Gedachten bij twee foto’s van Edvard Karlman (Kongo, 1912). Christelijke godsdienst versus Niombo sekte

Edvard Karlman, ‘Ungdomar överger sina feticher och konverterar till kristendomen. Här unga män på väg att överlämna sina Minkisi till museet som hörde till missionsstationen i Kingyi, som leddes av missionären Edward Karlman (= Jongeren laten hun fetisjen varen en bekeren zich tot het christendom. Hier staan ​​jonge mannen op het punt hun Minkisi te overhandigen aan het museum dat behoorde tot de missiepost in Kingyi, dat geleid werd door de missionaris Edward Karlman.). Kongo-Kinshas, 1912. Collectie: Statens museer för världskultur – Etnografiska museet (Stockholm, Zweden).

Edvard Karlman (1876-1948) was een Zweedse, lutheraanse zendeling in Kingoyi, Kongo. In de regio van de Bwende. Uit Karlmans foto’s die zijn opgenomen in de collectie van de Zweedse Staatsmusea voor Wereldcultuur straalt de zendingsdrift ervanaf. Opzet van de christelijke, witte missionarissen was de bekering van de lokale stammen tot het christendom.

De paternalistische houding van de Europeanen die valt samen te vatten als ‘The white man’s burden‘ om ‘minderbeschaafde’ volkeren te koloniseren wordt nu als onaanvaardbaar ervaren, maar was toen zo vanzelfsprekend dat het op vele foto’s werd aangedikt.

Om de missie te verantwoorden werd de religie van de Bwende door de christenen een sekte genoemd en het christendom waartoe ze zich bekeerden niet. Dat is de macht van de winnaar die de beeldvorming bepaalt over wat een aanvaardbare godsdienst is. Op z’n best wordt zo’n godsdienst van een ‘minderbeschaafd’ volk als de Bwende als exotisch en vreemd beschreven door een welwillende, westerse antropologische bril die slecht één kant uitkijkt.

Edvard Karlman, ‘Babwende, niombo, likklädsel. Till “svepningen” har åtgått 114 tunna bomullsfiltar, massor av gräsmattor mm. Niombo var 3 m. hög, 3,5 m. mellan fingerspetsarna, 3 m. i omkrets. Liket torkat 4 månader. En del torkas 8-10 månader. (ant. av Karlman, katalogkort)’ (= vertaald uit het Frans: ‘Kleren om de doden in te pakken. Het inpakken van een lichaam dat wordt geëerd door de Niombo-cultus, vereist veel dekens; sommige lichamen kunnen tot ongeveer 114 dekens bevatten, behalve bananenbladeren, lendendoeken van raffiastof… Onze huidig voorbeeld was 3 meter hoog, 3,5 meter breed tussen de twee handen en 3 meter in omtrek. De procedure moet vier (4) maanden hebben geduurd. Sommige procedures kunnen echter 8-10 maanden duren; zoals beschreven door de auteur van deze collectie, Missionaris E. Karlman.

Gedachten bij twee foto’s uit Duits koloniaal Tanzania (1907-1934)

De tekst bij deze foto spreekt boekdelen. Het gaat om Mbeya in Tanzania. Het is 1934, 16 jaar nadat Tanzania sinds 1918 is opgehouden een Duitse kolonie te zijn, maar Duitsers nog in grote getale in het land aanwezig zijn. Inclusief plantagehouders en missionarissen. Zo was de vader van de latere prins Claus van Amsberg die in 1966 met prinses Beatrix trouwde tot 1938 bedrijfsleider was van een koffie- en sisalplantage in Tanzania. Claus bracht er zijn jeugd door.

De tekst bij deze foto zegt (vertaald uit het Duits): ‘Een blik op de eenvoudige maar solide klokkentoren. Het werd alleen gebouwd door inboorlingen. Ze wisten niet wat ze moesten doen om de bel op te hangen en lieten me op kerstavond snel halen zodat de bel kon luiden met kerst‘. ‘Me’ is de Duitse Werner Hauffe (1909-1982) die timmerman was en later missionaris van de Herrnhuter Brüdergemeine. Als timmerman en missionaris was hij blijkbaar de ideale persoon om de bel op te hangen.

