George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Sam Harris

Deze recensent van Trouw heeft een beperkt begrip van atheïsme en christendom

leave a comment »

In een recensie van Leonie Breebaart in Trouw van 7 augustus 2019 van het boekThe Four Horsemen’ met Richard Dawkins, Christopher Hitchens, Daniel Dennett en Sam Harris komt onderstaande passage voor. Het is onduidelijk wat Breebaart meent te zeggen met de zin: ‘Bovendien kent deze wereld waarschijnlijk evenveel haatdragende atheïsten als gelovige betweters; denk alleen al aan Noord-Korea, en aan de recente racistische aanslag in El Paso’. Is volgens haar ‘haatdragend’ hetzelfde als door geweld om het leven brengen?

De dader van de schietpartij in El Paso is Patrick Crusius. Hij wordt in het bovenstaande bericht van Baptist News Global (in vertaling) een ‘trots-liefhebbende christen’ genoemd. De politieke opkomst van Trump is krachtig gesteund door de leiders van de Evangelicals en is volgens theoloog Reza Aslan omgeslagen in een cult. Fundamentalistische christenen zijn een gevaarlijke religieuze sekte die dankzij Trump de kern van de macht hebben bereikt. Dat is een macht die westerse atheïsten in de westerse wereld nergens hebben bereikt.

Probeert Breebaart steun en gelijkhebberigheid van fundamentalistische christenen die in El Paso ontaardde in een blinde moordpartij door een fundamentalistische christen te neutraliseren door te verwijzen naar Noord-Korea? Ze is onduidelijk en vaag. Is haar uitgangspunt dat daar haatdragende atheïsten aan de macht zijn en probeert ze dat tot een argument om te bouwen door associaties en losse verwijzingen? Breebaart strooit met woorden maar zet ze niet in een dwingend betoog. Breebaart is de impressionist van de flodderigheid. Als dat het niveau van haar betoog in het van oorsprong christelijke Trouw moet zijn dat dient om atheïsten lik op stuk te geven, dan roept ze vooral een recensie van haar recensie op. Wat hebben westerse atheïsten in hemelsnaam te maken met een bewind in Noord-Korea waar ieder zinnig mens afstand van heeft genomen?

Breebaart zou beter de associatie van het fundamentalistisch christendom met geweld en machtsvorming kunnen maken als ze dan toch zo nodig in een recensie over vier atheïsten wil verwijzen naar gelovige betweters. Het besef dat een wereld zonder religie een betere is, begint met het zo eerlijk en sec mogelijk benoemen van de nadelen en uitwassen van religie. Zonder oneigenlijke relativering die alles gelijkschakelt.

Foto 1: Schermafbeelding van deel berichtEl Paso shooting puts Christian nationalism on trial’ van Bob Allen in Baptist News Gobal, 5 augustus 2019.

Foto 2: Schermafbeelding van deel recensieDeze vier atheïsten hebben een beperkt begrip van waarheid’ van Leonie Breebaart in Trouw, 7 augustus 2019.

Manifest van ‘Vrij Links’ (Aynan, Lakerveld, Terstall en Yücel) over openheid en secularisme roept misverstand op bij Oudenampsen

with one comment

In een manifest dat in De Volkskrant wordt gepubliceerd pleiten vier auteurs voor een open samenleving en het secularisme. Asis Aynan, Femke Lakerveld, Eddy Terstall en Keklik Yücel noemen zich ‘Vrij Links’ en verzetten zich tegen het groepsdenken en nemen het op voor progressief links. Ze pleiten voor een ‘Vrij Links’ dat ‘weer trouw is aan haar vrijzinnige, seculiere wortels‘. Hiermee claimen ze geen uniciteit en laten open dat er niet-linkse groepen zijn met dezelfde wortels en dezelfde claim. Maar hun claim kan verwarring scheppen en was beter achterwege gebleven. Ofwel, het optuigen van een ‘Vrij Linkse’ beweging staat de duidelijkheid over een open, seculiere samenleving in de weg. Het instrument komt zo deels voor het doel te staan.

