Onderzoek gevraagd naar doden op Euromaidan in Kiev

Het is begrijpelijk dat de nieuwe regering in Kiev met een interventie van Russische militairen op de Krim en oplopende spanningen wel wat anders aan het hoofd heeft dan een onderzoek in te stellen naar de omstreeks 104 doden die afgelopen maanden op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev vielen tijdens de protesten tegen het bewind van toenmalig president Janoekovitsj. Waaronder 16 leden van de veiligheidstroepen. Dit als gevolg van zijn late weigering om een associatieovereenkomst met de EU te tekenen. Onderzoeken geven een gemengd beeld voor de steun ervan in het land, maar de tendens is duidelijk een meerderheid die voor is.

Er is nader onderzoek nodig naar de omstandigheden waaronder de doden vielen om onduidelijkheid weg te nemen. En een nieuwe start te maken. Beschuldigingen klinken over en weer. Niet ondenkbaar is dat de doden door toedoen van beide kanten zijn gevallen. Dus gedeelde schuld. Aan de ene kant de Militia van Janoekovitsj die door minister van Binnenlandse Zaken Vitaliy Zakharchenko op 20 februari strijdbaar werd aangevoerd en aan de andere kant de rechts-nationalisten van de Rechtse Sektor en Svoboda van de oppositie. Mogelijk is de positie van de voorlopige regering intern nog te zwak om met zo’n onderzoek de rechterflank te trotseren.

Er is in de publiciteit ruis die tot complottheorieën leidt. Zoals het bericht over het gesprek van de Estse minister van Buitenlandse zaken Urmas Paet en EU-buitenlandvertegenwoordiger Catherine Ashton dat zou wijzen naar moord door de oppositie. Paet zou beweerd hebben dat er een patroon herkenbaar was in de moorden. Maar arts Olga Bogomolets die veel slachtoffers van de scherpschutters behandelde en Paet informeerde ontkent tegen hem gezegd te hebben dat er eenduidigheid was in de moorden en de schutters.

Zelfs als minister Paet gelijk heeft weet hij nog niet met zekerheid van welke kant de kogel kwam. Dat kan hij zonder onderzoek ter plekke niet weten. Het kan van de oppositie, Janoekovitsj of Rusland zijn. Of zelfs een andere partij. In een persverklaring van het Estse ministerie van Buitenlandse Zaken van 5 maart wordt ontkend dat minister Paet naar de oppositie als hoofdschuldige heeft verwezen in z’n gesprek met Ashton: ‘We reject the claim that Paet was giving an assessment of the opposition’s involvement in the violence.

Oekraïne: wat komt er na de euforie van de verdreven leider?

!_1393066625

Nadat de dictator verdreven is komen beelden van de paleizen. Aarzelend betreden de durfals de domeinen. Ze verkennen oprijlanen, ondergrondse bunkers, filmzalen en ontvangstruimtes. Vol chroom en marmer. Want zo ziet de wansmaak van de macht eruit. Deze geschiedenis herhaalt zich steeds weer en is onderdeel van ons collectieve geheugen. Zo bekend van Nicolae Ceaușescu, Saddam Hoessein of Muammar al-Gaddafi. En nu ook van de gevluchte Oekraïense leider Viktor Janoekovitsj. De euforie van de overwinning heerst. De gehate leider met bloed aan de handen is verjaagd, vermoord of tandeloos gemaakt. En zie de luxe waarin-ie woonde. Ten koste van het volk. Maar hoe gaat het verder? In Roemenië, Irak en Libië brak de echte chaos pas na de oorlog uit.  Er is geen garantie dat dat in Oekraine anders gaat. Voor even is er de gelukzalige blijdschap van het verjaagde bewind. Maar de kas is leeg. Wat dan, wat dan? Na zo’n kantelmoment in de geschiedenis.

530872e037c55

Foto 1: Jacht Janoekovitsj in Mezhyhirya.

Foto 2: Journalisten bezoeken buitenverblijf Mezhyhirya.

