George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Roman

Film ‘Une Vie’ omvat het verhaal van de oude en de nieuwe pastoor

leave a comment »

Gisteren zag ik in filmtheater ’t Hoogt in Utrecht de Frans-Belgische filmUne Vie’ (2016) van regisseur Stéphane Brizé. Een verfilming van de gelijknamige roman van Guy de Maupassant (1883). Het speelt in de 19de eeuw in Normandië. Het leven van hoofdpersoon Jeanne Le Perthuis des Vauds wordt gevolgd. Van haar trouwen tot op haar oude dag. Ze is van lage adel en zit schijnbaar gevangen in de conventies van haar tijd. Maar waar Madame Bovary in de roman van Gustave Flaubert uit 1857 in datzelfde Normandië actie onderneemt -overigens met fatale afloop- doet Jeanne dat niet. De film geeft niet het idee dat zij ondanks de verstikkende conventies van haar tijd en milieu het in zich had meer individuele ruimte te nemen.

Het wordt interessant als achtereenvolgend twee katholieke plattelandspastoors worden opgevoerd. De oudere Picot wil een kwestie waar Jeanne en haar echtgenote Julien bij betrokken zijn tot een goed einde brengen voordat hij met emeritaat gaat. Julien pleegt overspel met de dienstmeid Rosalie en heeft haar een zoon geschonken. Picot wil sussen en verzoekt Jeanne om Julien te vergeven. Haar ouders de baron en barones zijn ook de mening toegedaan dat dat verstandig is. Aldus geschiedt, Jeanne vergeeft Julien.

Enige tijd later biecht Jeanne bij de nieuwe priester Tolbiac. Ze laat zich in een opwelling ontvallen dat ze heeft ontdekt dat Julien een seksuele verhouding heeft met haar vriendin Gilberte de Fourville. Tolbiac vraagt of ze dat tegen Georges, de echtgenote van Gilberte heeft gezegd. Jeanne ontkent en zegt dat ook niet van plan te zijn. Tolbiac zet haar onder druk om dat wel te doen omdat het God om de waarheid te doen is. Jeanne blijft weigeren, waarna Tolbiac tot haar schrik zegt dat hij het tegen Georges de Fourville zal zeggen. Met fataal gevolg, zoals blijkt als de film terughoudend en bijna terloops de lijken met schotwonden van Julien en Gilberte toont. Met verderop Georges de Fourville die zich om het leven heeft gebracht met zijn jachtgeweer.

Welke pastoor heeft juist gehandeld, de oude of de jonge? Picot sust, lijkt ouderwets en wil geschillen met de mantel der liefde bedekken. Binnen de werkelijkheid van boek en film handelt hij vanuit zijn levenservaring. Tolbiac lijkt modern en op te komen voor het individu Jeanne, maar doet dat als ethisch reveillist in de praktijk van alledag juist niet. Hij maakt haar lot ondergeschikt aan zijn opvatting over christelijke ethiek. Tolbiac maakt de mensen die aan hem als geestelijk leidsman zijn toevertrouwd ondergeschikt aan zijn ethiek. Het inzicht dat de film biedt is dat de pastoor die eerst ouderwets leek modern is, en andersom. Een kruisstelling.

Het excessief geweld brengt hoofdpersoon Jeanne Le Perthuis des Vauds niet tot inzicht. Ze breekt niet door de conventies heen die haar beperken. Ze doet er niet eens een poging toe. Guy de Maupassant moet een gezonde hekel aan de religieuze praktijk van zijn tijd hebben gehad. Zo resteert een zedenschets van de 19de eeuw die een filmmaker in 2016 nog steeds relevant acht. Hij neemt stelling in een nauwgezette reconstructie.

Foto 1: Agrarische riten, Pastoor zegent de oogst. Frankrijk, 1943.

Foto 2: Affiche van ‘Une Vie’ (2016) van Stéphane Brizé.

