Nieuwe website voor Oranje

Volgens de een dag te vroeg geopenbaarde miljoenennota 2012 gaat er 300.000 euro naar de vernieuwing en uitbreiding van de website van het Koninklijk Huis. Die schijnt zes jaar oud te zijn. Er is 160.000 euro bestemd voor de vervanging, 80.000 euro voor het maken van foto’s en video’s en 60.000 euro voor het onder andere het ondertitelen van oude video’s. In 2012 gaat er in totaal 39,5 miljoen euro naar het Koninklijk Huis, een half miljoen minder dan in 2011.

Vernieuwing is hard nodig. De website is statisch en braaf. Dat doet afvragen voor wie het eigenlijk bedoeld is. Het valt niet mee om de website van het Koninklijk Huis met enige aandacht te bezoeken. Met name de vormgeving valt uit de toon in tijden van YouTube en multimedia. Maar is een andere dan een bestuurlijk-ambtelijke invalshoek mogelijk? Want de koningin maakt deel uit van de regering en daarom zal de website behoedzaam en terughoudend moeten zijn.

Vraag is dan ook of de 300.000 euro wel zinvol besteed kan worden. Want het ondertitelen van filmpjes en het plaatsen van nieuwe foto’s en filmpjes lost de saaiheid niet op. Hopelijk is 160.000 euro voldoende voor een nieuwe layout, navigatie en het herschrijven van teksten. Zodat het geheel dwingender wordt. Maar de beste oplossing om de site spannender te maken is om het staatshoofd niet langer deel uit te laten maken van de regering. Dan kan ook de site zich meer veroorloven.

Foto: Huldeblijk aan Prins Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta, aangeboden bij hun ‘Blijde Incomste’ in Noord-Brabant op 4 september 2001, getekend door Arno Tax.

PvdA moderniseert monarchie zonder te moderniseren

Volgens berichten presenteert Geert Wilders op 1 september namens zijn partij een wetsvoorstel om het staatshoofd uit de regering te halen. Een plan van zijn fractiegenoten Andre Elissen en Lilian Helder. Hiermee gaat de PVV tegen VVD en CDA in. De PVV wil de monarchie behouden, maar de politieke invloed van het staatshoofd inperken. Wilders lijkt gebeten op koningin Beatrix omdat-ie vindt dat ze telkens zijn partij aanspreekt. Dat is-ie beu.

De houding van D66, SP, GroenLinks en de Partij voor de Dieren is duidelijk. Zij willen evenals Wilders de monarchie moderniseren. Hoewel hun motivatie verschilt. De SP gaat het verst en vindt dat elke gezagsdrager in Nederland moet worden gekozen, ook het staatshoofd. Om zich niet te isoleren voegt de SP zich in het kamp van de hervormers. Van degenen die de politieke invloed van het staatshoofd willen terugdringen.

Ook de houding van VVD, CDA, SGP en CU is duidelijk. Ze stellen zich gouvernementeel op en willen alles bij het oude laten. Ze zien niets in modernisering. Deze partijen vormen met 59 zetels in de Tweede Kamer geen meerderheid. Hoewel ze een grondwetswijziging waarvoor 2/3 van de zetels nodig is kunnen blokkeren.

Blijft de PvdA over die zich in geen van beide kampen bevindt. Volgens De Volkskrant wil de partij de politieke ruimte van Willem-Alexander inperken als-ie staatshoofd wordt. Volgens de PvdA moet-ie geen voorzitter van de Raad van State worden. Een ceremoniële functie. En het staatshoofd moet geen enkele rol in de kabinetsformatie krijgen. Maar opvallend is dat de PvdA het artikel 42, eerste lid, weigert aan te passen. Dat zegt De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers. 

Gezien het chagrijn binnen de PvdA moeten we deze opstelling eerder partijpolitiek dan inhoudelijk duiden. Want hoe kan een partij die zegt de monarchie te willen moderniseren het staatshoofd binnen de regering laten? De voor de hand liggende verklaring is dat de PvdA de PVV niet aan een meerderheid wil helpen voor haar wetsvoorstel en daarom een noodrem inbouwt, artikel 42, lid 1. Behalve de PvdA zijn alle partijen volstrekt duidelijk in hun beweegredenen en opstelling.