Het is geen nieuw geluid, maar een geluid dat als nieuw wordt gepresenteerd. Het manifest weerspreekt het misverstand dat vooral door orthodoxe religieuze leiders de wereld in wordt geholpen dat secularisme hetzelfde als atheïsme zou zijn. Dat is onjuist. Dat zeggen die religieuzen eenvoudigweg vanuit een defensieve reflex omdat het secularisme hun voorrechten wil terugbrengen tot de rechten die ook de minder dominante religies en levensovertuigingen hebben. Daarnaast zijn er zoals Jacques Berlinerblau zegt ook niet-seculiere atheïsten zoals Sam Harris of Chistopher Hitchens die vijandig tegenover het secularisme staan:

Iemand die niet begrepen heeft wat secularisme is, of doet alsof hij het niet begrijpt, is socioloog/politicoloog Merijn Oudenampsen die vanuit links-radicale hoek in een twitterstorm het manifest aanvalt. Hij bezondigt zich aan twee denkfouten. Hij verwart secularisme met atheïsme, en daar bovenop suggereert hij dat wat hij ziet als een kluwen van secularisme/atheïsme links of rechts zou kunnen zijn. Alsof de rechtsstaat en de universele waarden in de hedendaagse praktijk links of rechts zijn. De auteurs van het manifest willen daaraan ontsnappen, hoewel het erop lijkt dat ze in vervoering naar Isfahan reizen. Oudenampsens misverstand is door de onhandige bewoordingen van de vier auteurs zelf de wereld in geholpen door hun claim op linkse progressiviteit. Dat is onnodig en contra-productief in een pleidooi voor een open, seculiere samenleving.

Ouderampsen ontspoort pas echt met een kwaadwillende tweet waarin hij verwijst naar de radicaal-rechtse atheïst Paul Cliteur. Er is veel voor te zeggen om deze in de laatste jaren geradicaliseerde aanhanger van Forum voor Democratie Cliteur net zoals Berlinerblau zegt over Sam Harris en Christopher Hitchens als een niet-seculiere atheïst te beschouwen. Dat is een heel andere weg dan de vier auteurs van het manifest inslaan.

Foto 1: Schermafbeelding van deel artikelOpinie: Vrij Links moet trouw zijn aan zijn vrijzinnige, seculiere wortels’ van Asis Aynan, Femke Lakerveld, Eddy Terstall en Keklik Yücel in De Volkskrant, 17 mei 2018.

Foto 2: Tweet van Merijn Oudenampsen, 19 mei 2018.

Oscar Navarro en Ray Comfort. Weer zo’n claim van een godsdienst dat iemand zich bekeert. En de concurrent de rug toekeert

with 2 comments

Op internet krioelt het van getuigenissen van mensen die overstappen van de ene naar de andere godsdienst. Het is een heus subgenre op YouTube. Dat moet de grootsheid van de ontvangende godsdienst onderstrepen en een meerwaarde geven. Maar of zo’n bekering werkelijk heeft plaatsgevonden of in scène is gezet is blijft in alle gevallen de vraag. De claims vallen niet te controleren. Het is een kwestie van geloof om zulke claims als waar te willen aannemen. En ook zo verkeert godsdienst in zichzelf en bestaat het niet buiten zichzelf.

Religieuze marketing is ijzersterk en van alle tijden. In Europa is het er door de ontkerstening voor religieuze organisaties alleen nog maar lastiger op geworden om de achterban vast te houden of toetreders te werven. In Nederland zegt de meerderheid van de bevolking zich niet te laten inspireren door enige godsdienst. En dat aantal neemt elk jaar met enkele procenten toe. De overblijvende koek voor de overblijvende religieuze organisaties wordt er daardoor kleiner op. Zodat de strijd om gelovigen  er daardoor des te feller op wordt.