Hoe genuanceerd vinden we de nuances van Anton Dautzenberg?

leave a comment »

Publicist Anton Dautzenberg presenteert bij Omroep Brabant zijn nieuwe roman ‘Wie zoet is’ die bij Atlas Contact verschijnt. Is het een beklemmende roman over eenzaamheid, pijn en verlossing die aan Marcellus Emants, J. van Oudshoorn en Louis Couperus doet denken? Die associatie duidt op zwartgalligheid, dood en fatalisme. Dautzenberg weet zich in zijn werk en politieke opstelling te positioneren op het puntje van het maatschappelijk aanvaardbare. Daarmee bereikt hij dat kritiek zijn deel wordt, maar ook dat hij de werking van conventies en vastliggende belangen aan de orde stelt. Is hij gedwongen te spiegelen en is het zijn onvermijdelijkheid? De samenleving zoekt zondebokken om machtsposities te verankeren. Het is niet anders.

Salman Rushdie opnieuw in brandpunt van islamitische fascinatie

with 67 comments

Wie dacht dat moslims Salman Rushdie vergeven hebben onderschat het ijzeren geheugen en de werking van religie. De Iraanse religieuze stichting 15 Khordad heeft de beloning op het hoofd van de Brits-Indiase schrijver verhoogd met $500.000. Wie hem doodt krijgt nu $3.3 miljoen, ruim 2,5 miljoen euro. De logica achter de verhoging is dat als Salman Rushdie niet gestraft worden de beledigingen tegen de islam doorgaan. Tegen de schrijver is in 1989 door toenmalig Iraans leider ayatollah Ruhollah Khomeini een fatwa uitgeroepen wegens de roman ‘De Duivelsverzen‘ die een belediging voor de profeet zou zijn. Omdat Khomeini kort daarna overleed kan de fatwa niet herroepen worden. In 1998 nam de Iraanse overheid er echter afstand van.

Het is onaantoonbaar dat zonder Rushdie de film ‘Innocence of Muslims‘ niet gemaakt zou zijn. De film wordt nu in allerlei moslimnaties op allerlei manieren aangegrepen om allerlei rekeningen te vereffenen. De verwijzing naar Rushdie als de wortel van al het kwaad geeft de schrijver te veel eer. Zo’n beschuldiging probeert de angel uit de islamkritiek te halen door het te verpersoonlijken tot de kwade genius Rushdie. Paradox is dat de leidende manier van vertellen van Hollywood precies het terugbrengen van zaken tot personen is. Moslims hebben in de westerse moderniteit hun lesje geleerd en doen er hun voordeel mee.

Rushdie meent dat nu ‘De Duivelsverzen‘ door de intimidatie van de moslims niet meer gepubliceerd zou kunnen worden. Hij stelt dat sommigen die in 1989 tegen de roman protesteerden later toegaven fout te zitten. ‘Some of them seemed to accept the free speech argument and understood if they had the right to say what they felt, it was wrong to prevent people who felt differently from having their say.’ Alleen jammer dat het idee van een publiek debat waarin standpunten worden uitgewisseld niet doordringt tot de meer strijdbare en machtige afdelingen van de islam. ‘Innocence of Muslims‘ doet Rushdie af als een ‘boosaardig stuk vuil‘.

Foto: Protest in Teheran in 1989 na het uitroepen van de fatwa door leider Khomeini tegen ‘De Duivelsverzen’ van Salman Rushdie. Holly Koran!

Debuut van een schrijver: Verspreide Opklaringen

with one comment

Zomaar een boekpresentatie in Bilthoven. Locatie is de Bilthovense Boekhandel voorheen Jongerius die sinds 1 september 2010 wordt gerund door Ike Bekking. Moedig om in een krimpende markt een boekhandel over te nemen. Want deze boekhandel heeft een goed assortiment en is geen veredelde kiosk.

Het boek dat gepresenteerd wordt is Verspreide Opklaringen van Peter van Ardenne. Ook al weer zo’n ongerijmdheid. Een oudere debutant die in eigen beheer een roman uitgeeft. Hoe haalt iemand het in zijn hoofd om tegen de keer een boek te schrijven en op de markt te brengen? Over drankzucht, mensenhaat, types in de marge, geestelijke armoede, melancholie en vrije wil. Het moet niet gekker worden.

