Zandzakken van kunstinstallatie in Oude Kerk krijgen kritiek omdat ze strijdig zouden zijn met monumentale waarde kerk

Er klinkt vanuit het CDA en de ‘Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad’ kritiek op de tentoonstellingPoems for Earthlings’ van de Argentijnse kunstenaar Adrián Villar Rojas in de Oude Kerk in Amsterdam. Een ‘site-specifieke installatie’ die te zien is tot 27 april 2020. De Oude Kerk zegt in een toelichting dat de ‘wereldberoemde kunstenaar’ hiermee zijn eerste solo in Nederland heeft. Critici menen dat de monumentale waarde van de 17de eeuwse kerk door de huidige tentoonstelling niet tot zijn recht komt. Er zou volgens hen al langer sprake zijn van een spanning tussen erfgoed en hedendaagse kunst, met het erfgoed als verliezer.

De kunstenaar lijkt de zandzakken waarmee hij de kerk heeft gevuld te legitimeren door te verwijzen naar het verleden. Vroeger werden in oorlogstijd kerken van binnenuit beschermd met zandzakken. Maar de Oude Kerk niet die ‘te onbelangrijk’ werd gevonden. Het idee is dat Villar Rojas dat onrecht herstelt door de Oude Kerk met terugwerkende kracht belangrijk te maken door het te beschermen met zandzakken. Churchill zei ooit (vertaald): ‘Heb je vijanden? Goed. Dat betekent dat je, op een moment in je leven, voor iets bent opgekomen.

Een zaak voor de hoogste rechter. Zijn kunstwerken van Braun Barends in Kunsthalle Mannheim beschermd volgens auteursrecht?

Deze reportage uit 2015 van het Duitse SWR (Südwestrundfunk) gaat in op twee installaties van de kunstenaar NatHalie Braun Barends in de Kunsthalle Mannheim. Tijdens een renovatie zijn haar werken PHaradise en HHole in juni 2018 volgens plan verwijderd omdat ze volgens de architect niet in het concept pasten. De filosofische vraag is of een gat verwijderd wordt als de omgeving verdwijnt. Zie hier voor details. Braun Barends vindt dat haar auteursrecht geschonden is en eist voor PHaradise minstens 90.000 en voor HHole minstens 220.000 euro schadevergoeding. Tevens eist ze dat de Kunsthalle haar werken opnieuw installeert.

De uitspraak van Kunsthalle-directeur Ulrike Lorentz is uitzonderlijk hard en niet hulpvol als ze publiekelijk stelt dat deze werken van Braun Barends in de kunstwereld nooit betekenis gehad hebben. Vraag is waarom ze dan ooit zijn geïnstalleerd. Vandaag dient de zaak voor de hoogste rechterlijke instantie van Duitsland, het Bundesgerichthof in Karlsruhe. De meeste media kiezen als belangrijkste  invalshoek of dit kunst is, niet of het volgens het auteursrecht beschermd wordt. Maar dat laatste is een meer interessante vraag die ook in de architectuur leeft, zoals bij een verbouwing van het Centraal Museum waarbij architect Mart van Schijndel zonder succes eiste dat zijn werk beschermd werd. Ook daarover bestaan uiteenlopende gedachten, dat is voor Braun Barends’ kunstwerken niet anders. De tendens lijkt dat de bescherming relatief en tijdelijk is.

Foto: NatHalie Braun Barends, ‘HHole’ in Kunsthalle Mannheim (Reflection Room), 2006. (Work in Progress, created as part of the exhibition “Full House: Faces of a Collection”). Credits: Thomas Henne en NatHalie Braun Barends.

Kunstwerk ‘In Memoriam Albert Verlinden’ van Jordy Koevoets verwijderd door GVB

jordy-koevoets-7

Een werk van de Bredase kunstenaar Jordy Koevoets is afgeplakt door het GVB. In een bericht geeft AT5 de bijzonderheden: ‘Het was bedoeld als statement tegen de roddeljournalistiek, een in memoriam voor RTL-boegbeeld Albert Verlinde. Het werd geplaatst in een vitrine op metrostation Wibautstraat maar werd snel afgeplakt door een geschrokken GVB.’ Koevoets wilde met de installatie In Memoriam: de dood van een roddelkoning een statement maken tegen ‘de onmetelijke en verzengende banaliteit en absurditeit van de huidige consumptie- en mediamaatschappij.’ Het werk is vandaag op last van het GVB definitief verwijderd.

Koevoets liet geen onduidelijkheid bestaan over zijn opstelling: ‘Weg gluiperige glimlach, weg schijnheilig gezicht; het is gedaan met de dagelijkse zelfbevlekking. Lieve Albert, we hebben van je genoten zolang het duurde…’. Het GVB kwam volgens een woordvoerder tot ‘deze ongebruikelijke beslissing’ omdat het werk ‘dusdanig kwetsend voor een bepaald persoon’ was dat het werd verwijderd. Waarom volgens Koevoets een ‘statement tegen de roddeljournalistiek’ een statement tegen de ‘consumptie- en mediamaatschappij’ is valt niet makkelijk in te zien. Ageren tegen licht amusement draagt de valkuil van de doodlopende weg in zich.

jordy-koevoets-8

Foto: InstallatieIn Memoriam: de dood van een roddelkoning’ van Jordy Koevoets in vitrine Metrostation Wibautstraat, Amsterdam. Voor en na.

A in Wonderland in Exbunker Utrecht met installatie over aardbeving Groningen

Alice in Wonderland, of ‘A in Wonderland‘ is een Gronings kunstenaarscollectief met Hinnie Steenbruggen, Paula Biemans, Peter Schudde en Manja Kindt. Ze realiseren projecten in de openbare ruimte. Hun kunst zoekt een antwoord op actuele thema’s. Het kan niemand ontgaan zijn dat dat voor Groningen de aardbevingen zijn. Die hangen als een zwaard van Damocles boven de Groningers die in het aardbevingsgebied wonen. Wanneer valt de grote klap? Een kwestie van tijd. In de installatie ‘Magnitude’ nu op toernee en te zien bij Exbunker in het Utrechtse Wilhelminapark wordt dat verbeeld door ijsblokken die aan touwen aan het plafond hangen. Wanneer smelt het ijs, wanneer vallen de blokken uit de touwen? Met de snoekbaars, baksteen of haas die zijn ingevroren. Kunst die ergens over gaat zonder gemakzuchtig ergens bij aan te schurken. Zo kan het ook.

De installatie is nog te zien op zaterdag 23 en zondag 24 januari van 13:00 tot 18:00 uur. Zie ook: FB-pagina A in Wonderland.

foto

Foto: Eigen foto van deel installatie ‘Magnitude’ van A in Wonderland in Exbunker te Utrecht, 17 januari 2016.

Tentoonstelling hedendaagse kunst in Bolzano door schoonmakers ‘opgeruimd’

12105943_909263325829080_156269642642861525_n

Klassiek, een tentoonstelling van hedendaagse kunst die door de schoonmakers wordt opgeruimd omdat ze dachten dat het rommel was. Het overkwam de tentoonstelling ‘Dove andiamo a ballare questa sera?’ (Waar gaan we vanavond dansen) van Goldschmied & Chiari in het Museion in het Noord-Italiaanse Bolzano/ Bozen. Ze creëerden een installatie over de jaren ’80 in Italië, een periode die volgens de toelichting werd gekenmerkt door ‘consumentisme, hedonisme, door socialistische politici en hun eeuwigdurende feesten.’

Het misverstand werd in de hand gewerkt omdat de schoonmakers afgelopen zaterdag de restanten van het openingsfeestje  op vrijdagavond in de foyer moesten opruimen. Met dezelfde flessen, sigarettenpeuken, confetti en zelfs achtergelaten kledingstukken als in de tentoonstellingszaal. Aldus een bericht in The Local.it. Kunst imiteert het leven dus soms iets te waarheidsgetrouw. Omdat de schoonmakers de objecten toch niet hadden weggooid omdat ze twijfelden kan de tentoonstelling opnieuw ingericht worden. Eind goed, al goed.

Wat levert deze schoonmaak-actie op? Naast publiciteit ongetwijfeld vele lacherige stukjes in de media die niet na zullen laten op te merken waar hedendaagse kunst begint en eindigt. Neveneffect is wel dat de actie van de schoonmakers de strekking van de tentoonstelling van Goldschmied & Chiari ondermijnt. Want hoe kan het dat de schoonmakers die toch specialisten zijn inzake rommel geen verschil zagen tussen de restanten van een feestje dat zou hebben plaatsgevonden in de jaren ’80 en in 2015? Dat kon beter. De rest is bijzaak.

image

Foto 1: Aankondiging van het Museion dat het werk op de tentoonstelling wordt gereconstrueerd.

Foto 2: Still van de tentoonstelling ‘Dove andiamo a ballare questa sera?’ van Goldschmied & Chiari in Museion in Bolzano.

Anish Kapoor krijgt in Versailles ruimte voor een Dirty Corner

De reactie van deze bezoekers op het werk van de Brits-Indiase kunstenaar Anish Kapoor in de tuinen van Versailles toont de kracht van het werk. Ze zijn in verwarring gebracht. De plaatsing van zijn uit 2011 daterende werk Dirty Corner wordt in de verbeelding voorgesteld als de reuze vagina van de koningin en is van juni tot oktober te zien. Met de assemblage van werk, plek en betekenis roept Kapoor vragen op over de grenzen aan de macht, en aan de kunst. Hij zegt een politieker perspectief op de macht te willen geven dan zoals dat doorgaans in Versailles wordt gepresenteerd. Driehonderd jaar na de dood van koning Lodewijk XIV op 1 september 1715. Dat hij de ruimte krijgt om dat op zo’n symbolische plek te mogen doen getuigt van moed van de organisatie van het kasteel van Versailles en van de kracht van zijn eigen improvisatievermogen.

Christoph Büchel installeert een moskee in Venetië. Wat is het?

10854291_858027734234328_408868962267452552_o

Misleiding of kunst, religie of maatschappijkritiek, commercie of bewuste creatie van een incident dat op de Biënnale van Venetië publiciteit trekt? Het project van de Zwitsers-IJslandse kunstenaar Christoph Büchel uit de stal van de belangrijke Zwitserse galerie Hauser & Wirth is het allemaal tegelijk. En omdat het voor verwarring zorgt is het interessant. Maar hoe pakt het uiteindelijk uit en welke krachten ondersteunt het?

header_islamic

Büchel regelde onder de bescherming van een kunstmanifestatie vergunningen om een al veertig jaar leegstaande kerk om te vormen tot een kunstwerk dat functioneert als een moskee. Zijn handelsmerk is om dat hyperrealistisch te doen, en alle verwijzingen naar kunst, galerie of kunsthandel af te kappen. Iemand als de Belgische kunstenaar Guillaume Bijl die op dezelfde manier werkt speelt met dezelfde verwachtingen en receptie van het publiek. Alle uiterlijkheden van de installatie lijken samen te vallen met een echte moskee, zoals dat op de site mosque.is wordt gepresenteerd. Maar het is een kunstproject met religie als halfproduct.

Interessanter dan de vraag hoe de Venetiaanse moskee past in de artistieke carrière van Christoph Büchel, zijn marktwaarde zoals Hauser & Wirth die bewaakt of de receptie van het publiek is wat de moskee voor de integratie doet. Dat is door de mengvorm niet op voorhand duidelijk. Venetië heeft tot 22 november eindelijk een moskee. Sommigen zien dat als gerechtigheid, anderen als een dwaling. Een antwoord dat allen dient is niet te geven. Christoph Büchel toont aan dat beeldende kunst, theater en religie in elkaars verlengde liggen.

De beginfase van religie als een hybride vorm tussen kunst en theater willen we wel eens vergeten als we het machtspolitieke streven van religies serieus nemen. De moskee van Büchel maakt niet alleen religie van een kunstwerk, maar ook van religie kunst. Dat opnieuw benadrukken van een bijna vergeten aspect van religie zou wel eens Büchels grootste verdienste kunnen zijn. Z’n installatie haalt het verre verleden van religie terug.

Foto 1: Biddende gelovigen in de Venetiaanse moskee van Christoph Büchel ter promotie op FB-pagina van galerie Hauser & Wirth.

Foto 2: Banner van mosque.is van Christoph Büchel.

Parijse kunstbeurs FIAC doet het met partners. Komedie om geld

De FIAC is een internationale kunstbeurs in Parijs. Met als belangrijkste partners warenhuis Galeries Lafayette, advocatenkantoor Clifford Chance, automobielen Renault, parfumerie Guerlain, sierglas Swarovski en dranken Fondation d’entreprise Ricard? FIAC-directeur Jennifer Flay vindt desgevraagd  (11’32’’) dat het partnerschap met deze bedrijven ‘fundamenteel belangrijk’ is omdat ‘het de kunstenaars de mogelijkheid geeft om verder te gaan in hun creatieve proces’. Verder in hun creatieve proces richting Galeries Lafayette?  Tja, zo kun je het bekijken. Is dan de conclusie dat de FIAC alles te maken heeft met kunsthandel, iets minder met kunstenaars, nauwelijks nog iets met autonome kunstwerken en vrijwel niets met kunst? Ja, dat kan veilig de conclusie zijn.

