Gedachten bij twee foto’s van Edvard Karlman (Kongo, 1912). Christelijke godsdienst versus Niombo sekte

Edvard Karlman, ‘Ungdomar överger sina feticher och konverterar till kristendomen. Här unga män på väg att överlämna sina Minkisi till museet som hörde till missionsstationen i Kingyi, som leddes av missionären Edward Karlman (= Jongeren laten hun fetisjen varen en bekeren zich tot het christendom. Hier staan ​​jonge mannen op het punt hun Minkisi te overhandigen aan het museum dat behoorde tot de missiepost in Kingyi, dat geleid werd door de missionaris Edward Karlman.). Kongo-Kinshas, 1912. Collectie: Statens museer för världskultur – Etnografiska museet (Stockholm, Zweden).

Edvard Karlman (1876-1948) was een Zweedse, lutheraanse zendeling in Kingoyi, Kongo. In de regio van de Bwende. Uit Karlmans foto’s die zijn opgenomen in de collectie van de Zweedse Staatsmusea voor Wereldcultuur straalt de zendingsdrift ervanaf. Opzet van de christelijke, witte missionarissen was de bekering van de lokale stammen tot het christendom.

De paternalistische houding van de Europeanen die valt samen te vatten als ‘The white man’s burden‘ om ‘minderbeschaafde’ volkeren te koloniseren wordt nu als onaanvaardbaar ervaren, maar was toen zo vanzelfsprekend dat het op vele foto’s werd aangedikt.

Om de missie te verantwoorden werd de religie van de Bwende door de christenen een sekte genoemd en het christendom waartoe ze zich bekeerden niet. Dat is de macht van de winnaar die de beeldvorming bepaalt over wat een aanvaardbare godsdienst is. Op z’n best wordt zo’n godsdienst van een ‘minderbeschaafd’ volk als de Bwende als exotisch en vreemd beschreven door een welwillende, westerse antropologische bril die slecht één kant uitkijkt.

Edvard Karlman, ‘Babwende, niombo, likklädsel. Till “svepningen” har åtgått 114 tunna bomullsfiltar, massor av gräsmattor mm. Niombo var 3 m. hög, 3,5 m. mellan fingerspetsarna, 3 m. i omkrets. Liket torkat 4 månader. En del torkas 8-10 månader. (ant. av Karlman, katalogkort)’ (= vertaald uit het Frans: ‘Kleren om de doden in te pakken. Het inpakken van een lichaam dat wordt geëerd door de Niombo-cultus, vereist veel dekens; sommige lichamen kunnen tot ongeveer 114 dekens bevatten, behalve bananenbladeren, lendendoeken van raffiastof… Onze huidig voorbeeld was 3 meter hoog, 3,5 meter breed tussen de twee handen en 3 meter in omtrek. De procedure moet vier (4) maanden hebben geduurd. Sommige procedures kunnen echter 8-10 maanden duren; zoals beschreven door de auteur van deze collectie, Missionaris E. Karlman.
Advertentie

Perspectief op Afrika, moderne mode en Édouard Glissant

full_0e823a22-60d7-4ad3-984b-adbc5bc029a8

Een bizarre foto. Het bijschrijft zegt ‘Een Afrikaanse vrouw gooit haar waardigheid te grabbel als ze de zogenaamde ‘moderne mode’ omarmt‘. Moderne mode? Zeker uit het jaar 1975. Wat voor Afrikaanse vrouw is dat met gebotoxte lippen en geblondeerd, ontkroest haar? Niet om aan te zien. De boodschap van de tekst is echter duidelijk. Afrikanen moeten zich bevrijden van mentale slavernij. Het staat op de site van World Mathaba, dat anti-imperialistisch, pro-Khadaffi en naar eigen zeggen onafhankelijk is. Dr. Saka meent dat kolonialisme en slavernij nog niet voorbij zijn: ‘Slavery is not yet over either! We are still trapped MENTALLY, PHYSICALLY, EMOTIONALLY, SPIRITUALLY, SOCIALLY, CULTURALLY, ACCADEMICALLY, TECHONOGICALLY, and many more.’ Hoofdletters en spelfouten schreeuwen het uit dat het verhaal verteld moet worden.

De Afrikaanse vrouw dus. De kritiek van Dr. Saka volgt uit de anti-imperialistische opstelling en is begrijpelijk. De in 1961 met medewerking  van de CIA en het Belgische establishment vermoorde Patrice Lumumba zag het scherp: ‘de bevrijding van de geest is lastiger dan het omverwerpen van koloniale regimes’. Maar wat neo-kolonialisme in Afrika inhoudt is de vraag. Macht van de VS, Europa, China of Arabische landen? Hoe verhoudt zich dat tot het culturele imperialisme van de VS dat de Europese landen treft? Wacht Afrika niet een grootse toekomst vol groei, ambitie en versterking van de eigenheid? Zoals de grote schrijver Édouard Glissant (1928-2011) zegt was Afrika altijd naar buiten gericht. Noodgedwongen, maar wanneer dat proces stopt zal Afrika van binnenuit aansterken. Wat Dr. Saka overigens tegen ‘moderne mode‘ heeft is ’n losse draad in het betoog.

Voor verdere informatie over de documentaire ‘One World in Relation‘ van Manthia Diawara zie hier.

Foto: ‘An African woman throws her dignity to the dogs as she embraces so-called “modern fashion”‘