De derde ongerijmdheid is dat ik als blogger een inleiding mag houden. De spreekwoordelijke stem achter het scherm treedt naar voren. Maar Peter ken ik al jaren en vanaf februari las ik mee aan het manuscript. Een feestelijke presentatie van een boek is de kers op de appelmoes. De kaars op de taart. We snoepen wat af.

Waar komt iemands prikkel vandaan om een boek te schrijven? Om iets uit niets te maken zonder concessies te doen aan eigen strenge voorwaarden? Zo schat ik het in gezien de ontstaansgeschiedenis. Ik stel me voor dat deze schrijver graag achter de dingen kijkt. Dat in alles zoekt. Die basishouding zet de rest in gang.

Verspreide Opklaringen gaat over de keuze van mensen. Ze zijn wat ze zijn en scheppen vreugde of ellende. Dat leidt tot de tweede verklaring, Van Ardenne overdenkt zijn keuzes in het leven. De beproeving is nodig om ergens te arriveren. Niet om verbinding met het hogere te leggen, maar om de zoektocht naar binnen goed af te ronden. En dat werkt blijkbaar prima in de vorm van een voltooide roman.

Derde verklaring is dat verbannen uit de comfort zone marginale figuren hun complexe leven leiden. Achter dat motto van de vrije wil verstopt-ie nog iets anders. Da’s de ontevredenheid met de wereld en de geestelijke armoede ervan. Zeg maar, een ernstig geval van melancholie. Da’s de vierde en laatste verklaring.

In de vorm wordt dat proces stap voor stap verbeeld. Alles draait om de onheldere geest van hoofdpersoon Rudolf die zwaar aan de drank is. De helletocht waaraan Van Ardenne zijn hoofdpersoon overlevert is trouwens niet kinderachtig. Het Griekse eiland Lesbos is voor Rudolf de plek om naar toe te vluchten. Om zijn lot te ontlopen. Tragischer en klassieker kan het bijna niet.

Terloops schetst de schrijver een tijdsbeeld dat zich uitstrekt van 1970 tot 1980. De titel Verspreide Opklaringen roept de vraag op of het glas halfvol of halfleeg is. Da’s de dubbele bodem onder een in mijn ogen prikkelend debuut. Geloof me gerust, ik ben een vriend. Peter van Ardenne schrijft fictie, maar gebruikt zijn eigen verleden als basismateriaal. Meer zoeken we er niet achter. Nu is er een roman als eindproduct.

Hoe nu verder? Het boek van debuterende schrijvers wacht soms een vreselijk lot. De kelders van De Slegte of de handel in oud papier. Over die afloop kan ik geen zinnig woord zeggen. Maar ik hoop het beste.

Foto: San Galgano Abdij in Nostalghia van Andrei Tarkovsky, 1983

Blogosfeer en plagiaat: de affaire Helene Hegemann

with 16 comments

WikiLeaks heeft een vanzelfsprekendheid doorbroken. Namelijk dat gedrukte media onmisbaar zijn. Internet is in opkomst. Om dat proces te bespoedigen heeft Julian Assange samenwerking gezocht met prestigieuze gedrukte media als The Guardian, El País, Le Monde, Der Spiegel en The New York Times.

Bloggers worden gerekend tot de burgerjournalistiek. Ze verschillen onderling enorm. Soms opereren ze alleen, soms zijn ze onderdeel of verlengstuk van een organisatie die iets wil bereiken. Soms zijn ze idealistisch, soms commercieel. Soms zijn ze goed ingevoerd in een onderwerp, soms niet. Soms houden ze zich aan journalistieke codes, soms niet.

In Duitsland zorgde de jonge schrijfster Helene Hegemann in januari 2010 voor veel ophef. Haar roman Axolotl Roadkill werd goed ontvangen. De Franse L’Express zag in Hegemann de Berlijnse Sagan en het Duitse Bild Charlotte Roche. Hegemann die ook een succesvol actrice en regisseuse is werd de hemel in geprezen voor haar rauwe roman met sex, drugs en rock and roll over de generatie nul.