De conclusie is dat de grootste vijand van de PvdA nog steeds de PvdA zelf is. Zonder leiderschap. Deze episode over de modernisering van de monarchie toont aan dat de partij zichzelf nog steeds in de weg zit. Voor de modernisering van de monarchie moet eerst de PvdA gemoderniseerd worden. Maar ondanks alle tegenstand zal de monarchie daar naar verwachting eerder mee klaar zijn dan de PvdA. Ook een soort monarchie met prinsen, prinsessen en baronnen die elkaar de rode burcht uitvechten, maar zonder hoofd.

Foto: Verkiezingsaffiche PvdA jaren ’40

Wat zegt de zwakte van Uri Rosenthal over Mark Rutte?

Is de Nederlandse ministersploeg nou sterk of zwak? Ondernemers gaven driekwart jaar geleden premier Mark Rutte en minister van Financiën Jan Kees de Jager de hoogste cijfers, een 7,7. Maar in de NRC noemt Melvyn Krauss De Jager de slechtste naoorlogse Nederlandse minister van Financiën. EnDe Jager is geen echte minister van Financiën – hij is een populist, vermomd als minister van Financiën. Sinds deze zomer is De Jager de populairste minister. 

Mark Rutte is voor velen een verademing na Balkenende die slecht communiceerde en de Nederlandse taal geweld aandeed. Hoewel een slechte verpakking een slechte inhoud doet vermoeden, is dat geen noodzakelijk verband. Maar het omgekeerde geldt evenmin. Wat is er in hemelsnaam aan de hand als de populairste minister door een gezaghebbende econoom als Krauss de slechtste minister van Financiën sinds 1945 wordt genoemd? Wat zegt dat over de ministersploeg?

Toch heb ik voor zowel Jan Kees de Jager als Mark Rutte een zwak. Ze kunnen bij mij een potje breken, dus zijn populair, hoewel ik niet altijd geloof dat wat ze zeggen ook waar is. Of dat ze altijd weten waarover ze praten. Deze twee als kwajongens vermomde ministers toveren een glimlach op mijn gezicht. Dat kan ik niet zeggen van minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal. Die komt over als een betweter die evenmin precies weet waarover-ie praat maar dat koste wat kost verbergt.

Om ook een duit in het zakje te doen durf ik de stelling aan dat Rosenthal de slechtste minister van Buitenlandse Zaken sinds Chris van der Klaauw is. Uri Rosenthal ontraadde in een overleg van 29 juni 2011 met de kamer de unaniem aangenomen motie Çörüz (CDA) die de Nederlandse regering oproept om zich aan te sluiten bij de protesten tegen mensenrechtenschendingen in Rusland. Toegespitst op Sergei Magnitsky die onder erbarmelijke omstandigheden na 358 dagen voorarrest om het leven kwam.

Rosenthal zei: De tiende motie van de heer Çörüz gaat over advocaat Sergei Magnitsky. De zorg van de heer Çörüz deel ik in hoge mate. Wij stellen deze zaak aan de orde. Nederland en de Europese Unie blijven de Russische federatie ook aansporen om schuldigen op te sporen en te berechten. Gezien de voortgang enzovoort kan deze motie echter al gauw gezien worden als een blijk van forse kritiek. Een blokkade van tegoeden en visa zal op dit moment ook geen effect sorteren en de relatie tussen de Europese Unie en de Russische federatie niet bevorderen. Om die reden ontraad ik per saldo de aanneming van deze motie. Het spijt mij zeer, maar ik kan niet tot een ander oordeel komen dan dat.

Wat is er mis met forse kritiek op zijn tijd tussen vrienden? In een NRC-artikel van 15 augustus 2011 vragen Coskun Çörüz en Pieter Omtzigt nogmaals aan Rosenthal de motie-Çörüz uit te voeren. En het signaal te volgen van de Amerikaanse Senaat, zijn Duitse collega en het Europarlement. Het zou Rosenthal sieren als-ie zich aansluit bij het mensenrechtenbeleid van zijn voorganger Verhagen. Aandacht voor economische politiek alleen kent haar grenzen. Zoals minister Rosenthal ongewild bewijst.

Foto: De begrafenis van Sergei Magnitsky in november 2009. Fotograaf: Mikhail Voskresenskiy / Reuters

Ondraaglijke lichtheid van een kabinet


Er is geen kabinet Wilders. Rutte en Verhagen hebben een smal pad de berg op gevolgd. Nu staan ze op de top. Hun politieke bagage hebben ze achtergelaten aan de voet. Behalve de vorming van een kabinet hebben ze niets bereikt. Rutte loopt alleen door naar de echte top. Zijn lichtheid oogt immens. Er kleeft macht aan. Maar waartoe dient macht zonder perspectief?

