RIVM en Volksgezondheid dachten in februari 2020 dat COVID-19 minder dodelijk was dan griep. Dat onderscheidt hen niet van complotdenkers

Groot nieuws. Complotdenkers zitten niet alleen in rechts-radicale netwerken op sociale media, maar ook op sleutelposities binnen de overheid. Dat vraagt om nader onderzoek.

Dat zit zo. Uit vrijgegeven stukken van de ICCb, de Interdepartementale Commissie Crisisbeheersing blijkt volgens de berichtgeving van RTL Nieuws dat nog op 26 februari 2020 het ministerie van Volksgezondheid en het RIVM dachten dat COVID-19 minder dodelijk zou zijn dan de griep.

Niet alleen achteraf bleek dat onjuist te zijn, maar ook in februari 2020 bleek dat al onjuist. COVID-19 eist meer slachtoffers en is besmettelijker.

Zo geeft een wetenschappelijk artikel van 24 februari 2020 de schatting dat COVID-19 meer dan 20 maal dodelijker is dan de griep. Hoe kan het dat dit niet tot RIVM en het Ministerie van Volksgezondheid was doorgedrongen?

Ook ik ben van mening dat COVID-19 vele malen dodelijker is dan de griep. Of dat meer dan 20-maal is of iets meer of minder zal blijken uit de jaarstatistieken die nog niet afgerond zijn. Het overzicht van de John Hopkins University komt nu (4-12-2020) tot 1.508.906 geregistreerde doden ten gevolge van COVID-19. Omdat er om politieke redenen in landen als Iran, de Russische Federatie of Noord-Korea, maar deze landen niet alleen, sprake is van onderregistratie geven de globale cijfers nog niet het totale aantal doden weer. De statistieken zijn dus vervuild. Dat moet straks per land geëxtrapoleerd worden in de statistieken. Waarschijnlijk zullen we de precieze aantallen nooit weten.

De WHO geeft als schatting van het aantal doden ten gevolge van de jaarlijkse griepgolf 290.000 to 650.000. Omdat het seizoen nog tot februari 2021 loopt (in februari 2020 begon de telling) en de cijfers nog niet actueel zijn zal dat nog hoger worden dan 1,5 miljoen. Hoe dan ook klopt de inschatting van RIVM en het ministerie van Volksgezondheid van 26 februari 2020 niet dat COVID-19 minder dodelijk is dan de griep. Ik ben van mening dat deze instanties met de kennis van toen hadden moeten kunnen weten dat COVID-19 dodelijker was dan de griep.

Het ging in februari 2020 niet zozeer om de actuele doden, maar om de inschatting van de doden die nog ten gevolge van COVID-19 zouden sterven. Bedenk ook dat er veel overheidsgeld is besteed om de pandemie te beteugelen. De inschatting van meer dan 20 maal zo dodelijk is moet dan ook gerelateerd worden aan een ’normale’ bestrijding zoals bij de jaarlijkse griepgolf. Als die factor straks minder dan 20 blijkt te zijn, kan dat mede komen door de extra bestrijding van de pandemie, zonder dat dat volgt uit de medische aard van het virus.

Het is niet niks om het etiket complotdenken te plakken op twee gerespecteerde instanties die aan de Nederlandse overheid verbonden zijn. Ik kom mede tot die kwalificatie vanwege de gelijkenis met president Trump. Terwijl hij in dezelfde maand februari 2020 bij herhaling in de publiciteit zei dat de griep dodelijker was dan COVID-19 bekende hij in interviews met Bob Woodward gedurende die periode voor diens boek ‘Rage’ dat hij wel degelijk wist dat COVID-19 dodelijker was, maar dat ontkende om de bevolking niet ongerust te maken. Dat betekent dat de in de beeldvorming slecht geïnformeerde Trump die zijn stukken niet leest in februari 2020 beter geïnformeerd was het RIVM en Volksgezondheid. Welnu, als we Trump een complotdenker noemen, dan moeten niet te schijterig zijn om die kwalificatie niet ook aan het RIVM en Volksgezondheid te geven.

Een en ander geeft ook aan dat RIVM en Volksgezondheid in februari 2020 nauwelijks wisten waar ze mee te maken hadden. Dat gebrek aan urgentie verontrust nog het meest voor wie de fouten van het RIVM over de mondkapjesplicht en van Volksgezondheid over de krakkemikkige aanpak van de testcapaciteit daar bij optelt.

Foto: Schermafbeelding van deel artikelMinisterie dacht nog in februari dat coronavirus minder dodelijk was dan griep’ van RTL Nieuws, 3 december 2020 (aangepast).