Oekraïne staat op de rand van een burgeroorlog

De uit de Donetsk afkomstige Oekraïense minister van Binnenlandse Zaken Vitaliy Zakharchenko en hoofd van de Militia oogt vandaag martialer dan gisteren. Toen had-ie een pak met stropdas aan. Beelden zeggen alles. Tientallen of honderden doden vallen er in Oekraïne. De minister kondigt aan dat er wapens zullen worden gebruikt voor aanvallen op politieagenten of leden van hun gezin, aanvallen op beschermde objecten, konvooien, residentiële gebieden, ruimtes van de staat, openbare bedrijven, instellingen en organisaties. Kortom, op alles. Als voorbereiding van ingrijpen projecteert de minister de schuld op de ander.

Minister Zakharchenko ziet de aanvallen van extremisten als agressie. Wat het uiteraard is. Zoals de aanvallen van de ordediensten op de demonstranten ook agressie is. De tragiek is dat een democratische oplossing niet meer mogelijk lijkt. Zeker niet zonder druk van de EU en de VS die Rusland voor het blok zetten. Die op haar beurt Oekraïne beweegt te bewegen. Maar deze redding van buitenaf is onwaarschijnlijk. Met een zwakke EU en een agressief Rusland. De confrontatie is geen wedstrijd waar men uit kan wandelen. Beide partijen vinden dat hun toekomst en leven op het spel staan. Alles of niets. De nomenklatoera telt daarnaast haar geld.

Scenario’s vliegen door de media. Russen willen het land destabiliseren om het in te pikken en zouden provocaties voorbereiden. Die beginnen in de tweede stad van het land Charkov dat vlakbij de Russische grens ligt. Of het land zou uiteen  kunnen vallen in West en Oost. Volgens de oude Oostenrijks-Hongaarse of Poolse grens toen het huidige West-Oekraïne onderdeel van Midden-Europa was. Dus in een Europees en Russisch deel. Wat zeker niet wil zeggen dat alle scheidslijnen volgens een Oost-West verschil lopen. Zo zoeken zakenmensen in het oostelijk deel ook rechtszekerheid en continuïteit. Het wordt alleen nog maar erger.

60-Jahre-HI-Vers-1.indd

Foto: Europa voor de Eerste Wereldoorlog (1914). In: Westermann, Grosser Atlas zur Weltgeschichte.

Schneier: NSA gebruikte DigiNotar. Worden Nederlandse politiek en journalistiek nu actief?

digi

Beveiligingsexpert Bruce Schneier verwijst op z’n blog naar een screenshot van een trainingsprogramma van de NSA dat in het Braziliaanse programma ‘Fantastico‘ werd getoond. Dat ging over de economische spionage door de VS van het Braziliaanse oliebedrijf Petrobras. Dat niets met terrorismebestrijding van doen heeft. Erop staat de naam van de nu gesloten Nederlandse commerciële certificaatautoriteit DigiNotar dat in 2011 gehackt werd. Schneier vermoedt dat dit het werk van de NSA was of dat de NSA gebruik maakte van de hack met een man-in-the-middle aanval. Een onderschepping en eventuele aanpassing van communicatie tussen twee partijen zonder dat deze dat doorhebben. Zo zou ook communicatie van Petrobras onderschept zijn.

Zoals de NRC in een commentaar zegt krijgt het NSA-schandaal er ‘een onverwacht Nederlands tintje‘ door. Het zal tijd worden. Het NSA-schandaal barstte op 9 juni 2013, maar meer dan drie maanden later heeft het Nederland nog steeds niet echt bereikt. Nederlandse politiek en journalistiek zwijgen. De ministers Opstelten (Veiligheid) en Plasterk (Binnenlandse Zaken) ontkennen, vertragen en lichten niks toe. Nederlandse media hebben in drie maanden geen eigen onthulling gebracht of vanuit hun expertise van de Nederlandse situatie voorzien van commentaar. Voor hun geloofwaardigheid is het gewenst dat Nederlandse media zich nu eindelijk eens actief met het NSA-schandaal gaan bezighouden. In Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk kwamen media met onthullingen en zeker in de laatste twee landen woedt een stevig publiek debat over de massale spionage die zich niet tegen terroristen maar tegen de eigen bevolking geeft gericht.

