Sociaal-liberalisme volgen als wereldbeeld

De StemWijzer stuurt de zwevende kiezer een kant op. Sammy van Tuyll van de LibDem partij noemt in een persbericht de StemWijzer niet democratisch: ‘LibDem laat het hier niet bij zitten en blijft aandringen op een gelijke behandeling van alle partijen die deelnemen aan de verkiezingen. De handelswijze van ProDemos is een democratisch land onwaardig‘. De maker van de StemWijzer ProDemos krijgt overheidssubsidie, beweert dat het transparant is en geeft daarna de kiezer een advies dat objectief zou zijn. Wie gelooft het?

De kiezer kan het beter zelf bepalen. Door uit te maken wat-ie belangrijk vindt en welk wereldbeeld daarbij past. Om vervolgens een politieke partij te zoeken die daar het beste bij past. Dat vermijdt de versimpeling van de StemWijzers en Kieskompassen die een suggestie van objectiviteit geven die niet bestaat. En er zelfs van beticht kunnen worden de zittende macht te begunstigen. Voor mezelf kom ik dan tot het volgende wereldbeeld als uitgangspunt voor mijn keuze. Een samenraapsel en bewerking van citaten op internet:

Sociaal liberalisme houdt in dat de functie van de liberale staat is om mensen te voorzien van de mogelijkheid om voor zichzelf te zorgen door nuttig werk. Het recht op arbeid, het recht op een behoorlijk loon, volledige werkgelegenheid, sociaal welzijn en de bescherming van de mensenrechten. Sociaal liberaal beleid omvat onder meer overheidsingrijpen in de economie om mensen zo harmonieus mogelijk te verbinden met de gemeenschap, en definieert de eerste in termen van een gemeenschappelijk goed en de tweede op het gebied van het welzijn van individuen in relatie tot de rechtvaardigheid van de samenleving. 

De richting die ik voorsta is het sociaal liberalisme. Dat raakt aan links libertarisme, maar voegt er compassie aan toe. Het gaat uit van minder overheidsingrijpen dan de sociaal-democratie, meer overheidsingrijpen dan het libertarisme, minder macht voor het bedrijfsleven dan bij de christen-democratie en het liberalisme, meer gemeenschapsdenken dan het anarchisme en meer individualisering dan religieus denken. Zo kan ieder kiezer als hulpmiddel voor de eigen stemkeuze een individueel wereldbeeld op maat construeren. Zonder de weg gewezen te worden door anderen. Een smal pad door het politieke spectrum om te volgen. Nu de praktijk nog.

Foto: Johann Heinrich Füssli,’Odysseus vor Scilla und Charybdis’, 1794-1796

Secularisme gaat boven religie

In een toespraak tot de VN in 2005 zegt toenmalig minister Ben Bot dat er over het secularisme misverstanden bestaan: In Nederland, net als elders, mogen politici en politieke partijen zich laten inspireren door religie, zo lang de instituties van staat hiervan apart blijven staan. Het is op te vatten als een weerwoord aan de katholieke minister Agnes van Ardenne.

Aan christelijke politici als André Rouvoet, Piet Hein Donner, Ernst Hirsch Ballin of Agnes van Ardenne zijn Bot’s woorden niet besteed. Zij leggen het principe van secularisme verkeerd uit, vergeten historische ontwikkelingen en tornen aan de vrijheid van meningsuiting:
Van Ardenne: The exercise of one’s freedoms is not an end in itself.
Rouvoet:  Politiek gesproken wordt de vrijheid bedreigd door de verabsolutering van individuele rechten. Zo leidt verabsolutering van de vrijheid van meningsuiting tot het recht op kwetsen van de diepste religieuze gevoelens. Verabsolutering van het recht op gelijke behandeling leidt tot het verbieden van religieuze organisaties om personeel te werven met een gelijke overtuiging.
DonnerSecularisatie is dan ook niet verlies van geloof, maar het veranderen van geloof
Donner: Als gevolg van secularisering is er mogelijk minder verdraagzaamheid voor religie.