In tijden van coronacrisis is de combinatie van het verminderen van parlementaire controle en misleiding verwarrend en gevaarlijk

Alsof de coronacrisis niet erg genoeg is, zijn er twee bijverschijnselen die het handelen van de politiek onoverzichtelijk maken. Ze hangen samen. Er is de misleiding en het verminderen van de politieke controle.

Nationale parlementen zijn vanwege de maatregelen om fysiek contact te vermijden met reces gestuurd of opereren op een laag pitje. Dat komt op een gevoelig moment terwijl parlementaire controle nodiger is dan ooit. Namelijk op het moment dat maatregelen in verband met de bewegingsvrijheid van individuen en bedrijven worden genomen en tientallen miljarden aan steun wordt verdeeld terwijl lobbyisten aan de deur van de overheid kloppen. Hoe dat kan ontsporen geeft de mening van hoogleraar Rob de Wijk weer die in een interview op NPO Radio 1 pleitte voor terughoudenheid in het ter discussie van het kabinetsbeleid. Eerder lijkt tijdens de crisis het omgekeerde waar. In een FB-post van 30 maart 2020 reageerde ik er verontwaardigd op: ‘Wat een onzinnig standpunt van Rob de Wijk. Juist in crisistijd moet het parlement de regeringsleider kritisch bevragen, controleren en ter verantwoording roepen. De politiek gaat tijdens een crisis niet met vakantie. Wat als het kabinet politieke spelletjes speelt of faalt in de aanpak van de crisis, mag dat volgens De Wijk dan niet worden besproken in het parlement? Waar haalt Rob de Wijk in hemelsnaam de onzin vandaan?

Jammergenoeg staat de mening van De Wijk niet alleen. Wel is het zo dat in het parlement gezien de ernst van de coronacrisis een wapenstilstand tussen partijen heerst, maar daar zijn grenzen aan. Mede omdat de belangen op het gebied van volksgezondheid, economie en burgerrechten groot zijn. De Wijk voedt door zijn oproep de complottheorie dat de bestrijding van de coronacrisis een middel is om andere doelen te bereiken. Zoals het vergroten van de staatsmacht door het inperken van de grondrechten en het onwettig doorsluizen van overheidsgeld naar bedrijven die onder een hoedje met de zittende politiek spelen. Of liever gezegd, die de politiek in hun zak hebben en de overheden een door henzelf geschreven cheque laten ondertekenen.

De misleiding komt tot uiting in het artikelDe COVID-19-misleiding’ van 7 april 2020 in de Suriname Herald. Het is het kenmerk van complotdenkers om feitelijke informatie van anderen misleiding te noemen, en de eigen misleiding te claimen als feitelijke informatie. Het is een bizarre omkering van waarden en verwarrend voor de nieuwsconsumenten die niet alle feiten op een rijtje hebben. Auteur Karel Donk meent dat ‘de wereld naar massahysterie wordt opgezweept aan de hand van misleidende cijfers betreffende het SARS-CoV-2-coronavirus’. Hij citeert instemmend meningen die zeggen ‘dat COVID-19 niet veel erger is dan de normale griep’. Dat is aantoonbaar onjuist en misleidend. Zo leert een schatting over 2018-19 van de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC dat het aantal doden als gevolg van de normale griep 79.000 bedraagt. De schatting over COVID-19 van een zich nog ontwikkelende pandemie is daar een veelvoud van met 100.000 tot 240.000 doden. Wat complotdenkers vergeten is dat juist door de strenge maatregelen het dodental wordt beperkt.

De combinatie van De Wijks opstelling die pleit voor het op een lager pitje zetten van het parlementaire debat en Donks berichtgeving die de publieke opinie voorziet van misleidende informatie is risicovol omdat ze op elkaar inwerken en elkaar versterken. Donk kan in de mening van De Wijk complotdenken herkennen dat hij vervolgens kan gebruiken om zijn eigen complotdenken te relativeren en te legitimeren. Donk versterkt zijn legitimiteit nog verder door terecht te verwijzen naar het autoritaire handelen van de Surinaamse regering Bouterse: ‘Ook lokaal merken we dat de Surinaamse roverheid met steeds draconischere en fascistischere maatregelen komt die thuishoren in een politiestaat, waaronder, zoals mevrouw Nita Ramcharan heeft aangegeven, de bijzonder gevaarlijke maatregelen betreffende “fake news”.’ Zo is de cirkel rond en probeert Donk zijn betoog af te dekken. Hij beroept zich op de maatregelen van de Surinaamse overheid inzake ‘fake news’ en suggereert zo door een moralistische positie in te nemen, dat hem dat niet verweten kan worden.

Foto: Schermafbeelding van deel artikelDe COVID-19-misleiding’ van Karel Donk in Suriname Herald, 7 april 2020.