Levend schaakspel. Gedachten bij de foto ‘Tonkin 1921-35 – Jeux d’échecs vivants – Reines et pions’

Tonkin 1921-35 – Jeux d’échecs vivants – Reines et pions

Ik wil het begrijpen, maar begrijp het niet helemaal. Deze foto dateert uit de jaren 1920 of iets daarna en is gelokaliseerd in Tonkin. Dat is de naam van het Franse protectoraat in het Noorden van Vietnam dat sinds 1884 onderdeel uitmaakte van Frans-Indochina. Hanoi was de hoofdstad ervan.

De titel van de montage van deze drie foto’s is Jeux d’échecs vivants, vertaald is dat Levend Schaakspel. Dat was de vorige eeuw vooral populair op manifestaties. Levende personen inclusief paarden zorgden voor spektakel. Ze beeldden dan de 32 schaakstukken uit: 16 pionnen, 2 koningen, 2 dames, 4 torens, 4 lopers en 4 paarden. In Nederland liet de wereldkampioen en promoter van het schaken, de populaire Max Euwe zich nog wel eens strikken om een van de partijen in een stadion of op een stadsplein aan te voeren.

De ondertitel van de drie foto’s is: ‘Les reines et les pions’, dus ‘Dames en pionnen’. In een standaard schaakspel (‘Staunton’) is de koning het hoogste stuk. Het steekt boven de anders stukken uit. De koning is geen machtig stuk, maar wel het belangrijkste stuk waar het spel om draait. Als de koning door de tegenpartij wordt veroverd, mat wordt gezet, dan is het spel uit. De ene partij wordt wit genoemd en de andere zwart. Ze kunnen andere kleuren hebben, zoals bruin of rood. En op foto’s donker- of lichtgrijs.

Uit de foto blijkt dat de levende stukken een rond hoedje of kapje op hebben. Daarmee zijn ze te onderscheiden van het toegelopen publiek dat nieuwsgieriger lijkt naar de vermoedelijk Franse fotograaf, dan naar het levende schaakspel dat hier in voorbereiding is. Ik meen te begrijpen dat de twee vrouwen op de linkerfoto de dame moeten voorstellen. Ze hebben een mooi gewaad aan dat hun status als koningin aangeeft. De ene in een lichte en de ander in een donkere kleurnuance.

De drie vrouwen op de tweede foto kunnen dan niets anders dan pionnen zijn. Op de derde foto staan links van het midden beide dames, links slecht zichtbaar 8 witte en rechts 8 zwarte pionnen. Waar de andere stukken zijn is onduidelijk.

Uit onderstaande foto uit 1910 van een ander levend schaakspel uit dezelfde streek, maar dan aan de kust (Quảng Yên), blijkt dat alle stukken door vrouwen worden voorgesteld. Het verschil van ongeveer 20 jaar met de bovenste foto is in de details terug te vinden. De vrouwen op de trappen hebben in de hand een stok met daarop in een Chinees aandoend pictogram een aanduiding van het stuk dat ze representeren. De latere foto oogt weliswaar moderner, maar de framing is hetzelfde. Deze vrouwen zitten gevangen in de traditie. In dubbel opzicht.

Participants in a Living Chess Game at Quang Yen in the Quang Ninh province in the northeastern region of Vietnam. Date: circa 1910.

Deze spellen zijn met hun aangedikte symboliek een drama dat het voorstellingsvermogen te boven gaat. Als we al kunnen achterhalen wat wat is, dan weten nog niet waarom deze orde zo bestaat. Het woord dat hierbij opkomt is onderhorig. De dienstbaarheid van deze vrouwen in een tijdverdrijf waarvan ze vermoedelijk de spelregels niet eens kennen doet krom aan. Aan schaken wordt door de promoters ervan vaak een bredere betekenis gegeven. Zo zou het volgens een uitleg een metafoor voor het leven zijn, een spel van mogelijkheden en beperkingen. Deze twee foto’s maken dat op een onopzettelijke wijze zichtbaar.

Uit zelfbehoud spelen landen in de wereldpolitiek hun eigen spel

gar

In de politiek worden soms vergelijkingen gemaakt met schaken. De wegens politieke omstandigheden naar de VS uitgeweken oud-wereldkampioen Garry Kasparov ontkent steevast dat Vladimir Putin een schaker is. Wat dan positief moet worden opgevat over iemand met strategisch inzicht die kan vooruitdenken. Volgens Kasparov is Putin een pokeraar. En dat wordt dan weer negatief bedoeld. Maar Putin is schaker noch pokeraar.

Putin is een overlevingskunstenaar die tactisch handelt om de volgende slag te winnen en de lange termijn daaraan ondergeschikt maakt. Putin annexeerde de Krim niet om zich van de internationale gemeenschap af te keren, of Oekraïne op stang te jagen of te verzwakken, maar om binnenlandse redenen. Om de volksgunst in de Russische Federatie naar z’n hand te zetten en economische problemen naar de achtergrond te dringen.

Kasparov vraagt de VS en de EU vanwege overweldigend bewijs van Russische schuld  inzake de MH17 niet ineen te krimpen, maar te handelen. Ongeduld helpt niet, naar verwachting komt eind dit jaar het Joint Investigation Team met de naam van de schuldigen. Nu is het afwachten. Russische diplomatie concentreert zich op Griekenland en Iran en verzwakt zo indirect de positie van Oekraïne dat van de voorpagina’s verdwijnt.