In Nederland bestaat een coalitie van religieus conservatieven en vermeend progressieven die opteren voor meer godsdienstig geïnspireerde waarden en normen. Dat uit zich in het idee van met name CDA en PvdA dat de gemeenschap belangrijker is dan het individu. Dirk Verhofstadt vat samen: In de praktijk betekent dit immers dat mensen (vooral mannen) binnen minderheidsgroepen hun medemensen (vooral vrouwen) kunnen onderdrukken, waarbij ze zich steevast beroepen op de vrijheid van godsdienst. Deze politiek heeft in het verleden bewezen dat ze niet deugt. 

Vrijzinnig-liberalen als Boris van der Ham (D66) en Tofik Dibi (GroenLinks) zien dit onrecht, maar vormen een minderheid binnen hun eigen partij. Zolang ze zich niet hergroeperen, maar laten gijzelen door de misvattingen en verkeerde voorstelling van zaken door Job Cohen of Piet Hein Donner bepalen de religieuze conservatieven en progressieve relativisten de agenda. Het wachten is op een aflossing van de wacht.

Voormalig minister Ernst Hirsch Ballin vraagt zich begin 2010 af: Wat heeft ons gebracht tot de huidige vrijheid van godsdienst en de verhoudingen tussen kerk en staat? En hoe gaan we op een constructieve manier om met religieuze en levensbeschouwelijke pluraliteit in onze samenleving? 

Remonstrant en historicus Coos Huijsen geeft het antwoord: Ik voel niet zoveel medeleven met die streng orthodoxe christenen, die jammeren dat hun geloof en levensstijl onvoldoende zouden worden gerespecteerd. Ze beseffen namelijk niet dat hun voorouders anderen onvoldoende respecteerden toen ze zelf nog een meerderheidspositie innamen. Het grootste deel van de 19de eeuw werd de parlementaire geschiedenis hierdoor bepaald. De ondergeschikte positie van de vrouw als gevolg van op de Bijbel geïnspireerde huwelijks- en gezinswetgeving, de ambtenares die bij trouwen ontslag moest nemen, de wetgeving van de katholiek Regout waarbij homoseksualiteit strafbaar werd, de zondagswetgeving waardoor onder meer zwembaden konden worden gesloten, de filmcensuur, het verbod op euthanasie. We kunnen zo doorgaan. Steeds grepen orthodoxe christenen via wet- en regelgeving diep in in de persoonlijke levenssfeer van andersdenkenden. Nu zijn al deze wetten gelukkig gewijzigd. Humaan respect voor de mens om zijn levenssfeer naar eigen geweten zoveel mogelijk zelf te bepalen, is daarbij het uitgangspunt.

Secularisatie is geen bedreiging, maar een bevrijding. Hoewel voor orthodoxe christenen deze vrijheid onwelkom is omdat het hun macht inperkt. Vandaar hun bizarre uitspraken dat secularisme een pseudo-religie is of vrijheid geen doel op zichzelf. Secularisme gaat boven religie omdat het optimale vrijheid voor allen biedt. Laat christenen maar wennen aan het denkbeeld dat ze niet meer alleen voor het zeggen hebben.

Foto: Strand van Scheveningen,1890-1900

Nieuwe vastberadenheid van David Cameron ongeloofwaardig

De uitbarsting van geweld in Londen en andere Engelse steden als Birmingham, Bristol en Manchester is even snel gaan liggen als-ie opkwam. Door massale inzet van politie is de straat heroverd op de overwegend jeugdige plunderaars en ontevredenen. Ze zijn teruggedrongen en worden gebrandmerkt als yobs, wild beasts, scum of animals. Vraag is hoe tijdelijk de rust is. Het wachten is op een nieuwe uitbarsting.

