Kritiek van Max Pam op de ondermaatse televisie-journalistiek van de Nederlandse publieke omroep is deels terecht. Een antwoord

Deels mee eens Max. De Nederlandse treurbuis is wat de journalistieke kwaliteit betreft te triest voor woorden. Af en toe komt Nieuwsuur met een onderzoek of een reportage van niveau, er is HUMAN met de diepgravende analyse van Medialogica (misleiding aanschaf taser door Nationale Politie) en KRO-NCRV’s Pointer heeft ook af en toe goede analyses. Maar talkshows zoals OP1 zijn van een bedroevend ondermaats niveau. Ze zijn niet serieus te nemen als journalistiek medium.

Van de andere kant past enige relativering over de macht van de Nederlandse media. We moeten ze daarom niet te zwaar vallen. Want het zijn in de eerste plaats de politiek en het bedrijfsleven die de autoritaire regimes van de Russische Federatie (gas, olie) en China (van alles) geen strobreed in de weg willen en durven leggen.

Wat zou logischer zijn dan een boycot van China? Vanwege Tibet, vanwege de concentratiekampen waarin Oeigoeren zijn opgesloten, vanwege het verbreken van de afspraken over Hong Kong, vanwege de agressie en annexatie in de Chinese Zee en vanwege de op de EU gerichte campagne van misleiding. Maar de politiek en het bedrijfsleven doen niks. Zelfs geen symbolisch gebaar.

Hetzelfde geldt voor de opstelling van het Westen tegenover het Kremlin. Die is te terughoudend. Het machtscentrum dat al sinds de jaren 1960 de anti-Westerse terroristen steunt. Nu weer de Taliban in Afghanistan. Toenmalige president Obama en de Britse premier Cameron deden niks toen de Russen in 2014 tegen alle garanties in van het Boedapest Memorandum de Krim militair bezetten en inlijfden. Evenmin reageert het Westen krachtig op de reguliere Russische troepen die illegaal in Oost-Oekraine zijn gestationeerd.

Dus ja, de Nederlandse media excelleren in trivialiteiten en weten niet meer wat belangrijk is. Maar nee, dat weten de Westerse regeringen evenmin. Dus het valt de media niet echt kwalijk te nemen dat ze niet doen wat de Westerse staten nalaten. Op allerlei manieren volgt de Nederlandse televisie-journalistiek de agenda van anderen. Dat pakt extra beroerd uit als die anderen een verkeerde agenda hebben.

NB: Wat anders is waarom de Nederlandse publieke omroep de zomerperiode zonder voetbal en wielrennen benut om bijna uitsluitend oude sportprogramma’s, reeksen en reeksen detectives en oude, naar nostalgie neigende televisieprogramma’s uit te zenden. Dat warme bad gaat aardig vervelen en verdooft na verloop van tijd alle prikkels. Waarom geen kunstprogramma’s? Waarom geen politieke documentaires (de fantastische documentaire van Sergei Loznitsa over de begrafenis van Stalin). Waarom geen belangwekkende cinematografische werken van auteurs-regisseurs die alleen een oudere generatie nog lijkt te kennen? Waarom sluit de Nederlandse publieke omroep tijdens de zomerstop niet twee van de drie netten? Dan zijn we gelijk verlost van die ondermaatse talkshows waar je terecht kritiek op hebt.

Foto 1: Post op Facebook van Max Pam, 1 juli 2020.

Foto 2: Aankondiging van de Detectivezomer van KRO-NCRV, juni 2020.

Foto 3: Still uit de documentaire State Funeral (2019) van Sergei Loznitsa.

Maidan, het tekort van Oekraïne en de Russische propaganda

3374eea6753ac01a9bdf6c085cfa0a71_cannes-2014_2

Tegenstanders van ‘het Westen’ die het conflict in Oekraïne zien als een coup van fascisten zullen het afdoen als een gekleurd verslag. Zo wordt een als neutraal bedoeld artikel van een Oekraïense mensenrechtengroep  dat relevante vragen stelt ongewild onderdeel van de informatieoorlog. Typerend daarvoor is dat mensen met tegengestelde meningen niet meer met elkaar in gesprek kunnen gaan omdat ze zelfs de feiten betwisten.

