George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Nostalgie

Weemoed 1908: Nederlands meisje in landschap

with one comment

Dutch Girl in Landscape

Wat zien we hier? Dat weten we niet precies. In elk geval een Nederlands meisje in klederdracht dat speelt. Ze heeft een draad in haar rechterhand. Aan die draad zit iets vast. Maar wat? Is het een kikker of een worm? Het beeld legt haar een overpeinzing op. Ze wordt er wijs van. Een haven of rivierarm vormt een landschap. Het jaar is 1908. De Duits-Oostenrijkse fotograaf Heinrich Kühn is de maker. De bezitter is het Amerikaanse J. Paul Getty Museum. Wat maakt deze foto zo aantrekkelijk, of liever aantrekkend zodat we haast naar binnen gezogen worden? We kijken naar iets dat we tegelijk kennen en niet kennen. Maar hoe het precies zit weten we niet. Daarom blijven we kijken. Om te ontdekken. Ach, een meisje in 1908 dat nog een leven voor zich heeft. De foto wekt weemoed op. Treurnis omdat wij ook aan die waterkant staan. Zien we onszelf? Wie weet.

Foto: Heinrich Kühn, ‘Dutch Girl in Landscape’, 1908. Collectie: J. Paul Getty Museum.

Advertenties

De Elvis Code in Breda’s Museum. Met lokale held Colonel Parker

leave a comment »

Tentoonstellingen over populaire cultuurfenomenen moeten op hun eigen verdiensten beoordeeld worden. Bij de harde kern van kunstliefhebber zat dit type tentoonstellingen nooit in de smaak omdat ze in de reuk van gemakzucht en behaagzucht staan. Gaat het om meer dan de kassa te laten rinkelen, de bezoekcijfers op te krikken en de publiciteit te halen? Steeds weer James Dean, Marilyn Monroe, Jean Paul Gaultier, David Bowie, James Bond, Marlene Dietrich, de jaren ’50 of Elvis Presley gaan ook ooit vervelen. Zelfs als ze tot fenomeen worden gemaakt. Zodat tentoonstellingsmakers in hun vermetele dubbelheid het accent verschuiven en de bezoeker niet meer frontaal confronteren met het icoon zelf, maar met de verwondering van de bezoeker voor het icoon. Een slimme manier om ons naar onszelf te laten kijken en het icoon via een omweg diepte te geven.

Ouderwetse nostalgie als publiekstrekker komt nog steeds in veel presentaties in musea en kunsthallen in de plaats van het stellen van vragen die de bezoeker aan het denken zet over het waarom. Nu is er in het Breda’s Museum de tentoonstelling ‘De Elvis Code’. Meer dan icoon zo beweert het museum over de tentoonstelling: ‘Breda’s Museum neemt bezoekers mee in de complexe relatie tussen de Man, de Musicus en het Merk.’

Kan Elvis’ manager Dries van Kuijk (1909-1997), ofwel Colonel Tom Parker wel een lichtend voorbeeld voor een tentoonstelling zijn? Zijn reputatie is verre van positief. Zo zegt NPO Geschiedenis over een biografie van hem: ‘Elvis & de Colonel’ is een vermakelijke biografie over een keiharde handelaar, die slechts in geld was geïnteresseerd. Hij was van mening dat hij het recht had om sukkels van hun geld te ontdoen, en Elvis was daar één van.’ Heeft Van Kuijk Elvis gemaakt of kapotgemaakt? In het Breda’s Museum weten ze het antwoord. Op de vraag op welke verdiensten ‘De Elvis Code‘ beoordeeld moet worden is het antwoord minder eenduidig.

Ouderwetse schotels

leave a comment »

oud

Volrecepten kent de rubriek ‘ouderwets’. Dat verwijst naar vroeger tijden toen er met ‘eerlijke’ ingrediënten werd gekookt en het woord convenience nog onbekend was in Nederland. De suggesties gemak en geriefelijk worden hiermee weersproken. Ouderwets is hard aan de slag gaan met recepten die zich bewezen hebben. Geen geëxperimenteer, maar degelijkheid is de boodschap. Weg van het onverwachte. Met vakmanschap en handwerk die niet uitpakt en bescheidenheid toont. Is wat het is. Niet meer en niet minder. Vol zelfdiscipline.