In reactie is de roep door de Tories om meer recht en orde even voorspelbaar als de roep van Labour om meer sociale gelijkheid. Premier David Cameron legt het accent op het moreel verval. Londens burgemeester Boris Johnson vraagt om een hardere aanpak van de relschoppers. Labourleider Ed Milliband vreest in die aanpak simplisme en eenzijdige maatregelen die de sociale ongelijkheid eerder vergroot dan oplost.

Voorwaarde is dat het praten over moreel verval en slecht gedrag en een adequate aanpak meer aan kracht wint als het breder wordt gedefinieerd. De schade van de recente rellen wordt op meer dan 600 miljoen euro geschat. En er zijn enkele doden gevallen waarbij de publicitaire omkering van waarden was dat etnische groepen zoals moslims in de verdediging werden gedrongen en zwarten en autochtonen de aanval kozen.

Maar wat is de financiële schade vergeleken bij de massale steun aan banken die afgelopen jaren door de samenleving zonder veel debat is opgehoest en de ruimhartige bonussen die bankiers en topmensen van bedrijven zichzelf vanwege die steun opnieuw toekennen? Da’s moreel verval en slecht gedrag van mensen die al veel hebben en de sociale ongelijkheid verder vergroten door zichzelf en de eigen sociale klasse te fêteren.

David Cameron is politiek handig genoeg om in zijn analyse deze verbreding te betrekken. De Britse politieke klasse zat tot voor kort in de zak van Rupert Murdoch zoals het afluisterschandaal van de News of the World doet uitkomen. De top van de politiek en de Londense politie zijn gecorrumpeerd. Parlementsleden hebben gefraudeerd met onkostenvergoedingen. Da’s moreel verval van het establishment dat meer schade heeft aangericht dan de rellen.

Daarom kan alleen een integrale aanpak geloofwaardig zijn die hoog en laag, witte- en blauwe boorden, armoedzaaiers en topverdieners even krachtig aanpakt. Appels en peren zijn lastig vergelijkbaar, maar voorspelbaar is dat een eenzijdige aanpak van de relschoppers uiteindelijk niet zal werken. Moreel verval en slecht gedrag kunnen alleen teruggedrongen worden en sociaal draagvlak krijgen als ze op alle niveau’s tegelijk aangepakt worden. De opvatting dat ze een probleem van de openbare orde zijn schiet tekort.

Vraag is hoe gemeend de verbreding van premier Cameron naar bankiers, bestuurders, parlementsleden en politie is. Het lijkt lippendienst als-ie het accent op het gezin, de school en de gemeenschap legt. Wat betekent de centrale rol van het gezin voor frauderende parlementsleden of zelfverrijkende bankiers? Moeten ze hun gezin nog meer toeschuiven? Om echt geloofwaardig te zijn moet Cameron de oplossing meer in lijn brengen met zijn analyse. Vraag is of-ie de wil heeft om het establishment aan te pakken.

Foto: Bolton folk at play on holiday in Blackpool, 1937. Photograph: Humphrey Spender

Fundamentalisme volgens Hirsch Ballin

Oprecht zoeken naar waarheid is een mooi streven. Echter geen noodzakelijke voorwaarde voor democratie. Eerder een prettige bijvangst. Democratie kan zonder waarheid. Waarheid kan uit de deelaspecten volgen, maar kan er niet opgelegd worden omdat het niet essentieel en dienend in het machtsvormingsproces is.

We zien het voor onze ogen. De democratische orde functioneert niet super, maar redelijk. Toch wordt het publieke debat niet in het volle licht van de waarheid gevoerd. De macht zit achter de coulissen geborgen. Emoties, schijnbewegingen, spiegelingen verdringen het zoeken naar wat belangrijk is. We stoppen voor een facade en zien dat als waarheid onder het besef dat dat de waarheid nooit kan zijn. Maar we hebben houvast nodig en nemen daarom genoegen met de schijn.