In de bespreking in de NRC van de documentaire ‘Maidan’ van Sergei Loznitsa verbaast de van origine (Wit)-Russische filmmaker zich erover ‘hoeveel westerse journalisten geloof hechten aan de propaganda van Putin’. Hij had vaak het idee dat die journalisten waren gehersenspoeld. Loznitsa verklaart de tegenstand van Rusland uit de precedentwerking: ‘En wat gebeurd is, vormt natuurlijk  een prachtig voorbeeld voor Rusland -daarom is Poetin ook zo nerveus over de gebeurtenissen in Oekraïne. De Russische propaganda van nu is vergelijkbaar met die op de ergste momenten van de Stalin-terreur in de jaren dertig’. Loznitsa heeft weinig vertrouwen in de opstelling van het Westen: ‘Is er in het Westen wel voldoende moed en eergevoel om voor de mensen in Oekraïne op te komen?’ Moed en eergevoel, veel Westerlingen zullen zich afvragen waar-ie het over heeft.

In gesprek met Raymond van den Boogaard legt de Oekraïense schrijver Jurko Prochasko een ander accent wanneer-ie de invloed van de propaganda van het Kremlin probeert te verklaren: ‘Men [=West-Europa] heeft moeite zich een land met zo’n slechte reputatie als een zelfstandige staat voor te stellen, laat staan dat er een positieve revolutie zou kunnen plaatsvinden.’ Volgens Prochasko kwam de Maidan-opstand op het volgende neer: ‘De Maidan-revolutie was ook een anti-koloniale revolutie, tegen een president, Janoekovitsj, die het land aan Rusland wilde uitleveren. Men beseft in West-Europa te weinig wat de aard is van de anti-liberale contrarevolutie die de Russische president Poetin in gang heeft gezet, zowel in eigen land als naar buiten toe’.

Human Rights in Ukraine‘ besluit ‘Coffins and Questions about Russian nationals fighting in Donbas’ met de conclusie dat zelfs de manipulatoren worden gemanipuleerd: ‘Hundreds – or thousands – of men with sophisticated weapons and seemingly endless supplies of ammunition are able to devote all their time [and some have paid with their lives] in a part of the country where most of the population have difficulty making ends meet. Even if money which former president Viktor Yanukovych took with him when he fled to Russia is being used for these purposes, it cannot buy the Russian military technology – and the military know-how from people like FSB instructor Sergei Zhdanovich – provided to the Kremlin-backed militants in Donbas.  This is the issue, not any particular group of so-called insurgents who are only pawns in this dangerous game.’

Een verklaring voor de inwerking en invloed van de Russische propaganda is ook dat Oekraïne een verdeeld en slecht georganiseerd land is dat nog geen definitief afscheid heeft genomen van het Sovjet-denken en de corruptie er nog lang niet verslagen is. Dat vraagt tijd. Publicitaire middelen die Oekraïne kan inzetten tegen het machtige Russische propaganda-apparaat dat sinds 2008 is opgebouwd zijn klein. Zodat het Kremlin in West-Europa de verslaggeving over dit conflict kan domineren. Pogingen lukken wel om de beelden met slachtoffers en geweld dat RT of andere Russische nieuwszenders presenteren als Oekraïens, maar die uit vorige conflicten op andere plekken geknipt zijn te weerleggen, maar vervolgens bereikt deze nuancering het westerse publiek onvoldoende. Het is net als de militaire strijd zelf. De Oekraïense strijdkrachten hebben onvoldoende materiaal en zijn te slecht voorbereid om nu krachtig tegen de separatisten op te treden.

Foto: Still uit ‘Maidan’ (2014) van Sergei Loznitsa. Zie IMDB voor gegevens over de documentaire.