Tussenbalans Oekraïne: het perspectief is de eenheidsstaat

Tijd voor een tussenstand nu het erop lijkt dat Rusland de grip op Oost-Oekraïne verloren heeft en morgen de presidentsverkiezingen volgens plan doorgaan. Paul Gregory geeft zes redenen waarom Putin verloren heeft. Ontwikkelingen van de laatste twee weken zijn zo sterk dat ik hezelfde concludeerde. 1) Het ‘referendum’ in het oosten was een mislukking en werd zelfs in de Russische pers terughoudend verslagen. 2) De anti-terroristische operatie van het Oekraïense leger is een mislukking, maar zal op termijn aan kracht winnen en de strijd tegen de separatisten focus geven. 3) Separatisten hebben niets bereikt in de grote steden. 4) De Donbass-regio kan economisch niet op eigen benen staan en is afhankelijk van steun uit Kiev. Economisch zijn er nadelen voor Rusland om de regio op sleeptouw te nemen. 5) Oekraïense oligarchen  hebben geen belang bij chaos of integratie in Rusland en hebben voor Kiev gekozen. 6) Putin is bevreesd voor verdere westerse sancties bij een Russische economie met een dreigende recessie en moet daarom terughoudend zijn.

Putin zal blijven proberen om Oekraïne te destabiliseren om het een zo neutraal mogelijke positie in te laten nemen, maar een Oekraïense bevolking die met een kleine meerderheid voor Europa kiest is een niet meer om te draaien ontwikkeling. De annexatie door Rusland van de Krim heeft die ontwikkeling nog versterkt. De lijn die eind november 2013 door toenmalig president Janoekovistsj verbroken werd, wordt weer opgepakt.

Velen betwijfelden hier vanaf het begin de betrokkenheid van de Russische overheid bij de ondermijning van het gezag in Oost-Oekraïne. Dat betreft dus de inzet van toeristen en Groene Mannetjes. Harde aanwijzingen ontbraken. Het was lastig te duiden omdat deze (para)-militairen opereren zonder onderscheidingstekens, met maskers op en vanuit de tweede linie. Het Winnipeg Media Centre zet het op een rijtje. Mede als antwoord op de Russische propaganda in de informatieoorlog. Er resteert een verdeeld beeld over de huurlingen. De fascisten komen niet zozeer uit Kiev, maar uit Rusland. Sommige betrokkenen zijn verbonden aan de reguliere Russische krijgsmacht, anderen zijn juist op de vlucht voor Putin. Hoe dan ook bieden militairen die hun specialisme hebben in ondermijning en vernietiging geen perspectief voor de opbouw van Oekraïne. Dat beeld is definitief tot zowel de lokale bevolking als Putin doorgedrongen en werkt nu tegen de separatisten.

Video: Simon Ostrovsky is namens Vice News terug in Oekraïne, na z’n gijzeling in Sloviansk een maand geleden door pro-Russische separatisten.

Oekraïne snijdt Rusland en de separatisten langzaam de pas af

De in Oost-Oekraïne oppermachtige oligarch Rinat Akhmetov spreekt zich uit tegen de pro-Russische separatisten die naar zijn idee genocide plegen op de Donbass  en deze regio zeker geen perspectief voor de toekomst bieden. Hij roept op tot actie tegen de separatisten en kiest eieren voor z’n geld ter verdediging van zijn zakelijke belangen die gelijk oplopen met de centrale regering in Kiev. Of liever gezegd met de vermoedelijk volgende president Petro Poroshenko, een andere oligarch en miljardair. Met chaos en Russische corruptie die nog omvangrijker is dan in Oekraïne hebben Oekraïense oligarchen niks te winnen.

De Russische premier Dmitry Medvedev verwoordde in een interview het dedain tegenover Oekraïne. Ook de halfslachtigheid. Opnieuw geeft-ie geen garantie dat Rusland de uitslag van de presidentsverkiezingen van 25 mei ondubbelzinnig erkent of de territoriale integriteit van Oekraïne respecteert. Maar Rusland is militair en economisch te zwak om dat in Oost-Oekraïne af te dwingen. Medvedev probeert krachten te mobiliseren tegen internationale steun aan dat land door op te merken dat alle landen die met Oekraïne sympathiseren de schulden -waaronder een gasschuld aan Rusland van 3,5 miljard dollar- dan maar moeten betalen. Medvedev merkt op dat alle Europese landen verschillende prijzen voor hun gas aan Rusland betalen. Als het ware een oproep aan de volgende Europese Commissie voor een gemeenschappelijke Europese energiepolitiek. 