In februari 2010 kwam de omslag. Het wonderkind werd een total loss om met de grote schrijver te spreken. Blogger Deef Pirmasens wees op zijn blog gefuehlskonserve.de op de gelijkenissen tussen Axolotl Roadkill en de roman Strobo van de Berlijnse blogger Airen. Had Helene Hegemann alles gejat, Alles nur geklaut?

Plagiaat is het overnemen van andermans werk zonder correcte bronvermelding. Auteurs als Sonja Bakker, René Diekstra of Adriaan van Dis werden ervan beschuldigd. Ernst van Alphen maakt onderscheid in soorten plagiaat: Plagiaat is altijd verwerpelijk, maar Van Dis maakt het hier wel erg bont. Hij zet zich in Een Barbaar in China continu af tegen de opinie van zogenaamde Chinakenners. Zijn visie op China zou authentiek zijn, want hij is een leek, een toerist. Zo probeert hij zijn lezers te winnen voor zijn overwegend negatieve visie op China. Van Dis’ visie is echter weinig authentiek wanneer deze voor grote gedeeltes overgeschreven is van Vikram Seth.

Plagiaat kent dus een overtreffende trap. Betrapte auteurs verdedigen zich doorgaans dat ze vergaten waren iets gelezen te hebben dat ze zich blijkbaar onbewust eigen hadden gemaakt. Dat betreft dan zinswendingen, zeldzame feitjes of meningen. Daar moeten we maar niet te moeilijk over doen in onze sample-cultuur, hoewel een bronvermelding voorwaarde blijft. Maar waar het paginalange citaten of de kunstmatige pose van Van Dis betreft past kritiek. Bij Hegemann gaat het slechts om gelijkenissen in passages.

Bloggers lusten er ook pap van. Gedrukte media en Wikipedia worden leeggeplukt om eigen teksten met gejatte citaten op te pimpen. Lenen van anderen wordt maatschappelijk aanvaard, maar dan mag een correcte bronvermelding niet ontbreken. Bloggers die dat nalaten bezorgen de blogosfeer een beroerde naam.

Door ontwikkeling en opkomst van de serieuze journalistiek op internet wordt het echter tijd voor nader onderscheid. The Huffington Post, WikiLeaks, Politico, Salon of Slate zijn onvergelijkbaar met minder journalistieke uitingen. Journalisten van gedrukte media hebben gelijk in hun kritiek op de jatters van de blogosfeer. Maar ze vergeten dat zij voor hun berichtgeving vaak even een rondje Slate, Huffington of Politico doen. Soms roepen de zichtbare restanten van die strooptocht in hun kolommen een voldane glimlach op.

In de afloop van de affaire Helene Hegemann heeft consensus overwonnen. Na de onthulling door Deef Pirmasens gaf Hegemann toe voor haar roman passages van Airen gebruikt te hebben. Maar vervolgt Wikipedia: Hegemann gab dabei zunächst an, den Roman selbst nicht zu kennen, sondern die Passagen aus Airens weitgehend textidentischem Blog übernommen zu haben. Kurz darauf wurde jedoch bekannt, dass im August 2009 Airens Buch über den Amazon-Account ihres Vaters bestellt worden war.

Helene Hegemann heeft dus met andermans veren gepronkt, zoals SuKuLTuR Verlag antwoordt op de verdediging van Hegemann en uitgeverij Ullstein. Helmut Krausser heeft gelijk als-ie zegt: Diefstal blijft diefstal. Ondanks alle mooie praatjes van Hegemann en haar uitgever. En de roman Strobo van Airen die door Hagemann geplukt werd is in de herfst van 2010 als pocketboek bij Ullstein verschenen. Eind goed, al goed. Het ongenoegen is afgekocht. Sex, drugs en rock and roll moeten immers verkocht worden.

Foto: Omslag Axolotl Roadkill van Helene Hegemann