Bovenstaande video dient als trailer voor de film ‘The Atheist Delusion’ (2016) van evangelist Ray Comfort. Het claimt dat de ‘militante atheïst’ Oscar Navarro tot het christendom bekeerd is. Hij zou voor zijn bekering ‘militant’ zijn geweest omdat hij een stapel boeken had gelezen van de auteurs Richard Dawkins, Sam Harris en Christopher Hitchens. Maar maakt het lezen van boeken iemand tot een militant? Hetzelfde geldt trouwens voor de term ‘atheïst’ die voornamelijk de wereld in is geholpen door christenen en niet door ‘atheïsten’ zelf. Atheïsme is voor degenen die zich niet laten inspireren door godsdienst immers een zinloze, overbodige en dubbelzinnige term. Het neemt namelijk tegelijk afstand van een geloof in God (‘a’) en omarmt het tegelijk (‘theïsme’). Ofwel, het trekt de ‘atheïst’ alsnog in het godsdienstige domein. Mijn reactie bij de video:

Dit soort religieuze marketing komt veel voor. Het maakt vooral iets duidelijk over die marketing zelf. Daarnaast kan in de huidige tijd van sociale media, manipulatie van het nieuws en nepnieuws een claim van iemand die zegt bekeerd te zijn niet op voorhand geloofd worden. Zie ook:  http://www.patheos.com/blogs/friendlyatheist/2016/08/20/christian-evangelist-describes-his-militant-atheist-past-spoiler-it-involved-reading-books/

Wat vooral voor het atheïsme pleit is dat het het niet nodig acht om bekeerlingen te claimen, mee te vechten op de overvolle religieuze markt met vele concurrenten en zichzelf voortdurend op de borst te kloppen. Het verschil tussen het atheïsme (wat dat ook is) en gevestigde godsdiensten als het christendom, jodendom, hindoeïsme, boeddhisme of de islam is dat het van degenen die het inspireert niet wil dat ze aan een hogere macht denken, maar dat ze zelf denken.

Cenk Uygur en Reza Aslan over religie, ideologie, fundamentalisme, neo atheïsme en media

with 10 comments

Een debat tussen Reza Aslan en Cenk Uygur waarbij vele onderwerpen aan bod komen. Aslan was afgelopen week in het nieuws omdat CNN zijn documentaireserie annuleerde vanwege een kritische tweet over Trump.

Is de islam van alle religies de slechtste? Daar lijkt het niet op. Beeldvorming in de media cultiveert echter wel dit beeld. Religies zijn door mensen gemaakt en worden door geen enkele gelovige naar de letter gevolgd, daar zijn Aslan en Uygur het over eens. Religies verschillen volgens Aslan niet van andere systemen zoals nationalisme, socialisme etc. Uygur is het op dit aspect oneens met Aslan. Waarom zou een gelovige uit vrije wil een religie volgen uit een heilig boek dat voor de helft bestaat uit uitspraken die het navolgen niet waard zijn? In zijn antwoord benadrukt Aslan het sociale aspect van religie. Uygur met zijn eigen ‘tekenssyteem’ zou door niemand begrepen worden. Opvallend is dat Aslan religie een ideologie noemt. Zoals Wilders de islam.

Mijn kritiek op Aslan is dat hij ook daar relativeert waar hij zou kunnen onderscheiden: Mijn reactie bij de video: ‘But the relativism and semiotics of Reza Aslan is exhausting. He also seeks abstraction where he could find concreteness and detailing. For instance in calling all the ideologies equal.’ Ik ben het wel weer eens met Aslan als hij zegt dat een christen die zich ‘christen’ noemen of een moslim ‘moslim’ dat is. Religies proberen altijd afstand te nemen van eigen radicalen, maar ze zijn onlosmakelijk met betreffende religie verbonden.

Zie elders mijn commentaar over de reden van de kritiek op de islam van populisten. En ‘neo atheisten’ als Sam Harris. Dat is deels een afleiding om sociaal-economische aspecten (machtsdeling, het grote geld in de politiek, inkomensongelijkheid, belastingontwijking, sociale rechtvaardigheid) niet centraal te zetten en aan te pakken. Dat is de relevante politieke verwijzing die onder dit belangwekkende en onderhoudende gesprek van Aslan en Uygur ligt. Islamkritiek is uiteindelijk een excuus om echte machtsverhoudingen te helpen verhullen.