De betovering van ‘ouderwets’ is het aanprijzen van Nederlandse nuchterheid. Als doel of middel. Ouderwets houdt soberheid, ongemak, gebrek aan comfort, vakmanschap, voorspelbaarheid en begrenzing in. Is dat wat de kookrubrieken of recepten sites ermee bedoelen? Want zo op een rijtje gezet klinkt het weinig wervend.

De uitkleding van de soberheid is de aankleding. Want bij de foto’s van gerechten gaat het om de styling. Een vak apart dat visueel accentueert en imponeert. Maar hoe kan ouderwetsheid zonder verfijning en eigentijdse ingrediënten die om kwaliteit draait gecombineerd worden met styling die om oppervlakkigheid draait? Hoe kan ouderwetsheid in beeld worden gebracht voor een publiek dat ouderwetsheid allang niet meer vreet?

Het antwoord is een reconstructie van ‘ouderwetsheid’ die een benadering is van hoe een hedendaags publiek denkt over ouderwetsheid. Wat ouderwetse recepten oplevert als ‘Focaccia con pomodori secchi e olive neer’, ‘Gevulde kiprolletjes met marsalasaus’ of ‘Gepocheerde zeebaars met tomatensalsa’. In hedendaagse termen gezegd, ouderwets is het nieuwe surrogaat. Het vervangt wat er niet meer is en versterkt zo de nostalgie.

Foto: Schermafbeelding van ouderwetse recepten op volrecepten.nl.

Written by George Knight

15 december 2014 at 22:48

Mensen die denken dat gabbers mongolen zijn, zijn zelf mongolen

with one comment

De aanval is de beste verdediging, zo denkt de gabber. ‘De mensen die denken dat wij mongolen zijn, zijn zelf een stelletje mongolen’. Maar wat je zegt ben je zelf. Early hardcore, die na 20 jaar uit de tijd is gegroeid. Ofwel, tering herrie. Resteert er meer dan omkijken, nostalgie en commercie om het idee te geven dat de beat nog leeft? Subculturen komen en gaan. Dat proces valt niet te stoppen. Hoogstens te vertragen. Tragisch?

Written by George Knight

9 december 2014 at 14:45

Verleden, verlangen en verlakkerij: geschiedenis

leave a comment »

Update 4 februari 2016: Commentator Dmitry Altufyev verhaalt over het ontstaan van de Russo-Balten die een eigen identiteit ontwikkelen die verschilt van de andere inwoners van de Russische Federatie die het idee van ‘de Russische wereld’ (Roesski Mir) volgen die hun wordt voorgehouden. Paul Goble zet het in een blogposting op een rijtje. De ontwikkeling van die nieuwe identiteit maakt het er des te prikkelender op omdat Königsberg of Kaliningrad officieel niet bij de Russische Federatie hoort. Dat biedt perspectief voor externe inmenging. 

Wat is dat toch het verlangen naar wat geweest is? Niet naar het eigen voorbije leven, maar naar een tijdperk voor de eigen geboorte. Het is een reconstructie naar oude luister, praal en macht. Een restauratie van landen die niet meer bestaan of in een andere vorm voortleven.

Waartoe dient dat verlangen? Welk tekort vult het? Tempoe doeloe voor de Nederlanders, Congo voor de Belgen, Algerije voor de Fransen, Oost-Pruisen voor de Duitsers, de dubbelmonarchie voor de Oostenrijkers, Cuba voor de Amerikanen. De geschiedenis is een prullenmand vol landsnippers, verschoven grenzen en nostalgie naar het land van ooit. Terugkijken is een voortgaande beweging die het verleden leefbaar maakt. En functioneel is.