Zou het echt zo zijn geweest dat de ‘inboorlingen’ niet wisten hoe ze de bel in de klokkentoren op moesten hangen? Dat valt nauwelijks te geloven. Afrikanen kunnen goed improviseren en zitten niet op een Duitse timmerman/ missionaris te wachten voor het realiseren van hun praktische zaken. Het lijkt er eerder op dat ze het Hauffe gunden om de bel op te hangen uit eerbiedigheid voor het geloof dat hij vertegenwoordigde. Op z’n beurt valt het evenmin nauwelijks te geloven dat Hauffe dat niet in de gaten had. Zo wordt de tekst een mooi staaltje van zelfbedrog en public relations met als doel om het de eigen organisatie mooier voor te stellen dan het is.

Een andere foto uit hetzelfde Mbeya in Tanzania die gedateerd wordt op 1907-1930 is nog tergender. De titel zegt (vertaald uit het Duits): ‘Miss[ionaris]. Blumer praat met de Masai tovenaar Mbeya (= neger met de enkelring)‘. De uit Estland afkomstige Leonhard Blumer (1978-1938) was in dienst was van de Lutherse Leipziger Missionswerk. Hij was Afrikanist en zou 500 Masai tot het christendom hebben bekeerd. Hij zit als enige op een stoel.

Missionary Blumer with Maasai sorcerer Meya, Tanzania, ca.1907-1930. Collectie:
International Mission Photography Archive, ca.1860-ca.1960
 (collection), Leipzig Mission (subcollection) 

Met welke bril moeten we naar deze foto’s uit de koloniale of post-koloniale tijd kijken? De houding van de missionarissen is makkelijk te kritiseren, maar lastig te beoordelen. Zo is het altijd al moeilijk om een onderscheid te maken tussen goede mensen die zich lenen voor een fout doel. Wat waren hun overwegingen en in hoeverre waren die in lijn met de evangeliserende kerkelijke organisaties waar ze opdrachten en verplichtingen voor vervulden?

Kijkend met de bril van 2021 spreekt neerbuigendheid uit de foto’s. Beide missionarissen wekken de schijn in gedrag en opdracht vanuit de hoogte te handelen. Kon dat anders? Dat is een domme houding als die voortkomt uit eigendunk, terwijl de positie die de missionarissen innamen niet voortkwam uit hun eigen verdiensten, maar uit de maatschappelijke positie die ze namens de missionaire organisaties door wie ze uitgezonden waren tijdelijk mochten innemen. Maar we kennen het zelfbewustzijn van Werner Hauffe en Leonhard Blumer niet, dus kunnen geen definitief oordeel vellen over wat ze in hemelsnaam in de eerste helft van de 20ste eeuw in Tanzania deden.

Amerikaans neofascisme: Er dreigt gevaar van een burgeroorlog die door QAnon en conservatieve kerken wordt voorbereid

Schermafbeelding van deel artikelWe knew QAnon is anti-Semitic. Now we know it’s racist, too’ van Mia Bloom op The Bulletin, 5 juli 2021.

De titel van het artikel van Mia Bloom suggereert dat antisemitisme geen racisme is. Het gaat over QAnon waarvan Bloom al het vermoeden had dat het antisemitisch was. Deze beweging stelt dat de wereld wordt gerund door een kliek van pedofielen die kinderen doden en hun bloed drinken. Volgens QAnon is Donald Trump de persoon die deze kliek gaat ontmaskeren.

QAnon heeft als grootste politieke tegenstrevers Black Lives Matter, dat opkomt voor de rechten van zwarten en zich keert tegen het politiegeweld tegen etnische minderheden, en de zogenaamde antifa (anti-fascistische) groeperingen. QAnon kan op het eerste gezicht niet anders dan neofascistisch genoemd worden met als neofascistische leider Donald Trump.

Wat zich aftekent is een samenklontering van nationalistische witte racistische groeperingen, ofwel de vertegenwoordigers van white supremacy, die verenigd door de krankzinnige QAnon-samenzweringstheorie, een Amerikaanse neofascistische beweging vormen. De sekte van het geloof in Donald Trump snijdt rationalisering af en maakt gelovigen onbereikbaar voor dialoog.