Sam Harris en Noam Chomsky verschillen over goede bedoelingen om oorlog te beginnen

leave a comment »

Cenk Uygur gaat in op de polemiek tussen neurowetenschapper en atheïst (‘religie is één van de meest perverse misbruiken van intelligentie die we ooit hebben bedacht’) Sam Harris en taalwetenschapper en activist Noam Chomsky. Een debat op afstand dat geen debat wil worden, maar een zure ontmoeting is tussen iemand die chagrijnig vanuit de hoogte blijft doen (Chomsky) en iemand met de mindere argumenten (Harris).

Een debat over goede bedoelingen van politici die niet onderkennen dat het beste middel om oorlogen niet te laten ontsporen het niet beginnen ervan is. President George ‘W’ Bush begon vanuit zijn ‘goede bedoelingen’ om democratie naar het Midden-Oosten te brengen een oorlog waarvan hij de gevolgen niet begreep. Da’s onverantwoord. Slotsom? Als halfproduct voor het eigen gelijk zitten religies ernaast en heeft geen ervan recht van spreken om vanuit moralisme of culturele superioriteit gelijk te claimen. Ze falen alle op hun eigen wijze.

Khaled Al-Gindi en Jonathan Morris verketteren atheïsten

with one comment

Gevestigde religies bestaan dankzij de uitsluiting van de ander. Religie is een mooi verpakt snoepje met verdovende werking. Het is van binnen zacht en van buiten hard. Vertegenwoordigers van religies is door de eeuwen aangeleerd om hard op te treden tegen zowel dissidenten in eigen kring als andersdenkenden. De laatsten kunnen prachtig dienen als zondebok. Alleen door goede interne organisatie en een strijd van selectie die veinzen, aanpassing, inschikkelijkheid, machtsvertoon en hardheid combineert kan een religie overleven. De concurrentie in de religieuze sector is groot. Naar verluidt zijn er in totaal zo’n 1,1 miljard ongebondenen.

Als atheïsten, agnostici of nihilisten dezelfde agressieve toon zouden aanslaan tegenover gelovigen zou de wereld er een stuk onaangenamer door worden. Er is trouwens een minderheid van ’nieuwe’ atheïsten als Sam Harris die door vooral linkse tegenstanders in dezelfde hoek geframed wordt. De Egyptische prediker Khaled Al-Gindi meent dat er geen plek is voor atheïsten in Egypte. Ze moeten maar emigreren. Wat hij zegt is in lijn met de concept Grondwet die uitgaat van de islamitische sharia en formeel christenen en joden noemt, maar atheïsten geen rechten biedt ondanks alle mooie woorden over gelijke rechten voor allen. In de VS toont priester Jonathan Morris ter profilering dezelfde onverdraagzaamheid jegens niet-gelovige andersdenkenden.

Atheïsme als wanbegrip dat toch zin heeft. Met Richard Dawkins

with 2 comments

Richard Dawkins is een zogenaamde ‘new atheist’, als deel van een activistische vorm van atheïsme die sinds een jaar of 15 de confrontatie met religie niet schuwt en zichzelf graag als rationeel en verlicht wil onderscheiden. Steven Ketell zet het op een rijtje in de notitie ‘Faithless: The politics of new atheism’.

Zowel met het een als het ander heb ik niets. Religie heeft me nooit geïnspireerd. Geloven is echter wel een interessant fenomeen als mensenwerk. Niet kathedralen, maar de godsdiensten zelf zijn de meest imposante constructies die mensen hebben gebouwd. Om zin te geven aan een schijnbaar zinloos leven. Theoloog Harry Kuitert zei: ‘Alle spreken over boven komt van beneden, ook het spreken dat beweert van boven te komen’.

Het atheïsme inspireert me evenmin. Waarom zou iemand zich met een negatief begrip afzetten tegen de afwezigheid van geloof in goden om zich positief te onderscheiden? Om zich zo indirect weet aan religie te binden. Iemand die nooit iets met religie heeft gehad hoeft geen rekeningen te vereffenen. Godzijdank.

Kettell merkt op over ‘new atheist‘ Sam Harris: ‘Sam Harris (2007), for example, has argued that the continued use of the term ‘atheism’, as defined purely by its relationship to religion, has been “a mistake of some consequence” that has contributed to the marginalisation of atheism as little more than a “cranky sub-culture”. Instead, Harris argues for the rejection of all labels, maintaining that “there is no reason for us to fight in well-ordered ranks, like the red coats of Atheism”, and that victory will only be achieved when the very notion of god is no longer taken seriously and atheism becomes “scarcely intelligible as a concept”.