Een bijzonder geval zijn regio’s die afscheid namen van hun oude status, maar officieel nog geen nieuwe status hebben verworven. Ze zijn juridisch statenloos. Op de vlucht, maar nog niet geland. Als Vliegende Hollanders van de geschiedenis. Ze vinden geen rust, maar zoeken die wel. Het uitstralen ervan komt soms in de plek van het bezit.

Zoals het vroegere Königsberg -nu: Kaliningrad- dat sinds 1945 volgens het verdrag van Potsdam tussen de geallieerden en de Sovjet-Unie geen deel meer uitmaakt van het Derde Rijk, maar officieel nog steeds geen deel is van de Sovjet-Unie, of haar juridische opvolger de Russische Federatie. Raymond Smith zette dat na de opdeling van de Sovjet-Unie in 1992 op een rijtje en concludeerde dat het voor de hand ligt om het vroegere Königsberg bij Litouwen te voegen. Wie weet.

Anderen met andere belangen denken daar weer heel anders over. Zo is de geschiedenis naast versnipperde en verscheurde kaarten in een prullenmand, ook een lappenmand en een kruitvat. Maar bovenal een phenakistiscoop, een optisch instrument uit de vroege filmgeschiedenis dat zoals elke film de toeschouwer bedriegt door beweging in stilstand te suggereren. Dat ons laat aanvullen wat ontbreekt. Dat is het wonder. We zien allen dezelfde film of maken dezelfde geschiedenis mee, maar hebben er andere gedachten bij.

Tasten in duister verleden met Hauser en Spruyt is een kunst

leave a comment »

Koen HauserBeeldmanipulatie. Stijlvast. Oostende. Een oude ansichtkaart komt tot leven. Samen met stylist en tentoonstellingsvormgever Maarten Spruyt maakt Koen Hauser het campagnebeeld voor de tentoonstelling ‘Tasten in het Duister. Hoe een verloren Van Reymerswale wordt herontdekt in het Zeeuws Museum. Vanaf 29 maart 2014 te zien in Middelburg. Over een beschadigd 16de-eeuws schilderij dat wordt gereconstrueerd. Zo wordt iets dat voorbij, verloren of onzichtbaar is weer in de tijd gehaald. Ook met Zachary Formwalt, Christian Jankowski, Marijn van Kreij, Katja Mater en Maarten Vanden Eynde. Kunst die nostalgie verdringt door niet te treuren over gemis, maar dat aan te vullen. Kunst die niet als kuur dient en de uitleg direct in beelden vertaalt.

koen-hauser-campagnebeeld-def

Foto: ‘Campagnebeeld. Koen Hauser in samenwerking met Maarten Spruyt. Kleding: Jeff Montes. Hoofdbekleding: Jacob Kok.

Astrida: 1940

with 2 comments

ast

Wat zien we? Waar is dat? Welk jaar is dit? Een vrachtschip met de naam Astrida in een kanaal. Zo lijkt het. Oud en nieuw ontmoeten elkaar. Een motorschip en een hoogaars. Die laatste geeft de locatie prijs: Zeeland. Het is Terneuzen. Het schip ligt in het kanaal naar Gent. Het jaar is 1940. De Astrida is een Belgisch schip van de Antwerpse ‘Compagnie Maritime Belge‘. Wat doet het daar? Weet de bemanning wat de nabije toekomst gaat brengen? Nee, waarschijnlijk niet. Nu nog even niet. Da’s misschien maar beter zo. Of voelen ze de dreiging?

Ik kan geen genoeg krijgen van dat beeld dat voorgoed stilstaat. In m’n geboorteplaats die zo veranderd is en in mijn herinnering altijd 1965 is. Vredig kabbelen de golven. Passeren de wolken. Aarzelt de zon door het lover. Evenals die andere foto van de Orzel. In datzelfde kanaal dat bij nader inzien toch een ander kanaal was. Zoals alle kanalen en schepen uit 1940 steeds meer op elkaar gaan lijken. Hoe meer de tijd voortschrijdt.

astrid10

Foto 1: Astrida in zijkanaal A te Terneuzen, 1940.

Foto 2: Astrida.