Rusland en de pro-Russische separatisten zijn in Oost-Oekraïne aan de verliezende hand. Hun gambiet is niet doorgestoten en heeft aan verrassingskracht verloren. Het middel van intimidatie en geweld lijkt uitgewerkt. Het bleek een doodlopende weg. Tegenstanders hebben zich militair en politiek georganiseerd. De zwijgende meerderheid is de ordeloosheid en het machismo van de hardliners onder de separatisten met hun wapens, maskers, ontregeling en oorlogszuchtige taal beu. Onderling komen er geschillen tussen separatisten en de lokale bevolking aan de oppervlakte wegens het gebrek aan vooruitgang en de schade door het geweld.

chesswinter-popup

Foto: Twee mannen schaken in een park in Kiev, januari 2011. Credits: Konstantin Chernichkin/Reuters.

Enerzijds, anderzijds over Oekraïne eindigt toch bij Rusland

Ukraine-062f3

Het is geen geheim dat ik verbijsterd ben over mensen die hier een lans voor president Putin breken en hem en het huidige Rusland positieve kwalificaties toevoegen die ik er niet in kan ontdekken. Meer dan ooit eindigden discussies over Oekraïne in verwijten over en weer. Die te verwachten reacties maken het sowieso lastig om dit onderwerp nog normaal ter sprake te brengen. Ik doe een poging. Dat wil niet wil zeggen dat ik geen begrip heb voor de opstelling van Rusland. Dat land doet wat het nodig acht. Waarbij het trouwens de vraag is welk doel het precies dient. Maar het gaat me niet om Rusland of Oekraïne, maar om al die mensen die me toch genegen zijn. Maar van wie ik nu besef een beetje vervreemd te zijn. Vooral dat betreur ik.

Ik heb niet de wijsheid in pacht en maak foute inschattingen. Zonder twijfel. Zoals al die goedgeïnformeerde, betrokken en goedopgeleide mensen met wie ik de degens kruis ook doen. Het menselijk tekort is ons zicht op voortschrijdend inzicht. Maar de gradaties van de goede wil houden verband met gemakzucht en een gebrek aan nieuwsgierigheid. Als mediaconsument ga ik uit van het standpunt dat gevestigde, institutionele media per definitie niet te vertrouwen zijn. Of laat ik het anders zeggen, ze dienen per onderwerp en per medium op hun woorden gewogen te worden. Wat nodig is in het conflict over Oekraïne is mediawijsheid. Het verwijzen naar propaganda als feit schiet tekort. Propaganda moet juist doorgeprikt worden.

Ook ben ik verbijsterd uit welke hoek de steun voor Putin komt. Zoals van de Europese rechts-nationalisten of eurosceptici. Daar kan ik me niet mee identificeren. En dat vervreemdt me nog verder van de voorstanders die mogelijk een heel andere achtergrond hebben. Zeker weten doe ik dat niet. Maar vooral, ik kan niet volgen dat in Europa opgegroeide burgers de daden van Putin willen goedpraten. Zoals de annexatie van de Krim.

Ik kies partij tegen de politiek van Putin omdat ik het huidige Rusland het grootste kwaad vind. Bedenk dat de onderwijsbegroting van Rusland afgelopen jaren met 30% is gekort om de defensie te financieren. Hoe valt dat te verdedigen? Oekraïne en de landen van Oost-Europa zijn soevereine staten die het recht hebben om voor zichzelf te kiezen. Ook als ze dat binnen westerse verbanden doen. Als ze daarvoor zelf actief kiezen, dan gaat het niet aan om die keuze met intimidatie en verstoring van het centrale gezag te ondermijnen.

Naar verluidt is 70% van de Oekraïense bevolking voor de eenheidsstaat. Waarvan een deel tegen de regering in Kiev. Vol gemengde gevoelens over hun situatie. Zo veelvormig en diffuus kan democratie zijn. Op 25 mei zijn er presidentsverkiezingen die de legitimiteit van het gezag kunnen vergroten. Hopelijk volgen er kort daarna parlementsverkiezingen. Juist de pro-Russische separatisten proberen die verkiezingen te verstoren. Ze wijzen de legitimiteit van Kiev af en vervangen die door hun eigen mantel van legitimiteit die nog minder is. Het gaat niet aan dat een ander land de zwakheden van een kwetsbare bevolking die opkrabbelt om democratie te vestigen misbruikt. Niemand kan trouwens blind zijn voor de fouten die de centrale regering in Kiev maakt, de corruptie die daar nog heerst en de westerse bedrijfsbelangen die gediend moeten worden.

Trouwens, hoewel het uit de media anders lijkt zijn het nog steeds de gematigde krachten die overal de meerderheid vormen. Aan de ene kant hebben Svoboda en de Rechtse Sector weinig steun. In de polls voor de presidentsverkiezingen staat de meest-rechts-nationalistische kandidaat Oleh Tyahnybokop op zo’n 1,5-1,9%. En de separatisten in het oosten vormen ondanks alle ketelmuziek in de media een minderheid waar de bevolking niet achter staat. Het is de fout van de media om dat onvoldoende te belichten en niet steeds dezelfde acterende harde kern pro-Russen of de nationalistische Rechtse Sektor leden in beeld te brengen.

