Is Max Pam toegetreden tot de categorie van de complotdenkers?

Er zijn soorten complottheorieën. Illustratief is het gesprek ‘Is complot denken een gevaar?’ van Joost Niemöller met Robert Bor voor de rechtse omroep in wording Ongehoord Nederland. Hierbij komen twee soorten complotdenken aan de orde. Die van gekkies zoals Graancirkel-denker Janet Ossebaard die niet toevallig in een andere video van Ongehoord Nederland een week eerder haar onbewezen stellingen over het coronavirus mocht presenteren. Volgens een bericht van Pointer van NCRV-KRO kreeg Ossebaard samen met panelleden Sid Lukkassen en Ybeltje Berckmoes ruimte om zonder tegenspraak ‘28 onjuiste en onbewezen beweringen over het coronavirus‘ naar voren te brengen. Bor en Niemöller veroordelen gekkies als Ossebaard en in iets mindere mate ex-televisiepresentator Robert Jensen omdat deze complotdenkers afbreuk doen aan de geloofwaardigheid van het rechtse geluid waar zij voorstander van zijn. Bor noemt zichzelf ‘conservatief’. In hun analyse veroordelen ze het complotdenken van Ossebaard, omdat dit hun rechtse denken besmet en een kwade naam geeft. Bor en Niemöller zijn vertegenwoordigers van een rechts denken dat redelijker en minder gestoord overkomt, maar toch diepgaand wantrouwend is over de werking van politiek en macht.

Er tekent zich zo een glijdende schaal aan in het complotdenken. 1) Aan de uiterste zijde van krankjorum staan types als Janet Ossebaard die totaal zijn doorgeslagen en wild om zich heenslaan met ontoetsbare aannames. Dat zijn ook de mensen die een direct verband suggereren tussen het coronavirus en het 5G-netwerk. In Duitsland is de advocate Beate Bahner iemand die op het raakvlak van psychose en complotdenken opereert. 2) Vervolgens komt er een categorie met mensen als Robert Jensen die nog het besef hebben dat er een waarheid is, hoewel die vervolgens op een grove manier ingevuld wordt met alternatieve feiten. 3) Dan is er de categorie waartoe Sid Lukkassen behoort. Hij tracht zijn denken te voorzien van een sausje van autoriteit, maar faciliteert anderen in hun complotdenken. Dit is de gevaarlijke categorie complotdenkers die zelf uit de wind blijft, maar de opgebouwde positie en autoriteit gebruikt om complotdenkers te steunen. De activistische journalist Wierd Duk behoort ook tot deze categorie. 4) Joost Niemöller behoort tot de categorie die zegt de grenzen van het complotdenken goed te beseffen, maar zich daar toch niet helemaal aan kan onttrekken zoals zijn stellingname over de MH17 aantoont. Zo lijkt hij op een spijtoptant-complotdenker. Of Niemoller zichzelf geloofwaardigheid probeert te geven door de analyse van het complotdenken te gebruiken om aan geloofwaardigheid te winnen of dat hij werkelijk de kaf van het koren wil scheiden binnen het rechtse complotdenken is de vraag. Hoe dan ook is zijn poging om de rechtse Augiasstal uit te mesten interessant.

Een nieuwe ster aan het firmament van het complotdenken lijkt Max Pam. Dat is merkwaardig voor een geestverwant van Karel van het Reve die juist achter de waarheid kijkt en complotten probeert door te prikken. In zijn VolkskrantcolumnDe werkelijkheid achter het corona­virus is te vergelijken met die achter het neerhalen van de MH17’ combineert Pam in bovenstaand citaat realisme, geopolitiek denken en gezond cynisme met een klein beetje complotdenken. Pam gebruikt een klassiek stijlmiddel van de complotdenker, namelijk de dubbel ontkenning als hij zegt: ‘De ontkenning dat het lab er helemaal buiten staat en dat hier sprake is van een complottheorie, heeft geen enkele betekenis.’ Nee, maar de ontkenning van Pam heeft die betekenis evenmin. Vraag is in welke categorie Pam ingedeeld moet worden. Want hij lijkt eerder op een toevallige complotdenker dan op de structurele complotdenkers als Ossebaard, Jensen, Lukkassen of Niemöller. Vooralsnog lijkt Pam zich in het vagevuur van het complotdenken te bevinden. Als twijfelgeval.

Foto: Schermafbeelding van deel columnDe werkelijkheid achter het corona­virus is te vergelijken met die achter het neerhalen van de MH17’ van Max Pam in de Volkskrant, 21 april 2020.