De neofascisten bereiden zich voor op een burgeroorlog. Ze zijn zelfs met steun van de achterban van de Republikeinse partij niet in de meerderheid en hebben dus niet de stemmen, maar wel de wapens, de organisatie en de wil om een opstand te beginnen en de Amerikaanse democratie omver te werpen. Dat gevaar dat aan de oppervlakte kwam op 6 januari 2021 met de bestorming van het Capitool is nog niet geweken. Velen verwachten dat zoiets zich zal herhalen en dan mogelijk succesvol is.

Binnen de Amerikaanse bevolking bestaat volgens een onderzoek een minderheid van 26% die zich kwalificeert als ‘zeer rechts autoritair’. Binnen de Republikeinse partij steunt 39% volgens een ander onderzoek ‘Amerikanen die gewelddadige acties ondernemen als gekozen leiders niet in actie komen’. De retoriek van een falende politiek wordt dagelijks via rechtse omroepen, opruiende sociale media en conservatieve kerken verspreid. Omdat meer dan 74 miljoen Amerikanen op Trump stemden gaat het om 29 miljoen Amerikanen die een opstand tegen de democratie in principe steunen.

De rol van religie als toeleverancier voor volgelingen is in de QAnon-beweging groot. Religie is in potentie een gevaarlijke negatieve kracht omdat de VS een religieus land is waar de rol van religie onvergelijkbaar is met West-Europese landen als Nederland. De verschillende godsdiensten bieden als het ware hun volgelingen op een gouden schaaltje aan aan de complotdenkers van QAnon. Denk aan orthodoxe joden en witte evangelicals die zich makkelijk laten rekruteren.

Doordat deze witte evangelicals zich laten kennen als de grootste aanhangers van de QAnon beweging ontstaat er een wereldwijd sneeuwbaleffect. Want zoals hun naam zegt hebben ze niet als doel om hun geloof door contemplatie te verdiepen, maar door evangelisatie de blijde boodschap van het christendom te verspreiden.

In dat proces van christelijke zending verspreiden ze door fysieke aanwezigheid ter plekke of via internet ook de complottheorieën van QAnon over een joodse kliek van wereldleiders, progressieven en Democraten die het bloed van kinderen drinken. De Amerikaanse zending heeft macht, geld en prestige om anderen in ontwikkelingslanden deze overtuiging op te leggen. Met als gevolg dat de neofascistische revolutie én misleiding via religieuze organisaties over de wereld verspreid wordt.

Dat gebeurt ook binnenlands als slecht opgeleide en geïnformeerde Amerikanen in een economische achterstandspositie en met een grote religieuze ontvankelijkheid aangesproken worden door de cocktail van christelijke blijde boodschap die vermengd is met QAnon samenzweringstheorieën. Het schrijnende is dat vooral Afro-Amerikanen zich laten aanspreken door een theorie die tegen hun belang, menswaardigheid en bestaan ingaat. Zij zullen de slachtoffers zijn van de burgeroorlog die QAnon propageert en zich keert tegen alle Democraten, progressieven en niet witte Amerikanen. Joden incluis.

God, MAF, EO-serie ‘Bushpiloten’ en het verwijt van kolonialisme. Waarom zendt de publieke omroep christelijke propaganda uit?

Helpen om niet is MAF (Mission Aviation Fellowship) niet. MAF wil mensen en gemeenschappen transformeren door de liefde van Jezus Christus. Om dat te bereiken richt het zich op achterstandsgebieden. ‘Because many people living in remote places have never heard the Gospel’ zo zegt de MAF. Dat ziet het niet als voor- maar als nadeel. Hulp onder voorwaarden wordt zo een middel om mensen te evangeliseren. MAF is een christelijke zendingsorganisatie met het hoofdkantoor in Nampa, Verenigde Staten. MAF kent ook een Nederlandse afdeling die het vanwege de fondsenwerving uitschreeuwt: ‘MAF maakt hen bereikbaar voor Gods Liefde!

Het beeld dat in publicaties van MAF doorsijpelt is dat mensen met een kleurtje niet voor zichzelf kunnen zorgen en geholpen worden door witte, Westerse (grotendeels) mannen op Bijbelse missie. De vraag wat de oorzaak van deze scheve verdeling van de rijkdom is en of religie daar wellicht medeschuldig aan is stelt MAF niet. MAF doet aan symptoombestrijding. Die zwarte mensen worden daar volgens de opvatting van MAF zo gelukkig van dat ze tegelijkertijd het evangelie omarmen. Het is volgens MAF namelijk de perfecte religieuze sandwichformule. In Nederland besteedt de EO in de serie Bushpiloten aandacht aan het werk van MAF.