DigiNotar biedt de kans om het NSA-schandaal naar Nederland te halen, het kabinet ter verantwoording te roepen en niet meer weg te laten komen met een onderzoek door de CTIVD, vragen van SP’er Ronald van Raak of verwijzingen naar het Europarlement. In juli vroeg ik me af: ‘Nederlanders hebben nu antwoorden nodig. Wat weet de regering-Rutte? Hoe wordt er in het Nederlands belang samengewerkt met de VS? Weet de regering-Rutte hoe in de samenwerking met partners Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten opereren? Maar premier Rutte of de ministers van Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken, Buitenlandse zaken of Defensie zwijgen. De oppositiepartijen zwijgen ook en geven evenmin de indruk zich zorgen te maken over de spionage van burgers en de schending van burgerrechten. (..) Hebben de Nederlandse politieke partijen onder elkaar geregeld dat ze collectief de burgerrechten uitverkopen? Onze burgerrechten wel te verstaan.’ De Nederlandse politiek en journalistiek wacht nu een nieuwe kans om eindelijk actief te worden.

Foto: Schermafbeelding van trainingsprogramma van NSA waarin DigiNotar wordt genoemd. Document onthuld door Edward Snowden en genoemd in het Braziliaanse programma ‘Fantastico‘. 14 september 2013.

Amnesty: Do Not …

Een video van Amnesty International over wat niet mag. Opvoeding, aanpassing en politiek komen er akelig in samen. Zoals deze video zien, op het gras lopen en harde muziek spelen. Of kunst maken die de overheid bevraagt, er grapjes over twitteren, tegenspreken of een blog schrijven dat de overheid bekritiseert. Vrijheid van informatie en expressie. Het ontbreekt in vele landen. Zorgelijk. Hoe moet dat bekritiseerd worden. Zo?

Waarom kiest Amnesty voor een niet-Westerse dissident als Ai Weiwei? Wanneer kiest het voor Assange, Manning of Snowden? Hoe moedig is Amnesty International zelf? Do Not criticise Western governments. Zo.

AI

Foto: Still uit video van Amnesty International, 6 augustus 2013.

Parlementair onderzoek naar massale spionage, nationaal belang en nationale veiligheid gevraagd

img-030813-077.onlineBild

Gisteren maakte het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken bekend een spionageverdrag uit 1960 met de Britten en Amerikanen op te zeggen. Dit vanwege de onthullingen van Edward Snowden over de massale spionage van Duitsers en Duitse vertegenwoordigers door de NSA. Duitsland is het meest bespioneerde land van Europa. Het doet de Duitsers pijn dat dit tussen vrienden gebeurt, omdat ze dachten dat dit eerder kenmerkend is voor de relatie met vijanden. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Guido Westerwelle ziet het opzeggen van het verdrag als een noodzakelijke en gepaste stap. De Duitse verkiezingen geven een eigen dynamiek aan de relatie met de Amerikanen die in andere landen zoals Nederland volstrekt ontbreekt.

In een andere ontwikkeling wil de Duitse procureur-generaal een onderzoek instellen naar de kennis bij alle Duitse inlichtingendiensten en ministeries over de spionageprogramma’s. Vraag is of de massale spionage door de Amerikanen -mogelijk samen met bondgenoten- ten koste van het belang van de Bondsrepubliek is gegaan. Zo’n onderzoek gaat verder dan het toezicht op het opereren van de nationale veiligheidsdiensten.

Zo’n breed onderzoek dat de nationale veiligheid beredeneert vanuit het perspectief van een bepaalde staat en niet vanuit het belang van de relatie van die staat tot de VS verdient ook aanbeveling voor Nederland. Het kan gefaseerd gebeuren. Eerst in een verkennende fase via openbare bronnen en daarna via afgeschermd onderzoek bij AIVD, MIVD en ministeries. Omdat in Nederland een passend onderzoeksinstrument ontbreekt zou een breed parlementair onderzoek door Eerste en Tweede Kamer ingesteld kunnen worden. Denkbaar is dat zo’n onderzoek onder meer de nationale veilgheid, de relatie tot NAVO-bondgenoten, de burgerrechten waaronder de privacy en het functioneren van de nationale veiligheids- en inlichtingendiensten omvat.

Foto: Tweede kamerlid Ronald van Raak (SP) die minister Plasterk vragen stelt over de massale spionage. Zie hier.

