George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Koranstudie

Frans manifest tegen het nieuwe antisemitisme roept op tot modernisering van de islam

with 5 comments

Een manifest in het Franse dagblad Le Parisien tegen ‘het nieuwe antisemitisme’ roept op tot bewustwording. Er zou een nieuw antisemitisme zijn ontstaan onder moslimextremisten en joden worden bedreigd. Frankrijk zou het toneel van een dodelijk antisemitisme zijn geworden. De oproep is een initiatief van oud-directeur Philippe Val van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo. Meer dan 250 politici, volksvertegenwoordigers, kunstenaars en intellectuelen hebben het manifest ondertekend. Een specifieke passage is opmerkelijk wanneer het manifest verwijst naar de Koran. In een bericht van de NOS wordt dat ingekort vertaald: ‘Verzen uit de Koran waarin wordt opgeroepen Joden, christenen en ongelovigen te doden, moeten worden afgewezen. Zodat niet één gelovige zich nog op een heilige tekst kan beroepen om een misdaad te begaan.’

De strekking van de tekst is breder en verwijst naar het Vaticaan en het katholieke karakter van Frankrijk. Dat geeft het manifest focus: ‘En conséquence, nous demandons que les versets du Coran appelant au meurtre et au châtiment des juifs, des chrétiens et des incroyants soient frappés d’obsolescence par les autorités théologiques, comme le furent les incohérences de la Bible et l’antisémite catholique aboli par Vatican II, afin qu’aucun croyant ne puisse s’appuyer sur un texte sacré pour commettre un crime.’ Vrij vertaald: ‘Daarom vragen we dat de verzen van de Koran die oproepen tot het doden en straffen van joden, christenen en ongelovigen als achterhaald worden bestempeld door theologische autoriteiten, zoals de incoherenties van de Bijbel en het katholieke antisemitisme werden afgeschaft door het Tweede Vaticaanse Concilie, zodat geen gelovige kan vertrouwen (= zich kan baseren, voortbouwen) op een heilige tekst om een misdaad te plegen’.

Deze oproep tot emancipatie raakt aan de vrijheid van godsdienst en geeft aan hoe lastig het is om religieuze denkbeelden ondergeschikt te maken aan de rechten en vrijheden van de nationale rechtsstaat en het daar in te laten passen. Of in ruimere zin opgevat, het te dwingen tot redelijkheid. Aan godsdiensten kan per definitie geen redelijkheid opgelegd worden. Godsdiensten baseren zich als vanouds ook niet op redelijkheid, maar op het tegengestelde van redelijkheid. Het geloof draagt onredelijkheid en uitsluiting van andersdenkenden in zich en dat maakt er voor vele gelovigen de aantrekkingskracht van uit. Een oproep tot modernisering van de islam, zoals het Vaticaan begin jaren ’60 deed met het katholicisme is een begrijpelijke reactie en projectie van het recente verleden in het katholieke Frankrijk, maar ook een wereldvreemde en machteloze oproep.

Godsdiensten komen weg met hun onredelijkheid, wat zeker niet wil zeggen dat de meerderheid van Franse of Europese moslims niet redelijk is. Integendeel, maar als een heilig schrift met ondersteuning van geestelijke leiders in autoritaire landen buiten Europa voeding blijft geven aan een harde kern van onredelijke gelovigen die zich koesteren in apartheid, dan is daar geen kruid tegen gewassen. Des te meer omdat Koranstudie een taboe is binnen de machtigste instituten van de islam en het onderzoek naar de omstandigheden van het eigen ontstaan vanuit de dogmatiek van de godsdienst wordt geblokkeerd. Zo is een cyclische zelfverwijzing binnen de islam gecreëerd waar modernisering niet in kan breken. Wat overigens niet wil zeggen dat alle islamologen zich daar aan houden. Maar islamstudie is een ‘gevoelige zaak’ zoals blijkt uit een overzicht van 1999 in The Atlantic. Emancipatie en modernisering van een godsdienst is een smal en gevaarlijk pad een steile berg op. Maar er is geen alternatief. Op dit moment is wensdenken over de islam het ultieme realisme.

Foto: Schermafbeelding van deel artikelManifeste «contre le nouvel antisémitisme»’ in de zondageditie ‘Aujourd’hui en France Dimanche’ van Le Parisien, 22 april 2018.

Advertenties

Westerse overheden moeten islamhervormers als Tarek Fatah steunen. Ze bieden een weg tussen islamisme en populisme

leave a comment »

De Canadees-Pakistaanse schrijver Tarak Fatah is een islamitische hervormer en mensenrechtenactivist. Hij komt op voor zijn geloof, maar heeft het niet zo op regimes en geestelijken die volgens hem zijn geloof kapen en een slechte naam bezorgen. Als progressieve denker heeft hij evenmin een goed woord over voor politici die de islam in bescherming nemen en de hervorming ervan helpen blokkeren. Legendarisch is zijn terechtwijzing van de liberale senator Grant Mitchell in 2014 in een hoorzitting in de Canadese senaat. Ook een woordenwisseling uit lijfsbehoud omdat hervormingsgezinde moslims die te ver van de hoofdstroom afdwalen dat met hun leven kunnen bekopen. Schrijnend dat een liberale senator daar de aanstichter van was.