Het is een keuze. Of frontale aanval of gefragmenteerde guerrilla. Of atheïsme optuigen als een politieke positie die zich strijdvaardig tegenover religie positioneert. Of atheïsme als losse beweging die de oude herkomst van het a-theïsme voorbij is maar minder doelmatig is en al op de toekomst vooruitloopt. Voorlopig voel ik me comfortabel door te pleiten voor het begrip secularisme dat zegt dat alle levensbeschouwingen gelijkelijk naast elkaar behoren te bestaan. Zonder de ene voor te trekken of de andere te bevorderen. Maar dit secularisme is een nog niet gerealiseerd eindpunt. Voorlopig zijn de ‘new atheïst’ nodig die vuile handen willen maken om de voorkeurpositie van religies af te breken. Het is niet anders. We moeten het ermee doen.

Botsing bij Bill Maher tussen Ben Affleck en Sam Harris. Over islam?

with 3 comments

Waar ligt de nuance over de islam? Vele posities kunnen over deze religie ingenomen worden: De islam is in de grond achterlijk en zou niet te verenigen zijn met democratie en een eigen rechtssysteem hebben dat haaks staat op de nationale rechtssystemen. Of de islam zou juist een religie van vrede zijn. Tussen die posities bestaan allerlei grijstinten. De islam is aan het emanciperen en loopt achter op de religies die grotendeels of volledig geëmancipeerd zijn. De islam wordt gekaapt door politieke groeperingen die deze religie misbruiken en in een kwaad daglicht stellen. De wereldreligie islam is te divers om nog over de islam te kunnen praten. ISIS vertegenwoordigt de islam. ISIS vertegenwoordigt niet de islam. De islam is kortom een dankbaar gespreksonderwerp voor verhitte discussie. Conclusie is dat ons beeld ervan versplinterd is.

Wat acteur Ben Affleck in de show Real Time with Bill Maher vertoont is opmerkelijk. Affleck is opgewonden en schiet vanuit de heup. Zonder de voorgeschiedenis te kennen lijkt zijn actie uit het niets te komen. Niets is minder waar. Atheïst Sam Harris ligt al lange tijd onder vuur van linkse journalisten als Glenn Greenwald die hem in april 2013 in The Guardian met Richard Dawkins en Christopher Hitchens bestempelde tot ‘New Atheists’. Greenwald en zijn medestanders verwijten Sam Harris en wat ze zien als andere nieuwe atheïsten in hun anti-islamisme door te slaan en zo indirect het Amerikaans militarisme in verdediging te nemen. In een postmortem op het gesprek zegt Harris te vermoeden dat Ben Affleck zijn werk niet eens kende, maar op het spoor werd gezet door Greenwald: ‘I suspect that among his handlers there is a fan of Glenn Greenwald who prepared him for his appearance by simply telling him that I am a racist and a warmonger.’

Greenwald lijkt zo teleurgesteld in de opbouw van de Amerikaanse controlestaat, het buiten de orde plaatsen door president Obama van klokkenluiders als Chelsea Manning of Edward Snowden en de gevestigde media die hun controlerende rol verzaken dat-ie het geloof in de liberale democratie verloren heeft. Bill Maher en Sam Harris hebben dat geloof nog wel -en stellen het zelfs centraal- maar zijn in de visie van het Greenwald-kamp niet kritisch genoeg op de gevestigde macht, de controlestaat en de veiligheidsindustrie. Wat terechte kritiek lijkt. Er gaapt een kloof tussen beide kampen. Greenwalds ontwikkeling dat-ie alles en iedereen afwijst die direct of indirect de aanval op de gevestigde macht verzwakt of riposteert wijst op radicalisering.