Los van de veiligheidsparagraaf en het opleggen van bezuinigingen aan lagere overheden komt Rutte aan geen enkele hervorming toe. De arbeidsmarkt? Nee. De woningmarkt? Nee. Het onderwijs? Nee. Kenniseconomie? Nee. Infrastructuur? Nee. Rutte en de VVD-baronnen hebben nergens knopen doorgehakt.

Ingeboekte doelmatigheid, bestuurlijke hervorming en de immigratiemaatregelen zijn voornemens. Wie weet symboolpolitiek. Zes miljard bezuinigen op bestuurlijke hervorming, maar de waterschappen niet afschaffen valt nauwelijks serieus te nemen. Resultaat is dat via een omweg de ontslagen ambtenaren tegen dubbel tarief moeten worden ingehuurd.

Voorgestelde immigratiemaatregelen lopen tegen wettelijke grenzen aan. Wat mogelijk is zal aangescherpt worden, maar veel blijft onmogelijk. Europese verdragen bepalen de grens. Op het gebied van integratie zijn Leers, Opstelten en Donner aan de slag gegaan. Ze leiden in het gunstigste geval de aandacht af van wat niet gebeurt. In het ongunstigste geval accentueren zwaargewichten het eigen falen. Wat Donner zegt over de meningsuiting en de WOB maakt velen woest. Regenten generen zich niet een regenteske pose aan te nemen.

Zakelijkheid op immaterieel gebied had de grootste verdienste kunnen worden. Onder leiding van de VVD als minst moralistische partij. Nu of nooit voor de Nederlandse islam om een inhaalslag te maken in het omarmen van de rechtsstaat. En afstand te nemen tot krachten als Wilders, conservatieve imams en multiculturalisten. Maar Rutte blokkeert deze middenweg. Door de schaduw van Wilders weet het kabinet geen neutraal en onpartijdig speelveld te bieden.

CDA-mastodonten die zich tegen samenwerking met de PVV keerden zijn door Verhagen buitenspel gezet. Voorstanders zijn beloond met kabinetsposten. Loyaliteit is het toverwoord. De focus ligt op zekerheid en controle. Dat opent voorwaarden voor een doorbraak. De behoudzucht van het kabinet vormt basis voor onvermoede dwarsverbanden en stappen vooruit. Ze worden echter door arrogantie niet gegrepen.

De aard van de bezuinigingen op cultuur tekent de kleine kant van het kabinet Rutte-Verhagen. Als redenen worden de zelfredzaamheid van de sector, het rondpompen van geld door subsidies en een kleinere overheid aangevoerd. Allemaal steekhoudend als het voor andere sectoren ook gold. Maar het oogt hypocriet als VVD en CDA de hypotheekrenteaftrek onveranderd laten. Daar zijn miljarden euro’s subsidie per jaar te halen.

Rutte en Verhagen moeten de berg afdalen om hun bagage op te halen. Te herbronnen aan de voet van de berg. Het voorgestelde akkoord is onvoldoende voor een ambitieus Nederland. De samenwerking met links is een wassen neus. Sommigen hoopten er de terugkeer van de parlementaire democratie in te zien. Maar het omgekeerde lijkt waar, de coalitiepartijen beslissen buiten het parlement. Bergwind is kil.

Foto: Slot Drachenburg, halverwege de Drachenfels

President van Oranje

Monarchisten en Republikeinen zien graag een koning of president als staatshoofd. Deze standpunten zijn onverzoenlijk en staan tegenover elkaar. Opmerkelijk is dat twee tussenvormen die teruggrijpen naar de Nederlandse traditie van de stadhouder die in dienst is bij de Staten-Generaal geen rol in de discussie spelen. Da’s de gekozen monarch.

Controle op de macht en het principe van erfelijke troonopvolging zijn breekpunten. Dat laatste is ongepast in een democratie. In principe moeten alle functies in het openbaar bestuur open staan voor alle burgers. Daarbij is het afwachten of telgen geschikt zijn. Malloten als Prince Charles of onze prins pils die een beetje dom is lijken dat niet. Geen aangenaam vooruitzicht. Waar een president na enkele jaren het veld ruimt, blijft zo’n mislukte koning als graat in de keel van het volk steken.