Wat allemaal niet wil zeggen dat ik het beleid van de VS goedpraat. Al jaren heb ik kritiek op president Obama en de westerse veiligheidsindustrie die naar mijn idee de democratie ondermijnen door een controlestaat op te bouwen. In de VS zijn bedrijfsleven en overheid onaanvaardbaar verknoopt. Inclusief de institutionele media die onderdeel uitmaken van dat conglomeraat en niet meer kritisch kunnen zijn op hun eigen overheid. Ook in de kwestie Oekraïne gaan sommige Amerikaanse media weer ongenuanceerd en oorlogszuchtig tekeer. Maar er zijn in de VS ook kritisch-progressieve media die in Rusland uit de ether of van de kabel worden gehaald.

Meningsvorming is een weging van kwaden. Zonder dat fouten aan een kant liggen. In die weging twijfel ik niet dat het huidige Rusland voor Europa de meest destabiliserende factor is. Dat probeer ik te onderbouwen. Door me te verlaten op feiten van in m’n ogen betrouwbare media die geen propaganda voor de ene of de andere kant bedrijven. Iedereen kan daar gerust anders over denken. Mijn stellingname is niet te omschrijven als eenzijdig, maar wel als partijdig. Als blogger past zo’n positie. Aanscherping voedt ook het debat. Maar het liefst houd ik samen met anderen nuchter de onwaarheden van alle partijen tegen het licht, zonder in een grijs midden uit te komen. Zonder dat consensus hoeft. U weet waar ik het grootste gevaar voor de vrede zie.

Foto: Alexander Zemlianichenko/ Associated Press: Local citizens look as a pro-Russian armed militant guards a seized military truck with a mortar atop that was set alight during fighting with government troops at Oktyabrskoye village, about 20 km from Krmatorsk, eastern Ukraine, Wednesday May 14, 2014.

Ondraaglijke lichtheid van de journalistiek over Oekraïne

De desinformatie over Oekraïne is grenzeloos. Ensceneringen die de tegenstander in een kwaad daglicht moeten stellen worden als waar gepresenteerd. En klakkeloos door de westerse media overgenomen. Neem nou het incident in Krasnoarmeisk. Gisteren zou een onderdeel van het Oekraïense leger het vuur geopend hebben op deelnemers aan het zogenaamde referendum. Trouw bericht ‘Soldaten van de Oekraïense nationale garde hebben vanavond het vuur geopend op een menigte voor het stadhuis in Krasnoarmeisk in het oosten van Oekraïne’. Persbureaus als AP of Reuters en media als Trouw vertrouwen op de propaganda van het door het Kremlin gecontroleerde RT. Kan een medium naïever zijn door dit zonder voorbehoud over te nemen?

Wie goed kijkt ziet een zooitje ongeregeld in paramilitaire kleding wat in de lucht schieten dat optreedt in de enscenering ‘Hoe spelen we de Nationale Garde van Oekraïne na‘? Ze kwamen aanrijden in lichtgroene persoonsbusjes die overduidelijk geen militaire voertuigen waren en niet in gebruik zijn bij de Nationale Garde. Op het eerste gezicht klopt het al niet. Maar toch wordt het als kloppend in een waarheid geperst.

Het op de hand van het Kremlin zijnde Russisch-Canadese GlobalResearchTV van Michel Chossudovsky maakt het op YouTube bont door cliché’s over de regering van Kiev uit de kast te halen en daaruit een verhaal te fabriceren dat de kritiek op president Putin relativeert. Het komt overeen met de berichtgeving van RT dat zich baseert op ‘van horen zeggen‘ zonder harde feiten te geven. Het is broddeljournalistiek die niet uitgaat van de feiten, maar de gebeurtenissen laat volgen uit een vooropgezette mening. En als de westerse media zo’n verhaal voor zoete koek overnemen dan valt het niet te verwonderen dat westerse nieuwsconsumenten op het verkeerde been worden gezet en ook niet meer weten wat ze als waar kunnen aannemen. Of als onwaar.

In de informatieoorlog is de waarheid het eerste slachtoffer. Propaganda probeert onder het mom van objectieve journalistiek de feiten naar de hand te zetten. Niet om voor te lichten, maar om te overtuigen en een politiek doel te bereiken. Westerse nieuwsconsumenten weten na alle schermutselingen in Kiev, Odessa, Mariupol of Sloviansk niet meer wat ze kunnen geloven. Wat er nog erger op wordt als media een gefabriceerd bericht over Krasnoarmeisk als waarheid brengen. En niet de moed hebben om hun fouten te corrigeren.