De nuance over de islam heeft doorgaans niks met de islam te maken, maar alles met politieke standpunten over andere onderwerpen. Zoals het geloof in de liberale democratie of de kritiek op de controlestaat. De profilering pro of contra islam, of pro of contra andere deelnemers aan het debat wordt zo een afgeleide van iets anders. Islam is niet het onderwerp -ook omdat deze religie in het Westen weinigen intrinsiek echt interesseert- maar wel de katalysator. Zodat vooral de animositeit tussen Harris en Greenwald de mening van Affleck over de islam aanscherpt. Met de vraag hoeveel dat uiteindelijk waard is als valide uitspraak over de islam. In elk geval geldt dit voor de  generalisten die geen islam-deskundigen zijn. Zo ontstaat ook in de media een proxy-war -om een modeterm te gebruiken- waar niets lijkt wat het is. En zeker de islam niet.

Atheïsme, samenhang van de blogger en anti-islam vijandschap

with one comment

01497r

Ieder die over de wereld nadenkt vormt zich een mening over religie, atheïsme, machtsdeling, burgerrechten, samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven, nationale veiligheid en nog veel meer om tot een conclusie te komen. Zo resteert een wereldbeeld dat uitsluitend, verzoenend, ontwijkend of fatalistisch van toon is. Omdat perceptie onze individuele poortwachter naar de werkelijkheid is werken karakterkenmerken en feiten samen. Beleving, prikkeling, waarneming, instinct, inzicht of visie rationaliseert een individu graag als afzonderlijke functies, maar daadwerkelijk klonteren ze samen en spelen op elkaar in. Rede zonder emotie bestaat niet.

We kunnen nergens nagaan of onze visie op de wereld deugt. Een door allen goedgekeurd ijkpunt ontbreekt. Geschiedschrijving heeft zich nog onvoldoende over de eigen tijd uitgesproken zodat overeenstemming over diverse nog lopende ontwikkelingen ontbreekt. Journalistiek loopt op de actuele geschiedschrijving vooruit, maar verliest aan nauwkeurigheid en onvooringenomenheid wat het aan snelheid wint. Complicatie is dat ook als de deelargumenten kloppen een eindconclusie verkeerd kan zijn. Daarom blijft nadenken over het eigen land, de eigen samenleving en de eigen tijd een balanceeract met een grote kans op falen. De blogger die zich bewust in dat mijnenveld begeeft is de waaghals die afgemeten doorgeeft hoe hard de klappen gaan klinken.

Zei Mary McCarthy ooit dat niemand consistent is? De progressieve schrijfster woont in een klassiek interieur. De vredelievende dominee speelt met tinnen soldaatjes. De escortdame schrijft een proefschrift waarin ze afrekent met het hedonisme. Niet alle elementen uit iemands leven passen altijd in een afgerond wereldbeeld. Afwijkingen behoeden ons voor etikettering. Ze geven zuurstof, maar ook overschrijdingen van de logica.

Guardian-columnist Glenn Greenwald valt Sam Harris en de zogenaamde nieuwe atheïsten aan. Hij verwijt ze in hun anti-islamisme door te slaan en het Amerikaans militarisme in verdediging te nemen. Ik kan me vinden in zijn betoog dat te lang is om samen te vatten. Belangrijk is dat de combinatie van actuele onderwerpen die me bezighouden, zoals de War on Terror, islam, burgerrechten en secularisme me naar mezelf doen kijken.

Een agressieve atheïst beschouw ik me niet. Zelfs geen atheïst, wel een secularist die meer ziet in het pleiten voor gelijkheid voor allen. Daar stopt mijn deelname. Bij religie voelde ik nooit emotionele betrokkenheid, maar anderen gun ik dat graag. Ik ben vaak kritisch op de islam. Vooral door de ondergeschikte positie van de vrouw die ik onverdraaglijk vind. Hoewel ik mijn pijlen op de radicale islam richt weet ik niet of ik dat altijd voldoende afbaken. De Amerikaanse presidenten Bush en Obama vind ik oorlogshitsers die de burgerrechten met voeten treden. Ook waar het m’n digitale vrijheid betreft die door de lange arm van de VS ingeperkt wordt. Is dit een verweerschrift? Waarom val ik dan mezelf aan? Ik weet het niet. Misschien een kompasfout.

Foto: ‘Egyptian views; The pyramids of Gizeh. Photographer near top of Great Pyramid’, 1900-1920.

%d bloggers liken dit: