Uitkomst van botsing tussen Polen met VS over mediawet werkt door in het gezag van EU

Voor de tweede keer binnen enkele maanden zet de regering Biden politiek en diplomatiek kapitaal in om de regering van een EU-lidstaat in een gevoelig dossier te overtuigen. Dat gaat niet alleen over de machtsuitoefening van de VS en de relatie van dat land met Europa, maar indirect ook over de geloofwaardigheid en kracht van de buitenlandpolitiek van de EU.

Enkele maanden geleden mislukte dat met Duitsland dat zich niets gelegen liet liggen aan de Amerikaanse bezwaren tegen de Russische gaspijplijn Nord Stream II die de EU afhankelijker maakt van Russisch gas en vanuit milieu-oogpunt in strijd is met het klimaatakkoord van Parijs dat beoogt om de uitstoot van broeikasgassen en het gebruik van fossiele brandstoffen zoals gas te minimaliseren. De VS bonden in omdat ze de goede relatie met de strategische partner Duitsland belangrijker vonden dan hun bezwaren tegen de pijplijn die de EU afhankelijker maakt van Russisch gas en de Russische staatskas spekt.

Nu is er de rechtse regering van Polen die zich verzet en onderhand elk buitenland als vijand is gaan beschouwen. Niet alleen de EU waarvan het notabene aanzienlijke financiële steun ontvangt, maar ook de VS. Indirect ontstaat zo een partij schaduwboksen tussen Brussel en Washington over de vraag naar wie Warschau het beste luistert. Als dat Washington is, dan zet Warschau Brussel extra in haar hemd.

Omdat Polen minder machtig en belangrijk is dan Duitsland en voor de bescherming tegen de agressie van de Russische Federatie afhankelijk is van de militaire steun van de VS valt niet te verwachten dat de VS in zullen binden, zoals ze in het geval Nord Stream II deden. Waarom zou de VS Polen blijven beschermen als dat eenzijdig de belangen van de VS schaadt?

De tragiek is dat in beide gevallen EU-lidstaten, te weten Duitsland en Polen de Russische Federatie in de kaart spelen en zich vanuit vermeend eigenbelang bewust vervreemden van de VS. De EU kan voor haar verdediging niet zonder de militaire kracht van de VS en deze beide EU-lidstaten spelen daarom gevaarlijk spel door de VS tegen de haren in te strijken. Uiteraard zal de VS Europa niet laten vallen, maar kan het wel haar steun verminderen. Frankrijk is op dit moment de sterkste militaire macht van de EU, maar is te klein om de EU in bescherming te nemen.

Omdat na president Trump ook president Biden de aandacht van Europa verlegd heeft naar Oost-Azië is deze Alleingang van Duitsland en Polen onverantwoordelijk omdat het direct en indirect de EU schaadt. Direct omdat beide landen ingaan tegen het beleid van de EU op het gebeid van energie en wetgeving en indirect omdat de VS ermee afstand neemt van de EU.

In Polen is de aanleiding een wetsvoorstel over de media dat gisteren met een kleine meerderheid in het lagerhuis, de Sejm is gepasseerd. Het voorstel moet ook de Senaat passeren waar links een meerderheid heeft en ondertekend worden door president Duda.
De VS hebben daar op het hoogste niveau contact over met de Poolse regering om dit voorstel niet in te voeren. Dat blijkt uit de antwoorden op de dagelijkse persconferentie van woordvoerder Ned Price van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Het gaat om de grootste Amerikaanse investering in Polen, een meerderheidsbelang van Discovery in zender TVN24 die door de wet aanstaande september haar licentie dreigt te verliezen. Daarom dreigt Discovery haar aandeel te moeten verkopen. Deze zender is kritisch op de rechtse regering en het sterke vermoeden is dat daarom de wet wordt ingediend. In zekere zin trotseert de rechts regering hiermee de macht van de VS dat de schoffering door Polen als gezichtsverlies ziet. VS kan de afweging maken om als reactie hierop de Amerikaanse troepen te verplaatsen naar Roemenië. Opnieuw speelt dat de Russische Federatie in de kaart.