In een globale wereld spelen leiders allang niet meer allen hetzelfde spel met dezelfde spelregels. Daarom is de vraag of Putin een schaker of een pokeraar is niet van belang. Chinezen omsingelen langzaam het centrum vanaf het buitenveld alsof ze een spelletje Go spelen. Russen spelen een spel dat ze ontkennen te spelen en dat nog het meest lijkt op verstoppertje. Amerikanen willen scoren in een spel dat ze met elkaar spelen. Europeanen vertalen de spelregels in 24 talen en vergaderen daarover zonder aan het spelen van een spel toe te komen. Wereldpolitiek mist gemeenschappelijke moraliteit of ethiek en onttrekt zich aan overkoepeling.

Foto: Tweet van Garry Kasparov, 20 juli 2015.

Christelijke organisaties zien concurrentie van Charlie Challenge

Bij afnemend marktaandeel is religie een vechtmarkt. Vanuit de optiek van religieuze organisaties is het daarom logisch te waarschuwen voor concurrenten. De Prophecy Watchers (‘working to bring the truth of Bible prophecy to an audience of Christian believers’) waarschuwen tegen de Charlie Charlie Challenge. Een spel populair onder jongeren op sociale media. Demonisch gedrag noemt Billy Crone het. Lucifer, de Duivel of een Mexicaanse occulte kracht -kortom Charlie- probeert de speler te bezitten. Christelijke organisaties zien het gevaar. Geen onschuldig spel, want religie is de strijd om de geest. In Nederland zien reformatorische scholen het gevaar, volgens het RD waarschuwen ze tegen de Charlie Charlie Challenge. U begrijpt waarom: wedijver.

ccc

Foto: Schermafbeelding van artikel ‘Reformatorische scholen waarschuwen tegen Charlie Challenge’ in het RD van 3 juni 2015. Credits: RD.nl.

Rijksmuseum laat jou je eigen Meesterwerk maken. Zo belooft het

Rijks

Update 17 mei: Het Rijksmuseum is winnaar in de categorie ‘best brand’ van de Dutch Interactive Awards. In de uitleg zegt het projectteam dat het uitging van drie ontwerpprincipes: ‘eenvoud, dichtbij en ontwerpen voor de grote massa‘. Dat komt terug in de vorm die aansluit bij de Nederlandse traditie (Droog), maar ook in de wijze van benaderen van de bezoekers. Dat laatste leidt tot versimpeling die me verbaast. Kan dat niet scherpzinniger? De toekenning van deze prijs verbijstert me. De Dutch Interactive Awards is een platform waarop de branche (online communicatie, e-commerce en marketing) zichzelf promoot. Waarbij techniek leidend is. Mogelijk is de winning mood die de laatste tijd aan het Rijksmuseum kleeft een sterk argument. 

Maak je eigen Meesterwerk, zegt het Rijksmuseum op een van de vier voorpagina’s. Gaat dat zonder scholing of vakopleiding? Op de site van het Rijksmuseum wel. Het relativeert niet alleen het kunstenaarsschap, maar ook de meesterwerken in eigen bezit. Zo bijzonder kunnen ze niet zijn als elke bezoeker een meesterwerk kan maken. In het Rijksmuseum slaat de ‘écriture automatique’ van de marketing ruw toe. Wij die met ‘jij‘ worden aangesproken gaan op onderzoek. Naar de Rijksstudio waar Meesterwerken worden gemaakt. Aldus het Rijksmuseum. De afdeling educatie giet het in de vorm van een spel. En drukt ons met de neus op de les.

Opzet is de collectie te verkennen en te ontdekken ‘met welke werken jij matcht uit 125.000 meesterwerken van het Rijksmuseum‘. Alles klopt. Het museum zet de bezoeker op de hurken, spreekt ons idiotproof als kleuters aan en volgt nauwgezet het elfde gebod: ‘marketing zal de Nederlandse taal niet correct oprekken’.

Stap 1: ‘Vakantie! wat wordt het?‘ Strand, natuur, cultuur, geplons, gevaar of sneeuw? Ik kies ‘geplons‘. Stap 2: ‘Liefde of Lust?‘ met opnieuw zes mogelijkheden: lieve woorden, verbloemd, kaarslicht, preutse pracht, gouden bergen en lieve lust. Ik kies ‘lieve woorden‘. Stap 3: ‘Magisch magenta or basic beige?‘ Met 11 kleuren om uit te kiezen. Opvallend worden Engels en Nederland door elkaar heen gebruikt in een vermoedelijk als hip bedoelde mengelmoes. Ik kies ‘blauw‘. Stap 4: ‘Mijn hart verpand aan …‘ met foto’s van 11 Nederlandse steden. Ik kies ‘Utrecht‘. Stap 5: ‘In een vorig leven was ik …‘ met de keuze uit zes archetypen: koning, kluizenaar, soldaat, nar, engel of held. Ik kies ‘soldaat‘. Ben ik nu de maker van ‘een eigen Meesterwerk’?

Da’s afwachten. De vraag verschijnt: ‘Benieuwd naar de meesters die bij jou passen?‘ en de knop ‘Match mijn meesters!‘. Na aanklikken verschijnen 25 werken uit de collectie. Met eronder een van de gemaakte keuzes. De teleurstelling is groot. Waar is m’n Meesterwerk gebleven waarvan het Rijksmuseum me voorspiegelde dat ik het kon maken? Wie weet kon ik het voor goed geld op een veiling aanbieden. Zoveel Meesterwerken zijn er immers niet. Want de toezegging om een Meesterwerk te mogen maken wordt me niet dagelijks gedaan. Er klopt niets van. De belofte van een Meesterwerk is me tijdens het spel ontnomen. Dat neemt mijn oog voor de collectie weg. Het Rijksmuseum slaat bezoekers dood met een overmaat aan marketing en educatie. Killing.

Foto: Schermafbeelding van pagina met ‘Maak je eigen Meesterwerk‘ op de site van het Rijksmuseum.