Volgens Tarek Fatah is in de kern de islam een religie als alle andere geloven, maar is het wel diepgaand gecorrumpeerd. En dat al meer dan 1400 jaar lang. Zo wordt voor aanvang van het vrijdaggebed wereldwijd opgeroepen om de ongelovigen te verslaan. Dat is geen oproep die past bij een geloof dat over zichzelf verkondigt vredelievend en tolerant te zijn. Want op die manier is het dat niet. De islam volgt een merkwaardige agenda en heeft raakvlakken met het (pseudo-)populisme van Wilders, Trump of Le Pen. ‘De islamisten en de populisten zitten in hetzelfde schuitje: ze vinden die moderne, open wereld maar moeilijk te vatten’, zo zei de Duitse neoconservatieve historicus Paul Nolte in 2016 een interview met Trouw. Zie hier mijn commentaar over populisten en islamisten die de moderniteit niet bij kunnen benen.

Interessant aan hervormers als Fatah die de moderne wereld omarmd hebben -en pleiten voor het secularisme waar een hervormde islam een plek kan vinden- maar ook Ziauddin Sardar, Salim Mansur of de in 2010 overleden Nasr Abu Zayd is dat ze een middenweg vinden tussen het actieve islamisme of de afwachtende islam, en het populisme dat de islam en migratie gebruikt om zich tegen af te zetten. Tien jaar geleden werd de Turkse president Erdogan door progressieve knuffelaars als Frans Timmermans op het schild gehesen als iemand die in Turkije bezig was een soort islam-democratie te ontwikkelen. Dat idee is pijnlijk doorgeprikt.

Voor iedereen die niet mee wil gaan in de naïviteit -of het politieke opportunisme- van Timmermans of Grant Mitchell en de islamhaat van Wilders, Trump, Marine Le Pen en Oost-Europese leiders is het goed om te weten dat er een derde weg is: de hervormingsgezinde islam die zich zonder politieke en gecorrumpeerde agenda als geloof probleemloos kan voegen in het secularisme. Dus de nationale rechtsstaat. Westerse overheden zouden hervormers als Tarik Fatah meer moeten steunen dan ze nu doen. Trouwens niet te verwarren met   valse profeten als Tariq Ramadan die de moderniteit naar de islam willen brengen, maar niet de islam naar de moderniteit en het secularisme. Als overheden de financiële en politieke steun die nu naar islamistische landen als Saoedie-Arabië stroomt om zouden leiden naar vertegenwoordigers van de hervormingsgezinde  islam, dan zou dat iedereen enorm van dienst zijn. Op de islamisten en de populisten na. Dat er niet gekozen wordt voor zo’n voor de hand liggende oplossing geeft te denken over het inzicht van westerse overheden.

Met Ziauddin Sardar op weg naar een seculiere islamitische staat

with 10 comments

219972763019916903_b7PX0DJT_c

De van oorsprong Pakistaanse wetenschapper en schrijver Ziauddin Sardar is voorzitter van het in Londen gevestigde Muslim Institute. Dat zoekt de dialoog tussen moslims en niet-moslims, en tussen moslims van verschillende geloofsstromingen. Het Institute wil bemiddelen tussen Oost en West, controversiële vragen helpen stellen over geslacht, minderheden of seksuele geaardheid, evenals over dogmatiek en geloof waarvan het vindt dat moslims die moeten aanpakken. Uiteindelijk doel is de hervorming van de islam.

Ziauddin Sardar meent dat door het kolonialisme het vertrouwen tussen de islam en het Westen is verstoord. Da’s zijn socialistische kijk op de geschiedenis. Daarom dient volgens hem de relatie opnieuw opgebouwd te worden. Het intellectuele vermogen van de islamcultuur dat door het kolonialisme verloren is gegaan moet hersteld worden zodat moslims met vertrouwen aan de 21ste-eeuwse moderniteit  kunnen gaan deelnemen. Dat proces kan er op zijn beurt voor zorgen dat het Westen tot het inzicht komt dat culturen op basis van gelijkheid naast elkaar kunnen bestaan. Dat het Westen het samen met andere culturen moet zien te rooien.

Sardar ziet het islamitisch fundamentalisme als het laatste toevluchtsoord van de machtelozen. Het is een produkt van een traditioneel systeem met een romantische notie van de islam dat ook nog eens met de rug naar de toekomst staat. Radicalen vinden daarin legitimatie voor hun acties en bieden misplaatste trots. Maar uiteindelijk is het een doodlopende weg met lege slogans die niet bij deze tijd passen en niets bieden.

Juist daarom is hervorming nodig ondanks het idee van conservatief-fundamentalistische moslims dat de islam per definitie niet hervormd kan worden. Dat valt te betwijfelen. Hervorming kan via zelfkritiek en kritisch denken. Daartoe moet de hele islam op de schop om het weg te halen uit het Middeleeuws denken waarin het nu verkeert: de sharia en de scheiding van kerk en staat, de positie van de vrouw, minderheden en homosexuelen, koranonderzoek, individualisering en de inperking van de islamitische geestelijkheid.

Vanavond organiseert het Muslim Institute een gesprek over een seculiere islamitische staat. De deelnemers willen secularisme en islam verzoenen. Net als bij christenen bestaat er misverstand over wat secularisme inhoudt. Vraag is ook hoe islamgeleerden het begrip omschrijven. Wat is er nodig om het voor moslims acceptabel te maken, zodat het in het debat een rol kan spelen? Het valt in ieder geval te wensen voor de moslims dat er een islam ontstaat die het belang van het volk voorop zet. Maar de gedachten van Ziauddin Sardar en andere seculiere moslims dat de islamitische staat overbodig wordt als de Arabieren op zoek gaan naar seculier politiek bestuur lijkt voorlopig nog een wensdroom. Maar wel met perspectief voor de verre toekomst. Bij het Muslim Institute wordt dat voorbereid. Zo’n debat van binnenuit is beter dan al het andere.

Foto: Evenwicht zoeken.