, werkverdeling en samenwerking van media tot een hechte organisatie leiden die tegenwicht biedt. Maar Debruyne heeft wellicht gelijk dat jobhoppen ook in de journalistiek de nieuwe trend is. Die constatering stemt me uitermate triest.

    Like

  4. Ik durf het niet te vragen, maar zou een knipselkrant ons uit de brand helpen?
    Want tussen al het kaf lees ik toch nog weleens koren. Dat verloren gaat als niemand het samenbrengt, het liefst in iedere krant. Wellicht kan een algemeen verzoek om een wekelijks katern in ieder dagblad op te nemen vol knipsels van goede artikelen uit wat die week door iedereen geplubiceerd is het gemis enigzins verzachten en als feedback hen prikkelen om daarin terecht te komen!

    Like

  5. @Artafterallart
    Om ons even tot de papieren pers te beperken, zeker zit er veel koren tussen het kaf. Gelukkig wel. Ik vermoed dat het idee van een knipselkrant op dit moment de economische druk op de kranten eerder vergroot dan verkleint. Maar voor ons lezers zou het een zegen zijn. Daarom lijkt het me een goed idee. Sommige kranten hebben al hun buitenland-editie waarin ze de goede, relevante artikelen bundelen. Maar ook die wordt gelardeerd met smeuigheid en life style om het verteerbaar te maken.

    Kranten zullen zich in de komende jaren net als internet en omroepen moeten ontwikkelen tot aanbieders van afzonderlijke doelgroepen, het zogenaamde narrowcasting. Ik weet niet of dat nog in de papieren versie gerealiseerd kan worden, maar in een digitale versie kan dat geen technisch probleem meer zijn.

    Dan nemen lezers bijvoorbeeld een abonnement op de NRC voor hoogopgeleiden met interesse in cultuur, binnenlandse politiek, buitenland en economie. Of een abonnement op het AD voor inwoners van Stad X met plaatselijk nieuws, entertainmentnieuws, landelijke en lokale sport. Ik noem maar wat uitersten. Dat benadert het idee van je knipselkrant, een op je individuele behoefte samengestelde selectie uit je eigen krant.

    Like

  6. Ja, een echt pluriforme pers; dat de overheid zou (moeten) nastreven, zie haar site http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/media/overheid-en-media

    Ze moeten dan wel de eisen voor toegankelijkheid en kwaliteit aanscherpen. Want het staat daar nu louter technisch en qua kwaliteit ontoetsbaar geformuleerd. Het gaat ons toch bovenal om de toegankelijkheid van informatie van de hoogste kwaliteit, voor wie dat nu tussen het kaf uit moet knippen. Voor het overheidsbeleid zou het geen probleem moeten zijn om ‘onmiddelijke’ toegankelijkheid te eisen tot die kwaliteit als zij het echt meent met haar taak te zorgen voor een echt pluriforme pers.

    Een digitale knipselkrant zou ook een oplossing zijn voor de dreiging die op een andere site gesignaleerd wordt: http://community.villamedia.nl/groep/dagbladen/post/ingezonden-brief-het-einde-van-de-pluriforme-pers-op-het-web

    Waar het mij vooral om gaat is dat ik gegarandeerd de beste artikelen kan lezen en dat de pers zelf erdoor geprikkeld wordt meer haar stinkende best te doen.

    Met zo’n digitale knipselkrant trek je zo een flinke doelgroep naar binnen als je het commercieel slim aanpakt: een maand lang gratis samenvattingen doorbladeren en per dag 1 gratis integraal artikel, vervolgens voor een tientje een jaarabonnement af laten sluiten.

    Volgens mij kost een uitgeknipt artikel (met bronvermelding) nog geen cent.

    En kun je zo ook allerlei vaktijdschriften vragen hun samenvattingen gratis op die knipselsite aan te bieden.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.