George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Zizek

Slavoj Žižek over vrijheid. Wat stelt het tegenwoordig voor?

leave a comment »

Tragisch als we niet weten dat ons gebrek aan vrijheid een gebrek aan vrijheid is omdat we niet weten dat het een gebrek aan vrijheid is. Kunnen we ons trouwens gevangen voelen als we niet beseffen in een kooi te zitten? Het spel met woorden van de Sloveense filosoof en maatschappijcriticus Slavoj Žižek doet denken aan het begrip ‘unknown unknowns’ van de Amerikaanse oud-minister Donald Rumsfeld. Hoewel beide heren politiek haaks op elkaar staan. Žižek zet zijn woorden in om te onthullen en Rumsfeld om te verbergen.

Žižek meent dat we ingeperkt worden, maar ons niet in moeten laten perken. Met liefde als grootste vrijheid. Echter nooit gegarandeerd succesvol. De val die ingebakken is geeft vrijheid. Vrije ruimte. Zodat het zoeken naar zekerheid onze vrijheid beperkt. Dus wie ons zekerheden garandeert moeten we wantrouwen. Garantie op succes is een fopspeen om onze zoektocht naar echte vrijheid te blokkeren. Maar onbeperkte vrijheid die zich aan niets of iemand  gelegen laat liggen is evenmin gewenst. Zij die dat opeisen zetten de ander opzij.

Žižek ontstijgt maar nauwelijks aan het stereotype van een met zwaar accent sprekende Oost-Europeaan in een Hollywood-film. Zoals in de Marx Brothers film Duck Soup (1933) met de operateske staatjes Freedonia en Sylvana waar chaos en anarchie regeren. Wat moeten we aan met onze vrijheid? Die we mogelijk nog nooit volledig gekend hebben of ons ontnomen wordt zonder dat we het in de gaten hebben. Ach, simpel. Gewoon vragen blijven stellen en niks voor zoete koek aannemen. Ook niet het begrip van vrijheid dat ons opgelegd wordt. Da’s tegelijk een benauwend en een bevrijdend vooruitzicht. Als individu moeten we het zelf doen.

DuckSoup3

Foto: Still uit Duck Soup (1933),

Advertenties

Žižek: Wat Europa kan leren van Oekraïne

with 16 comments

14-03-31_zizek_maidan_5

De Sloveense filosoof en maatschappij-criticus Slovoj Žižek meent dat Europa van Oekraïne kan leren. Žižek schetst een beeld dat de Oekraïense demonstranten goed weten wat ze hadden (‘Janoekovitsj en z’n bende’) en wat ze kunnen verwachten (‘Oekraine als economische kolonie van West-Europa’) maar dat ze de afweging hebben gemaakt dat ondanks alle problemen en ongelijkheid die ze in Europa tegenkomen dat nog steeds een vooruitgang is. De demonstranten van het Maidanplein zijn realistisch en verdienen geen neerbuigende reacties. Ze beschikken met open ogen over hun eigen lot. Dat recht hebben ze wat anderen ook zeggen.

Žižek vraagt zich af in welke liberaal-democratische kapitalistische droom Oekraïne stapt. Wat kan het verwachten? Het kiezen tussen twee kwaden zet Žižek uiteen aan de hand van een grap. Stel je de uitwisseling voor tussen een kritische Oekraïener en een financieel beheerder van de EU. De Oekraïener klaagt: ‘Er zijn twee redenen waarom we hier in paniek zijn in Oekraïne. Ten eerste zijn we bang dat de EU ons gewoon in de steek laat en overlaat aan de Russische druk en onze economie laat instorten’ … De EU-beheerder onderbreekt hem: ‘Maar je kunt ons vertrouwen, wij zullen u niet in de steek laten, we zullen u streng te controleren en adviseren wat te doen!‘ ‘Nou‘ antwoordt de Oekraïener rustig, ‘dat is mijn tweede reden.

Hoe laveert Oekraine tussen de Russische druk en de Europese controle? Žižek ziet de strijd voor het nieuwe Oekraïne als een hardere strijd dan de strijd tegen Putins interventie. Als Oekraïne eindigt als een mengsel van etnisch fundamentalisme en liberaal kapitalisme, met oligarchen die aan de touwtjes trekken, zal het net zo Europees zijn als Rusland of Hongarije vandaag is. Europese steun ontbrak. Oekraïne werd de afgelopen tijd geen uitzicht geboden op een haalbare strategie om uit de sociaal-economische impasse te breken. Žižek meent dat Europa zich eerst moet transformeren om tot de emancipatorische kern van zijn erfenis te komen.

Žižek ziet Europa als verloren als het niet teruggaat naar de droom die de demonstranten op het Maidanplein in gedachten hadden en het motief was om te breken met het oude bewind. Wat de Oekraïners in Europa zoeken moet opnieuw naar boven worden gehaald. Zo kunnen de Europeanen ook iets hebben aan de afweging en de worsteling van de demonstranten. Maar het is verre van vanzelfsprekend. Žižeks oproep voor een nieuw democratisch reveil van de EU is nodig, maar vraag is of de toestand in Oekraïne in Brussel niet eerder wordt gebruikt om de democratie verder af te breken dan van de grond opnieuw op te bouwen.

Foto: Protesten tegen het oude bewind in Kiev, 2014.

Assange heeft met progressieve vrienden geen vijanden nodig

with 10 comments

Julian Assange heeft een programma op RT. In 12 afleveringen interviewt hij in The World Tomorrow mensen die zelden of nooit op westerse omroepen te zien zijn. Zoals Hezbollah-leider Hassan Nasrallah in aflevering 1 of de Sloveense filosoof Slavoj Žižek in aflevering 2. In juli 2011 debateerde Assange ook al met Žižek

Russia Today is de zender van de Russische machthebbers. Die samenwerking komt Assange op kritiek te staan van zijn ‘vrienden’ bij the Guardian of The New York Times. Ze stellen zich vijandig tegenover hem op en lieten hem al eerder vallen. RT dikt het eigenbelang aan. Assange produceert de interviews voor een Britse productiemaatschappij en zegt journalistieke onafhankelijkheid te hebben. Als voorbeeld voert-ie aan in het gesprek met Nasrallah de positie van zowel Hezbollah als het Kremlin bekritiseerd te hebben door te kiezen voor de Syrische oppositie. Ook klokkenluider Bradley Manning krijgt geen steun in progressief Amerika.

Niet langer westerse progressieve media doen het meest aan maatschappijkritiek. Die rol is overgenomen door buitenstaanders als RT of Al Jazeera English. Uiteraard hebben ze hun eigen agenda door maar al te graag het Westen te bekritiseren. Feit is echter dat alleen daar maatschappijcritici als Assange, John Berger, Noam Chomsky, John Pilger of Daniel Ellsberg nog aan het woord komen. Tragiek is dat er steeds meer valt te kritiseren omdat de VS onder president Obama steeds meer anti-democratische trekjes vertoont terwijl critici met inzet van economische en juridische staatsmacht naar de marge wordt verbannen.

Dat eens progressieve media als the Guardian of The New York Times hun kritische rol niet meer voluit spelen is een gemis. Of ze nou uit jaloezie omdat Assange met de ‘scoops’ gaat lopen, economische of  politieke redenen Julian Assange in de steek laten, meedoen aan de karaktermoord en hem verketteren is jammer. De keuze van Assange voor RT geeft aan dat ook de media globaliseren en de macht naar het Oosten verschuift.