In het buitenprogramma werd op de sjieke Place Vendôme het op een anale plug lijkende Tree van Paul McCarty door vandalen vernield. De kunstenaar gaf aan dat-ie niet wilde dat het opnieuw geïnstalleerd werd. Parijs is er nog niet klaar voor, zal-ie waarschijnlijk gedacht hebben. Jennifer Flay verklaart de ophef over het werk met het vermelden van het feit dat er steun vanuit de regering was. Misschien was een partnerschap van de FIAC voor het buitenprogramma met Durex, KamaSutra, Doc Johnson of California Exotics veiliger geweest?

978x

Foto: Tree van Paul McCarthy op de Place Vendôme voordat het werd vernield. Credits: NTB Scanpix.

Installatie Exhibit B onmogelijk gemaakt in Londen. Intolerantie?

Installatie Exhibit B van de Zuid-Afrikaanse theatermaker Brett Bailey in The Barbican werd onlangs gesloten wegens vermeend racisme. Of liever gezegd, een protest van 200 demonstranten noodzaakte sluiting dat de Barbican veroordeelde. Het werk thematiseert het tentoonstellen tijdens de 19de en 20ste eeuw van zwarte mensen voor het amusement van blanken. Een toelichting zegt erover: ‘a human installation that charts the colonial histories of various European countries during the nineteenth and twentieth centuries when scientists formulated pseudo-scientific racial theories that continue to warp perceptions with horrific consequences.

Wat weegt zwaarder, de vrijheid van expressie die bekritiseerd, maar niet verhinderd mag worden? Of de onaanvaardbaarheid van de reconstructie van een racistische situatie die tot nieuw racisme leidt omdat het de zwarten opnieuw tot objecten reduceert? The Barbican stelt zich op het standpunt dat de demonstranten het recht hebben om te protesteren, maar op een geweldloze wijze hun kritiek hadden moeten uiten zonder de tentoonstelling te verhinderen. Dat deden ze niet, zodat nu in de beeldvorming het beeld van een intolerante minderheid beklijft die zelfs niet het debat wenst aan te gaan met kritiek. Hoe dan ook geeft de sluiting van Exhibit B in Londen de Zuid-Afrikanen een nieuwe blik in de spiegel, zoals uit het studiogesprek blijkt.

Deze kwestie doet denken aan de ontvangst van ‘Het vuil, de stad en de dood’ van Rainer Werner Fassbinder waarin de rijke jood A. optreedt. Loek Zonneveld zegt: ‘Die geschiedenis is overbeladen met woede, verdriet, protest, pleidooien voor én tegen het stuk, affiniteiten, extreme sympathiëen en zo mogelijk nog extremere antipathiëen. Voornaamste effect: het Fassbinderstuk is in Duitsland en in Nederland van de toneelplanken weg-gedemonstreerd. In Duitsland mag het nog altijd niet worden gespeeld. Kern van het vooroordeel, of zo u wilt het verwijt tegen het stuk: het zou antisemitisch zijn.’ Zonneveld somt op dat zo’n reactie voortkomt uit het misverstand dat een kunstwerk reduceert tot politiek. Want het beschrijven van een taboe is nodig om dat taboe te problematiseren: ‘Als de kunstenaar die deze taal opschrijft vervolgens wordt vereenzelvigd met de kwaadaardige teksten van deze antisemieten, dan wordt hij in feite monddood gemaakt. Hij mag dan namelijk nooit meer kwaadaardige personages met boosaardige teksten opvoeren. Met terugwerkende kracht kunnen we dan ongeveer tachtig procent van de wereldliteratuur op de vuilnisbelt gooien.

Exhibit B at the Barbican, London, September 2014

Foto: Onderdeel van de installatie Exhibit B van Brett Bailey.

Er gaat niets gebeuren. Privacy met Roeland van Doorn

Wat Roeland van Doorn doet geeft te denken. Hij studeerde in 2013 af met ‘Er gaat niets gebeuren‘ aan St. Joost. Een film die tot stand kwam door een draadloze ontvanger te koppelen aan een digitale camera. Zodat signalen van beveilingscamera’s geregistreerd kunnen worden. Een manier van filmen in het genre van de documentaire surveillancecamera die de vraag actualiseert wat privacy waard is. Of welke waarde burgers er (nog) aan hechten. En wat een filmmaker daar weer van kan maken. Ach, ons kan niks gebeuren. Toch? Toch?