In een televisierecensie van 15 juli 2018 heeft Trouw-recensente Maaike Bos weinig goeds over voor de intenties van MAF en de serie Bushpiloten. Ze legt uit dat de serie draait om ‘drie piloten die met hun gezin in Angola, Papoea en Suriname wonen om (medische) ondersteuning naar onbereikbare dorpjes te vliegen.’ Bos: ‘En die piloten zijn dat zo vol liefdevolle overtuiging. Maar dan denk ik weer aan de voice-over in het begin. “Ze gaan er heen om voor de MAF te vliegen én het woord van God te verspreiden. Jammer, dat fanatieke zendelingen-laagje plaatst mij persoonlijk weer op afstand. Goede daden verrichten maar in ruil daarvoor zieltjes winnen; het voelt zo koloniaal.’ Bos concludeert dat het niet deugt wat MAP doet: ‘Ik ben zo’n kijker die ‘het woord van God verspreiden onder inheemse mensen’ niet mooi en exotisch vindt, maar dwingend.

Kolonialisme (of post-kolonialisme) is een politiek beladen term dat al snel naar een welles/nietes-debat leidt. Of MAF en de drie Bushpiloten die de EO in de tv-serie portretteert zich bezondigen aan kolonialisme valt te bezien. Dat MAF zich betuttelend, bevoogdend en paternalistisch opstelt leidt echter geen twijfel. Om Mao te parafraseren, MAF geeft de arme zwarte mensen geen hengel om zelf vis mee te (leren) vangen, maar een vis. Ook nog eens een christelijke vis die op vele niveau’s (fondsenwerving bij de christelijke achterban, suggestie van eigen voortreffelijkheid, christelijk imperialisme) dient om de eigen onmisbaarheid te kunnen blijven benadrukken. Dat de EO de serie Bushpiloten uitzendt op het publieke net NPO 2 geeft zeer te denken over de netcoördinator van de publieke omroep die toestemming geeft voor het uitzenden van religieuze propaganda.

Foto: Publiciteitsmateriaal (Foto’s Bushpiloten) van de EO bij de serie Bushpiloten.

Waarom ik petitie Red Asia Bibi niet teken: de God van Christendom

‘Asia is ter dood veroordeeld, terwijl ze zich niet schuldig heeft gemaakt aan godslastering’, zegt Albert Koop, jurist bij Jubilee Campaign die zich bezighoudt met Pakistan. ‘Ze heeft slechts haar geloof verdedigd tegenover haar collega’s. Haar zaak is het zoveelste voorbeeld van het feit dat de Pakistaanse blasfemiewetten op grote schaal worden misbruikt om persoonlijke conflicten op te lossen.’ , aldus Jubilee Campaign.

Deze uitspraak geeft de dubbele agenda aan van de voorstanders die een petitie zijn gestart om Asia Bibi te redden. Ze veroordelen godslastering niet principieel. Gaat het Jubilee Campaign, SDOK en ChristenUnie om het redden van een mensenleven of om de profilering van het christendom? Degenen die een mensenrecht los zien van de verdediging van een religie staan zo voor de keuze. Ze kunnen de petitie tekenen of niet. Jammer is dat de initiatiefnemers een strikt christelijke benadering niet weten te vermijden, maar deze juist opzoeken. Bid mee, voegen ze zelfs toe. Zo dreigen ze steun van niet-christelijke medestanders te verliezen.

Ik teken deze petitie niet omdat ik dit middel ongeschikt en zelfs ongepast acht voor bestrijding van de kwaal van een intolerante islam. Het gaat toch niet om de strijd van de ene religieuze organisatie tegenover de andere? Daardoor wint religieuze intolerantie juist aan kracht. Wel steun ik op change.orgOverturn Asia Bibi’s death sentence met een minder zendingsgerichte oproep die vrijwaring van religieuze vervolging als een normaal mensenrecht ziet zonder de positie van het christendom daarbij voorop te stellen. De keuze is aan u.