Van Raak: Is de NSA mede-financier van de AIVD?

rvr

Update 3 augustus: Ronald van Raak stelt vandaag opnieuw vragen aan minister Plasterk. Deze keer over het afluisteren van kamerleden via de telefoon. Hij is hier als Vodafone-klant bezorgd over naar aanleiding van nieuwe onthullingen in het spionage-schandaal. Des te meer omdat-ie ook wel eens met klokkenluiders over de open lijn praat. In het Verenigd Koninkrijk geven de telefoonmaatschappijen BT en Vodafone klantgegevens door aan de Britse geheime dienst. Van Raak wil van minister Plasterk de verzekering dat dit in Nederland niet gebeurt en zijn gegevens of die van andere kamerleden niet bij de Amerikaanse NSA of de Britse GCHQ terechtkomen. Minister Plasterk krijgt steeds meer kritiek over het feit dat-ie over dit soort zaken van privacy en spionage die tot politieke en maatschappelijke leiden niet in de openbaarheid treedt. Maar zich stil houdt. 

The Guardian onthult dat de Britse veiligheidsdienst GCHQ haar diensten verkoopt aan een buitenlandse mogendheid, te weten de Amerikaanse staatsveiligheidsdienst NSA. Uit documenten die Edward Snowden aan The Guardian heeft gegeven blijkt dat de Amerikanen de Britse GCHQ 100 miljoen pond (= 114 miljoen euro) gaven. Ze suggereren dat de GCHQ afgelopen drie jaar door de NSA financieel sterk is gesteund om toegang te krijgen tot en invloed te hebben op de programma’s van de Britse inlichtingendienst. Hoe dan ook is de samenwerking tussen de Britse en Amerikaanse veiligheidsdiensten omgeven met veel geheimzinnigheid.

Tweede Kamerlid Ronald van Raak (SP) grijpt deze onthullingen over Amerikaanse-Britse samenwerking aan om een vergelijking te trekken voor  Nederland. Hij vraagt zich af of de Britse constructie gevolgd wordt voor Nederland en de AIVD. Ofwel, drukt de NSA een even sterke stempel op de infrastructuur van de Nederlandse veiligheidsdiensten? Van Raak: ‘Ik wil weten of de NSA ook mede-financier is van de AIVD. Ook wil ik weten waarom minister Plasterk zo oorverdovend stil blijft. Terwijl bijvoorbeeld de Duitse regering opheldering blijft vragen bij de Amerikanen, laat onze regering elke nieuwe onthulling over het wangedrag van de Amerikanen gedwee over zich heen komen. ‘ De Telegraaf pakt het nieuws op. De rest van de Nederlandse media zwijgt.

Van Raak heeft gelijk dat leden van het kabinet-Rutte angstaanjagend stil blijven over de onthullingen van Snowden en het functioneren van de veiligheids- en inlichtingendiensten.  Ze reageren niet in het openbaar. Het zwijgen van minister Plasterk wordt gênant. En verdacht. Hij treedt zelfs niet met sussende woorden naar buiten. De Nederlandse politiek heeft tot nu toe bijna collectief gezwegen. Wat vragen zijn aan toezichthouder CTIVD doorgeleid. Dat kan ook opgevat worden als een vertragingstactiek van de regeringspartijen.

Nodig is politieke verantwoording door de verantwoordelijke ministers in een openbare zitting in de Tweede Kamer. Het siert Ronald van Raak dat-ie de oorverdovende Nederlandse stilte over het spionageschandaal probeert te doorbreken. Het is de hoogste tijd dat de ministers Rutte, Plasterk, Opstelten en de directeur van de AIVD Rob Bertholee in het openbaar uitleg geven. In 2012 verklaarde laatstgenoemde dat de AIVD meer transparantie ‘naar de burger‘ wil bieden. Maar ook Betholee zwijgt nu. Wat zijn z’n woorden dan waard?

Foto: Schermafbeelding van bericht op sp.nl over vragen Van Raak over AIVD.

Stilte in Nederland over staatsspionage is kwestie van strategie

GG1

Glenn Greenwald, de advocaat en Amerikaanse journalist voor The Guardian die in Hong Kong met Edward Snowden sprak, de NSA-onthullingen bracht en in z’n eentje de publieke opinie in de VS over de nationale veiligheid en de spionage door de staat op z’n kop heeft gezet is een fervent deelnemer aan het publieke debat in de VS. Wonend in Brazilië en werkend voor een Britse krant heeft-ie ook een strategisch oog voor wat er buiten de VS gebeurt. Als een ervaren GO-speler omsingelt-ie de VS vanuit de periferie. Brazilië en Duitsland zijn z’n bruggenhoofden voor respectievelijk Latijns-Amerika en Europa. Die moeten indirect de publieke opinie in de VS onder druk zetten en beïnvloeden. In die strategie speelt Nederland nog geen rol.

