Kunst als lifestyle in de media. Desinformatie van de goede bedoelingen

Het is veelzeggend als iemand bewust een verkeerde indruk van een onderwerp geeft om dat vervolgens te nuanceren of corrigeren. Dat wordt ook wel een stropop of stropopredenering genoemd. Er wordt iets weerlegd dat niet overeenkomt met de realiteit of door de aangesprokene beweerd wordt. De lezer of kijker wordt zo op het verkeerde been gezet doordat het een schijnwereld ingetrokken wordt.

Het Vlaamse HLN biedt daarvan een voorbeeld in een artikel over het kopen van kunst. Dat is een subgenre in de sector lifestyle die af en toe in dit soort algemene publicaties verschijnen en aanhaken bij het prestige van beeldende kunst zonder dat er veel kennis van beeldende kunst uit blijkt.

HLN doet in een artikel dat journalistiek en reclame vermengt een onjuiste claim over de prijs van kunstwerken die de toon ervan bepaalt. Het betreft onder verwijzing naar aanbieders van kunst een advertorial, ofwel een advertentie in de vorm van een redactioneel artikel. Het merkwaardige is dat dit valse beeld vervolgens in de beschrijving van de verschillende aanbieders van kunst wordt rechtgezet. Het lijkt er niet op dat het artikel niet de opzet heeft om te informeren, maar jammergenoeg vinden de goede bedoelingen geen ondersteuning in een evenwichtige voorlichting.

Er staat: ‘Maar kunst is meestal ook prijzig. Je moet al snel een paar duizenden tot tienduizenden euro’s neertellen voor een werk. Tenzij… je je tot een van deze bijzondere alternatieven wendt.’ Dit is klinkklare onzin. Tekeningen of kleine schilderijen kosten bij galerieën doorgaans minder dan € 1000 euro en zeker minder dan € 2000.

Galerieën of kunstinitiatieven hanteren voor het bepalen van de prijs van een kunstwerk de zogenaamde factor. Die prijs wordt berekend aan de hand van lengte + breedte van het werk x een factor die overeenkomt met de ervaring en het belang van de kunstenaar. Grofweg kun je zeggen dat een beginnende kunstenaar een factor 4 heeft, een kunstenaar die enkele jaren van de academie af is een factor 10 en een mid term kunstenaar een factor 20 of (veel) hoger.

Zo kost een schilderij van 50 x 35 cm van een kunstenaar met een factor 10 of 11 omgerekend € 890. Als je als koper dan nog handig onderhandelt, mits die ruimte er is, dan kun je vaak nog een korting van 10 of 15% bedingen. Dan kom je voor dit werk uit op iets onder de € 800.

Vaak is er geen peil op te trekken hoe de prijs tot stand komt. De hoogte van de factor representeert ook het prestige van de kunstenaar en sluit kunstenaars soms op een niveau op waar ze economisch geïsoleerd komen te staan. Zeker als de kunstmarkt in een dip zit. Zo wordt de factor die de marktwaarde van de kunstenaar weergeeft een belemmering voor de verkoopbaarheid van betreffende kunstenaar. Het bedingen van korting die geheim wordt gehouden kan dan een oplossing bieden zonder dat de factor officieel naar beneden hoeft te worden bijgesteld.

Neem de collage van de overleden autodidact Thierry Renard wiens werk in de jaren 1990 in de Amsterdamse huiskamergalerie van Benno Premsela en Friso Broeksma werd getoond. Nu worden door Kunstinhuis.be waarnaar in het artikel wordt verwezen twee bijna gelijksoortige collages van hem berekend met een verschillende factor, 8 en 6,5. Uiteraard kan ook meespelen dat het niet een van de betere werken betreft. Maar het werk van een dode kunstenaar hoeft niet meer te concurreren met nog te maken werk dat verkocht moet worden zodat de factor niet opgekrikt hoeft te worden.

Foto 1: Schermafbeelding van deel artikelStart to art: 6 manieren om kunst in huis te halen zonder je blauw te betalen’ op HLN, 18 februari 2021.