Politici jagen het debat aan maar kunnen het evenmin een diepere waarheid opleggen. Ook zij moeten genoegen nemen met een bijrol die als legitimatie voor de schijn dient. Ook politici ondermijnen de waarheid. Het lukt de overheid maar niet om een puur rechtsstatelijke lijn vast te houden. Waarin gelijkheden zonder beperking gelden. De overheid gaat zelfs nog verder en schetst een onrechtsstatelijke lijn.

Voormalig minister van Justitie Hirsch Ballin hield in januari 2010 een toespraak ter ere van de vrijheid van godsdienst waarin hij waarden grandioos omkeert. Hij verdedigt de godsdienst en valt het atheisme aan: Het is mijn overtuiging dat wij steeds weer onszelf moeten scherpen in het besef dat vrijheid van godsdienst en levensovertuiging verbonden zijn met de principes van de democratische rechtsstaat, waarvan persoonlijke vrijheid doel en ijkpunt is. Wanneer we dat vergeten, ontstaat een voor de persoonlijke vrijheid destructief krachtenveld. De maatschappelijke discussie in Europa wordt – zeker na de terroristische aanvallen van 2001 – in hoge mate bepaald door vrees voor een fundamentalistische variant van de islam, hoewel die slechts door een miniem percentage van de in Europa levende moslims wordt gedeeld. Fundamentalisten die geen ruimte laten voor de ander hebben we gezien en zien we onder christenen, joden en moslims, en – in de 20ste eeuw in de verschijningsvormen van de leninistische en stalinistische staatsterreur – ook onder atheïsten. Wie zich dit realiseert en beseft dat in de gouden eeuwen van Andalusië, el-Andalus, naast moslims joden en christenen zoveel vrijheid genoten dat zich daar de meest betekenisvolle culturele, wijsgerige en wetenschappelijke interacties van de middeleeuwen plaatsvonden, zal niet willen meedoen met een onverdraagzame schuldtoewijzing aan ‘de islam’.

Hirsch Ballin ziet de gevangenis van religie als bevrijding. Hirsch Ballin ziet persoonlijke bevrijding, zeg: individualisering, ondergeschikt aan gemeenschapsdenken. Hirsch Ballin was begin 2010 een exponent van christelijke politiek die door de vorming van een rechts kabinet later buiten spel werd gezet.

Voor zijn betoog bouwt Hirsch Ballin op het niet-historische en onjuiste beeld van een harmonieus Andalusië en stelt-ie het atheïsme gelijk aan religie. Alsof er een Atheïstische Bijbel en een centraal geleid atheïsme bestaat dat vergelijkbaar is met monotheïstische godsdiensten. Zijn grote wegtoveractie dient om uitwassen van de islam te legitimeren. Of preciezer gezegd om het uitblijven van een krachtig integratiebeleid te legitimeren door oorzaken te ontkennen. Onder het mom gedeelde schuld is geen schuld duikt Hirsch Ballin weg voor de verantwoordelijkheid om de problemen van nu te benoemen en te (h)erkennen.

Als voor de omgang met elkaar de waarheid een rechtsstatelijke waarheid is, dan ben ik tevreden. Al is het slechts voor de omgang met elkaar in het publieke domein. Mij ontgaat waarom Hirsch Ballin het publieke debat wenst te belasten met zijn onwaarheid. Wat bezielt hem? Mij verbaast het gebrek aan diepte in zijn verhaal. Hoe kan een belezen man als Hirsch Ballin zich zo mee laten slepen in onwaarheid?

Dat Hirsch Ballin seculieren graag een hak zette is bekend. Christelijke ideologie hield Hirsch Ballin beter buiten zijn functioneren als bewindspersoon. In elk geval hield het hem buiten het kabinet Rutte. Het staat voor een stroming in het CDA die ook door Ruud Lubbers wordt gerepresenteerd. Hun waarheid is christelijk, met een laagje fondant.

Foto uit: I Confess van Alfred Hitchcock (1953)