Met als neveneffect dat het tot nu toe lijkt alsof er in Nederland niets aan de hand is. Maar da’s enkel het gevolg van het feit dat Greenwald of filmmaakster Laura Poitras de Nederlandse media niet van documenten over operaties van de AIVD, MIVD, of NATO voorzien. In Nederland is naar verwachting wel degelijk sprake van massale spionage van burgers of aftappen van kabels of knooppunten die dienen voor de communicatie van persoonsgegevens. Het valt alleen nog niet zwart op wit aan te tonen. Greenwald heeft gezegd dat de onthullingen over de massale spionage nog maanden en maanden zullen doorgaan. Gegevens over Nederland en de samenwerking met de NSA of de GCHQ hebben geen prioriteit omdat ze niet van invloed zijn op de publieke opinie in de VS, Latijns-Amerika en Europa. Maar het zou vreemd zijn als ze over enige tijd niet gepubliceerd worden. Alleen is onduidelijk wie het Nederlandse equivalent van Der Spiegel of O Globo wordt.

Bij Nederlandse digitale burgerrechtenactivisten, journalisten en allen die pleiten voor een vrij internet zorgen de onthullingen van Greenwald voor ongeduld. En veel gemengde gevoelens over de eigen onmacht. Da’s begrijpelijk, ze voelen zich op afstand gezet. Ze zien dat het debat zich nu elders afspeelt. Maar het is de stilte voor de storm. Nederland is als hub voor internetverkeer ook weer niet zo onbelangrijk dat het niet aan de beurt komt. Critici wachten nog mooie, onthullende tijden. Ze kunnen zich nu al voorbereiden door zich voor te stellen hoe de reactie van de regering zal zijn. Om dat keihard met tegenargumenten te counteren.

GG2

GG3

GG4

GG5

GG6

Foto’s: Diverse tweets als reactie op een uitspraak van Glenn Greenwald over de internatioanle dimensie van de onthullingen over de maasale spionage door de NSA en andere veiligheidsdiensten. 29 juli 2013.

Holder ongeloofwaardig in brief aan Russen over Snowden

bm

Volgens AP heeft de Amerikaanse minister van Justitie Eric Holder een brief naar zijn Russische collega  gestuurd over Edward Snowden. De brief dateert van 23 juli en erin zegt Holder dat de VS niet de doodstraf tegen Snowden zullen eisen. En dat er in de VS volgens de wet niet gemarteld mag worden. Het kan als antwoord op de beweringen van Snowden worden opgevat dat hem in de VS de doodstraf en marteling wacht. Snowden kan zich nog steeds niet buiten de transitzone van een Moskous vliegveld begeven. De Russen willen de relatie met de VS niet beschadigen. De VS zetten alle middelen in om Snowden in handen te krijgen.

Is Holder geloofwaardig en kan er vanuit gegaan worden dat de VS zich aan haar beloften houdt om niet te martelen en geen doodstraf te eisen? De feiten wijzen op het tegendeel. De regering-Obama treedt hard op tegen klokkenluiders en gunt deze geen ruimte om maatschappelijk te functioneren. Wie zich de behandeling van Bradley Manning herinnert tegen wie nu een door de Amerikaanse regering aangespannen proces loopt krijgt nog minder vertrouwen in Holders woorden. De speciale VN-rapporteur voor marteling Juan Mendez constateerde dat Manning onmenselijk behandeld werd en gemarteld is. De Amerikaanse regering breekt keer op keer haar woord en is niet te vertrouwen als een betrouwbare partner. De VS voelen zich verheven boven internationale verdragen als het om de nationale veiligheid gaat. De brief is slechts een middel om de asielprocedure van Snowden te vertragen en kan gezien de voorgeschiedenis niet serieus genomen worden.

Foto: Schermafbeelding van artikel in The Guardian van 12 maart 2102 over marteling van Bradley Manning.