Om de schade te beperken kan het koningschap teruggebracht worden tot ceremonie. Ofwel, het staatshoofd moet verwijderd worden uit de regering en uit instituties als de Raad van State. Hetzelfde geldt voor een president. Willem Alexander heeft al door laten schemeren dat-ie zich er niet toe leent dat de komende troonwisseling met Beatrix wordt gebruikt om het koningschap terug te brengen tot louter ceremonie.

Dat vraagt om een rechte rug van de politiek. Is dat haalbaar? Het zou sowieso helpen als het parlement zelf de lijnen uitzet en zich niet telkens de kaas van het brood laat eten door het staatshoofd. Elke vier jaar wordt dat manifest bij de kabinetsformatie. Opvallend is overigens dat Rouvoet de motie Kolfschoten uit 1971 niet als begin- maar als eindpunt van parlementarisering ziet.

Macht van het staatshoofd wordt beperkt door goed functionerende democratische instituties. De suggestie dat machtswellust door president of koning reden is om voor de andere vorm te kiezen gaat voorbij aan de degelijkheid van de democratie. Maurits van Oranje die een staatsgreep pleegt en Johan van Oldebarneveldt laat executeren, of het omgekeerde zijn bij sterke instituties niet meer mogelijk.

Door geschreven en ongeschreven regels heeft de koning politieke macht verworven die niet direct gecontroleerd wordt. Hoewel het uiteindelijk de Staten-Generaal is die zich laat imponeren en manipuleren door de Oranjes. De aanstelling van een president kan een nieuwe start zijn. Grenzen aan de macht van het staatshoofd kunnen omschreven en nauwgezet uitgevoerd worden. Voor het afpalen van de macht van de president kan geleerd worden uit het functioneren van Beatrix en Juliana.

Er zijn twee tussenvormen om Republikeinen en Monarchisten te verzoenen. Sommige monarchieën als Maleisië hebben een verkozen monarch voor de periode van 5 jaar, gekozen uit alle sultans. Voor een serieuze interne strijd lijkt Oranje echter te plat. Of Willem-Alexander kan tot eerste president van Nederland gekozen worden. Als-ie het goed doet maakt-ie kans op een volgende termijn. Het sluit geprolongeerde mislukking uit. 

Foto: Prins Bernhard slaat Prinses Beatrix tot erecommandeur van de Johanniter Orde, 1959

Mythe Oranje

Update 27 april 2019: Uit de jaarlijkse Ipsos-enquête die sinds 2006 in opdracht van de NOS wordt uitgevoerd blijkt een meerderheid van de bevolking van 68% voor behoud van de monarchie te zijn. De steun onder jongeren is aanmerkelijk kleiner. Vraag is of deze enquête alleen registreert of eerder de bestaande situatie bevestigt. Hoe dan ook is in de media de voorlichting over het koningshuis beperkt en kritiekloos en raakt het niet aan vragen die met het bestaan en ontstaan ervan te maken hebben. Dat is jammer omdat zo geen breed maatschappelijk debat over het koningshuis gevoerd kan worden. In 2010 schreef ik het volgende op. Ik denk er nog steeds zo over. En dat geeft weer te denken. Over de ontbrekende dynamiek in de samenleving:

De continuïteit en kwaliteit van de Nederlandse monarchie is een mythe. Het grijpt terug naar stichting en ontstaan van Nederland. Zoals elke mythe komt het niet overeen met de realiteit. Eeuwenlang is het verhaal bijgeslepen en verdraaid om de natie te bouwen. Zo’n broodjeaapverhaal over Oranje kan desondanks werken. Soms hebben volkeren een leugentje om bestwil nodig om zich te verenigen.

De positie van Oranje wordt steeds meer een splijtzwam in de samenleving. Een minderheid van D66, GroenLinks, SP en PVV wil het belang afbouwen. Denk aan ongelukkige uitspraken van Maxima die geen Nederlandse identiteit kon vinden, terwijl ze er als representant van het Koninklijk Huis zelf een sprekend voorbeeld van is. In geen ander land had ze de welwillendheid ontmoet om domme uitspraken te mogen doen die in de eigen staart beten. Moet in de toekomst continuïteit door verdeeldheid ontstaan?