Foto 2:  Thierry Renard – Happy day. Collage te koop bij Kunstinhuis.be voor € 1590

Desinformatie van AD over kunst en het kopen van kunst

Het AD plaatst een bericht van Rachel van Kommer over de kunstverhuurbedrijven Business Art Service (bedrijven) en Kunst.nl (particulieren) dat claimt te informeren, maar feitelijk het omgekeerde doet. Het geeft een onvolledig en gekleurd beeld over het kopen van kunst. Het AD komt niet verder dan ronduit reclame maken voor kunstverhuurbedrijven en plaatst kunst eenzijdig in het frame van een commercieel bedrijf. Het AD verpakt reclame als journalistiek. Wie de vier vrouwelijke klanten van de kunstverhuurbedrijven heeft aangeleverd blijft ongenoemd. Zo ontstaan er twee soorten misleiding: over de inhoud en over de wijze waarop het artikel tot stand kwam. Het is reclame die vermomd wordt als journalistiek. Maar dit gebeurt zo slecht dat vooral de journalistieke geloofwaardigheid van het AD ermee beschadigd wordt.

Kunst is meer dan iets dat past bij ‘interieurs van nu‘ zoals Kunst.nl meent. Ook is kunst beter betaalbaar dan AD de kunstverhuurbedrijven napraat. Ze plaatsen kunst op een voetstuk en poneren stilzwijgend dat alleen zij dat kunnen bevatten. Het begint al met de aankeiler: ‘Een kunstwerk kopen is vanwege de prijs niet voor iedereen weggelegd. Toch kan iedereen voor een paar tientjes een schilderij of beeld in huis hebben, als het aan de nieuwe kunstuitleen in Utrecht ligt.’ De suggestie is dat kunst voor bijna niemand is weggelegd. De kunstverhuurbedrijven proberen samen met het AD het beeld te vormen dat kopers afhankelijk van hen zijn.

Vervolgens wordt iedereen door de fuik van het commerciële kunstverhuurbedrijf gejaagd. Mensen besteden duizenden euro’s aan luxe goederen of vakanties, maar zouden om budgettaire redenen geen kunst kunnen kopen? Dat is een lage ambitie. Toegegeven, voor mensen aan de onderkant van de samenleving zal dat gelden, maar niet voor de meerderheid. Voor bedrijven is dat budgettaire aspect nog minder een bezwaar.

Bij een kunstgalerie kan voor ruim onder de duizend euro een originele tekening worden gekocht. Meer dan 120 galeries zijn  aangesloten bij KunstKoop, ofwel kunst kopen op afbetaling. Ook zijn er initiatieven als This Art Fair of de Affordable Art Fair waar kunst tegen een schappelijke prijs kan worden aangeschaft. Het AD werkt mee aan de misleiding dat beeldende kunst onbetaalbaar en ‘moeilijk’ is. Of er voornamelijk toe dient om bij een ‘kleurig’ interieur te passen. Maar kunst kan daar ook haaks op staan of helemaal geen relatie met een interieur aangaan. Waarom zou kunst in hemelsnaam een vorm van binnenhuisarchitectuur moeten zijn?

Uit de foto’s bij het artikel blijkt dat de commerciële kunstverhuurbedrijven voornamelijk kleurige grafiek in oplage verhuren. Een categorie kunstconsumenten wordt de kant opgeduwd dat ze te weinig van kunst weten om zelfstandig te handelen. Door de kunstverhuurbedrijven worden ze onwetend gehouden. Het AD herhaalt deze misleiding en geeft er haar journalistieke stempel aan. Het artikel bereikt zo dat mensen van het zelfstandig kopen van kunst afgehouden worden. Het zet ze ook nog eens op het verkeerde been over wat de functie van kunst is. In de visie van kunst.nl is kunst dat wat past bij het interieur. Punt. Discussie gesloten.

Deze vermenging van kunst en commercie is een slechte beurt AD. Ga eens op bezoek bij een galerie en laat deze misleiding over kunst achter je. Laat voortaan journalisten met verstand van zaken over kunst schrijven.