Verder is er ook nog een wetsontwerp over restitutie van Joods eigendom dat na 30 jaar verloopt. Ook dat ligt in Washington slecht. Zeker van een land als Polen dat toch al in de beeldvorming bekend staat als een land dat antisemitisch en conservatief-katholiek is en niet openstaat voor kritiek van buiten. Dat is echter de halve waarheid omdat er ook een ander, meer Europees gezind Polen is dat de helft van de bevolking vertegenwoordigt. Het is de uitdaging van de VS en de EU om door haar antwoorden op de politiek van de aartsconservatieve Poolse regering de constructieve krachten in het land een handje toe te steken.

Nog is Polen niet verloren. Regeringscrisis dreigt door opstappen coalitiepartij Akkoord

Voor ondertiteling: Klik op wieltje en dan op Ondertiteling en pas taal aan.

De toch al losse Poolse regeringscoalitie is in problemen gekomen. Reparatie is nog mogelijk, maar vervroegde verkiezingen dreigen aan de horizon. Niks is zeker.

Als de coalitie van Verenigd Rechts verkiezingen verliest van een centrumcoalitie onder leiding van Donald Tusk dan is dat ook van belang voor de EU dat moeite heeft met de politisering door de huidige regering van de rechterlijke macht. In dat geval verliest ook de Hongaarse premier Viktor Orbán de politiek dekking die hij in de EU van Polen krijgt.

De aanleiding voor de breuk in de rechtse coalitie is tweeledig. Eerst was er het ferme optreden binnen de regering van premier Mateusz Morawiecki tegenover de minderheidspartner Akkoord (‘Porozumienie’). Een rechts-liberale partij. Vorige week stuurde Morawiecki de Akkoord-onderminister Anna Kornecka de laan uit omdat ze kritiek had op een nieuw belastingsysteem. In die ‘Poolse Deal’ zouden met het oog op de verkiezingen van 2023 sommige belastingen verlaagd en andere verhoogd worden. Kornecka en het leiderschap van Akkoord zagen dat als een onevenwichtig fiscaal beleid.

Een grotere steen des aanstoots is de nieuwe mediawet die parlementair in behandeling is en waarvan het de bedoeling is dat er vandaag over gestemd wordt. Deze wet wordt algemeen beschouwd als een middel om de omroep TVN24 die de regering kritisch volgt, en in Amerikaanse handen is, het zwijgen op te leggen.

Vice-premier en leider van Akkoord Jarosław Gowin heeft geprobeerd een compromis te smeden over de mediawet, bijvoorbeeld door eigenaren uit landen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling waar de VS lid van is toe te staan en niet te blokkeren. Gowin vindt het vanuit een oogpunt van veiligheidspolitiek onverstandig om de VS dat de militaire steunpilaar van Polen is tegen het hoofd te stoten. Er gaan al geruchten dat de regering Biden uit heeft laten lekken dat als de mediawet wordt aangenomen en TVN24 moet sluiten omdat de licensie niet wordt verlengd de VS de Amerikaanse troepen die nu als afschrikking in Polen zijn gestationeerd naar Roemenië verplaatst.

Morawiecki wees het compromis over de belastingwet en de mediawet af en ontsloeg Gowin. Met als gevolg dat Gowin met Akkoord uit de regering en de coalitie is gestapt. Het heeft 13 (van de 460) parlementsleden in de Poolse Tweede Kamer, de Sejm. Daarmee komt de minderheidsregering van 221 zetels nu op een steun van 208 zetels van de 460. Het is maar net de vraag of Tusk formeel steun voor een nieuwe coalitie kan krijgen die boven de 230 stemmen uitkomt. Anders wordt het doorkwakkelen.

Links is niet in de Sejm vertegenwoordigd. Aardig is om leider Adrian Zandberg van Partia Razem – Lewica Razem (Linkse Partij Samen Links) dat zich als de enige vertegenwoordiger van links beschouwt aan het werk te zien. In bovenstaande video bij een staking. Hij zou een West-Europese sociaal-democraat of Groene leider kunnen zijn.

Veelzeggend is de naar binnen gerichtheid van bijna alle Poolse omroepen en politieke partijen die in hun filmpjes op YouTube geen optie hebben voor ondertiteling. Ze willen de verbinding naar andere landen en taalgebieden blijkbaar niet leggen. Partia Razem – Lewica Razem wel. Het hoopt uiteraard op vervroegde verkiezingen waarbij het deze keer de kiesdrempel van 5% haalt en onderdeel van een liberaal-centrum-linkse coalitie kan worden. Maar zoals gezegd, niets is zeker in Polen.