Principieel tegenargument is dat erfopvolging in tegenspraak met de volkssoevereiniteit is. Het is discriminatie dat een burger nooit staatshoofd kan worden. Traditioneel wordt het beeld uitgedragen dat Oranje al eeuwenlang op twee pijlers rust: het grauw en de pluimstrijkers. Da’s recent veranderd. Het volk is na Fortuyn en alle incidenten van Oranje minder enthousiast en de kosmopolisten calculeren zelfstandiger dan ooit. Oranje wordt minder gedoogd. Steun die jarenlang boven de 80% was is afgenomen naar 70%.

Oranje is geen waakhond, maar een jachthond die zelf in de bossen op wild jaagt. Die de broekriem niet wil aanhalen, terwijl iedereen gekort wordt. De koningin weerspiegelt onze tegenstrijdigheid en verdeeldheid. Zij is uiterst welvarend en denkt geloofwaardig namens de armen te spreken. Zij praat over soevereiniteit, maar laat achter de schermen een ambassadeur naar huis sturen. Beatrix is de vleesgeworden paradox.

De politieke discussie spitst zich nu toe op twee aspecten, namelijk de rol van het staatshoofd bij de formatie en het feit of het staatshoofd deel moet uitmaken van de regering of een ceremoniële rol dient te krijgen. Complicatie is dat voor een grondwetswijziging een 2/3 meerderheid in de Tweede Kamer en een ontbinding van de Staten-Generaal nodig is. Vanwege de lange weg wijst dat naar een compromis waarbij het staatshoofd een ceremoniële rol krijgt. Alleen de mythe blijft.

Bij de laatste formatie hadden Beatrix’ vertrouwelingen Lubbers en Tjeenk Willink een sturende rol. Ze gingen verder dan het leiden van het proces en bemoeiden zich door onnodige uitspraken met de inhoud. Vraag is of de rol van het staatshoofd zonder dit soort bedrijfsongevallen kan of dat het inherent is aan het proces. Roep om andere spelregels klinkt alom. Lubbers en Tjeenk Willink deden aan partijpolitiek onder de hoede van Beatrix. Dat ze zich vergaloppeerden is nog tot daar aan toe, maar dat procedures hun deze ruimte laten is het echte probleem. Er ligt echter al sinds 1971 een motie-Kolfschoten die de kamer ruimte biedt om zelf een formateur te benoemen. Door onderlinge onenigheid is dat er nooit van gekomen. Dit gebrek aan volwassenheid valt niet de koningin, maar de Tweede Kamer te verwijten

Constitutionele toetsing doet recht aan het vertrouwen in de integriteit van de Nederlandse rechtspraak, betoogde Femke Halsema in 2002 in haar Initiatiefwet over de toetsing aan de Grondwet. Integriteit is de essentie, de staalconstructie die het gebouw stevigheid biedt. Of een koning, president, komiek of filmster op de troon mag zitten is ondergeschikt. Instituties doen ertoe. Het kan als een natie uit nostalgie of traditie haar cohesie en identiteit -die door dezelfde monarchie in twijfel wordt getrokken- denkt te kunnen versterken door Oranje. Dat valt te bezien. Sowieso pleit alles ervoor om de rol van het staatshoofd terug te brengen tot een ceremoniële.

Foto: Gouden Koets op Prinsjesdag

Forum: Register voor hoge functies gewenst

Arnold Schwarzenegger is geboren Oostenrijker en kan om die reden geen president van de VS worden. Of hoge generaal in de Forces. Of een andere hoge regeringsfunctie innemen. Nederland kent geen register dat voorwaarden stelt aan hoge functies.

Ruim drie jaar geleden ageerde Wilders tegen de dubbele nationaliteit van de toenmalige staatssecretarissen Albayrak en Aboutaleb. Nu herhaalt zich met staatssecretaris Veldhuijzen-Van Zanten waartegen Wilders een motie van wantrouwen wil indienen. Een ander lid van de regering heeft ook een dubbele nationaliteit, namelijk koningin Beatrix.

Gewenst is een inhoudelijke discussie over de voorwaarden die aan hoge functies gesteld kunnen worden. En welke functies dat moeten zijn. Denkbaar is dat functies uit gevoelige sectoren als Staatsveiligheid, Krijgsmacht en Juridische Zaken voor zo’n register in aanmerking komen.

Wat vindt u van een register voor hoge functies? Is het nodig? Wat moet erin geregeld worden en om welke functies moet het gaan?

Foto:  Gouverneur Schwarzenegger van Californië presenteert actie brandbestrijding, Sacramento, 2008. Credits California Governor’s office