Foto’s 1 en 3: Schermafbeelding van delen van artikelKunst duur? Deze Utrechters huren voor een paar tientjes per maand kunstwerken voor in huis’ van Rachel van Kommer in het AD, 10 maart 2020.

Foto 2: Banner op voorpagina van kunst.nl.

Foto 4: Campagnebeeld van tentoonstelling ‘Boven de Bank’ bij Galerie Logman in Utrecht die opent op 20 maart 2020. Met ‘Mijn Werk I/ My Work I‘ (2010) van Carel Blotkamp boven een Chesterfield bank. Met de tekst: ‘Mijn werk is voor alle gezindten. Het past boven elke bank en kleurt bij alle gordijnen’.

CityFilm toont items. Opdrachtgever Mondriaan Fonds nog niet

mf1

Het Mondriaan Fonds kondigt op de eigen website het ‘Cultureel reisprogramma Mijn Stad voor RTL4’ aan. Reizen is populair. Het Mondriaan Fonds zoekt het niet in exotische bestemmingen, maar in de steden Leeuwarden, Alkmaar, Groningen, Middelburg, Assen, ’s-Hertogenbosch en Hilversum. De bijdrage van het fonds aan het reisprogramma is ‘een kort item over een activiteit of project dat gerelateerd is aan een van zijn bijdragemogelijkheden’. Een zin met een raadselachtig slot. Wat zijn in hemelsnaam ‘bijdragemogelijkheden‘?

mp2

Het wordt nog raadselachtiger als het fonds zegt ‘De items zullen binnenkort op de website te zien zijn’. Dat heeft vermoedelijk te maken met de afspraken over de uitzendrechten tussen RTL4, het Mondriaan Fonds en de producent van de items CityFilmTV. Maar op het YouTube-kanaal van CityFilmTV zijn de items al te zien. Interessant is om te ontwaren welke partners CityFilm vindt. Uit het YouTube-kanaal valt de planning van de producent af te leiden in het combineren van bestemmingen, opdrachten en opdrachtgevers. Waarbij musea, culturele instellingen, gemeenten, stadspromotie en bedrijven waar nodig gecombineerd worden, Zoals de schermafbeeldingen van de items tonen. Waar dat de invloed van het Mondriaan Fonds laat is de vraag.

mp3

Opmerkelijk is dat Museum Kranenburgh door zowel het Mondriaan Fonds als CityFilm abusievelijk wordt gesitueerd in Alkmaar, terwijl het binnen de gemeentegrenzen van Bergen ligt. Dat heeft wellicht te maken met de aanwezigheid van rondleider -in licht zomerkostuum- Leen Spaans (voorzitter van de Historische Vereniging Alkmaar en van Alkmaars Talent). In vier van de vijf filmpjes op het kanaal figureert-ie. Het filmpje over Museum Kranenburgh is het enige in de reeks waaraan de gemeente Alkmaar niet meebetaalt.

mp4

Het schema van de uitzendingen op RTL4 is: 7 december: het Fries Museum in Leeuwarden over ‘Ferhaal fan Fryslân’; 14 december: Museum Kranenburgh met Chiel Kuijl; 21 december: Coen Vunderink met bezoek aan atelier in Groningen; 28 december: Koen Delaere tijdens werkperiode in De Vleeshal in Middelburg; 4 januari: Hans Hoekstra en het Drents Museum in Assen; 11 januari: Simon Schrikker in Galerie Majke Hüsstege in ’s-Hertogenbosch; 18 januari: Liselotte Doeswijk in het archief bij Beeld en Geluid in Hilversum.

Foto 1: Still uit ‘Leeuwarden – Fries Museum’.

Foto 2: Still uit ‘Assen – Drents Museum en Hans Hoekstra’.

Foto 3: Still uit ‘‘s-Hertogenbosch – Simon Schrikker en de KunstKoop’.

Foto 4: Still uit ‘Groningen – Coen Vunderink’.