George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Elias Canetti

Kwestie Blok gaat niet om politieke fout, maar om leeghoofdigheid

with one comment

Het ergste is niet dat wat minister Stef Blok zegt niet klopt. Ministers doen wel vaker uitspraken die onjuist zijn. Mogelijk is de Nederlandse multiculturele samenleving (door toedoen van twee kanten) mislukt. Dat is een kwestie van definitie en evaluatie. Maar dat wil niet zeggen dat elke multiculturele samenleving is mislukt en zo’n samenleving per definitie onmogelijk is. Denk aan de Russische Federatie met 160 verschillende etnische groepen, nationaliteiten en volken. Denk aan de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie waar vele volken en nationaliteiten relatief vreedzaam samenleefden. Lees er de memoires van Elias Canetti op na, die als kind in het Bulgaarse Roese woonde. Het geeft het culturele, historische en filosofisch tekort aan van de 54-jarige Blok dat hij zoiets blijkbaar niet weet. Hoe is het mogelijk dat iemand met zulke intellectuele leegte minister kan worden? De kwestie Blok gaat in de kern niet om een politieke uitspraak die in Tweede Kamer en samenleving verkeerd valt. Dat is van voorbijgaande aard. De kwestie Blok gaat om de werking van de politiek waar lege hulzen zonder cultureel besef hoog kunnen stijgen. Zo hoog dat ze er een leeg hoofd van hebben.

In een interview in het architectuurmagazine Dezeen zegt kunstenaar Olafur Eliasson het volgende: ‘I think that every finance minister should train by being a culture minister. One should make it a rule that if you have not been culture minister you can simply not be finance minister.’ Waarom Eliasson die voorwaarde uitsluitend maakt voor ministers van Financiën is onduidelijk. De kwestie Blok leert dat Buitenlandse Zaken evengoed cultureel, historisch en filosofisch besef vereist. Dus waarom geldt deze voorwaarde niet voor alle ministers? Overigens economiseert Eliasson vanuit goede bedoelingen toch de politiek door de controle over het geld voorop te zetten. Dat is onterecht. Dat is de valkuil. Stef Blok heeft de politiek een slechte dienst bewezen.

Foto: Schermafbeelding van deel artikelElias Canetti und Ruse’ van Penka Angelova, 2013.

Advertenties

Getuigenis van een pacifist helpt niks in de strijd. Onvrede

with 9 comments

m197501115490

Wikipedia noemt dPacifistisch Socialistische Partij (PSP) een Nederlandse links-socialistische politieke partij. De partij bestond tussen 1957 en 1991. Toen ik als 18-jarige voor de eerste keer m’n stem mocht uitbrengen bij verkiezingen twijfelde ik geen moment en koos PSP. Waarom precies weet ik niet eens meer waarom. Het is lang geleden. Voorop stond uiteraard het pacifisme, maar ook de linkse oppositie tegen het kabinet Den Uyl. Want m’n genen bevatten nu eenmaal een animositeit tegen de PvdA die ik m’n hele leven al bij me draag. De eeuwige hypocrisie en het gedraai van de PvdA vind ik ergerlijker dan de eendimensionale PVV, SGP en CPN bij elkaar. Het bracht me er zelfs toe om in 2012 tegen Job Cohen en dan maar voor de VVD te stemmen. 

Daarna werd ik gegrepen door D’66 en stemde daar decennialang op. Totdat de vernieuwde D66 de eigen ideeën over staatshervorming verloochende, naar rechts koerste en inwisselbaar werd met andere partijen. Na 15 jaar politiek dakloos te zijn geweest werd ik in de zomer van 2012 lid van de Piratenpartij. Hoewel ik de Piraten voor de komende Europese verkiezingen nog eenmaal het voordeel van de twijfel geef moet ik toegeven dat de Nederlandse Piraten er niets van bakken. Als een partij die onder meer focust op burgerrechten of internetvrijheid zelfs in het jaar van Edward Snowden, NSA en een blunderende minister Plasterk niet weet door te breken naar het brede publiek dan is er iets fundamenteel mis met zo’n partij.

Mijn eerste politieke liefde PSP is nooit verdwenen. De in 1985 wegens onenigheid uit de partij getreden Fred van der Spek gaf in de jaren ’80 op een voor mij onnavolgbaar cynische, onafhankelijke en intellectualistische wijze commentaar in de VPRO-radioshow van Ischa Meijer. Hij wisselde zijn onafhankelijkheid nooit in voor een politieke loopbaan of machtspolitiek zoals z’n opvolgster Andrée van Es wel deed. Het opportunisme dat partijpolitiek voor mij zo onverteerbaar en afstotend maakt. De PSP verkwanselde haar gedachtengoed en liet dat opgaan in het weinig scherpe, diffuus linkse en zalvende GroenLinks. Nooit meer dan een slap kopje thee.

Vanwaar deze ontboezeming? Oekraïne. Ik vind het verschrikkelijk wat er op dit moment gebeurt. Mannen paraderen met geweren, uniformen, vlaggen en de haat in hun kop tegen de ander en menen dat ze het goede doen. Ik kan er niets anders dan puberaal gedrag in zien. Het nationaal-bolsjevisme van Rusland blokkeert de autonomie van Oekraïne. De Rechtse Sektor maakt zich klaar om naar het Oosten te trekken. In een toch al door en door verdeeld en hybride land dat zo al complex genoeg is. Maar dat ook iets te bieden heeft door die verscheidenheid zoals Elias Canetti die beschreef in het Bulgarije van z’n jeugd waar joden, Bulgaren, Grieken, Duitsers, Russen, Turken, Hongaren en minderheden in harmonie samenleefden. Humanisme gezocht. 

m197501115574

Foto 1: Charles Chusseau-Flaviens, Bulgaarse infanterie, 1908.

Foto 2: Charles Chusseau-Flaviens, Bulgaarse marine, 1908.

Koele emotie bij Elias Canetti

leave a comment »

Welke kunstenaar plaatst het beeld midden op het toneel, zet er licht op, vult de zaal met publiek, loert vanuit de coulissen, schrijft in het programmaboekje wat-ie meemaakt en laat zijn gevoel buiten beeld?

Verscholen achter buikje, morsig kostuum, snor en bril kan Elias Canetti niet direct zeggen, dat beeld ben ik, het beeldt immers mijn gedrag uit. Ik sta in het leven. Wie is er aan het woord? Allicht is Canetti niet het beeld. Hoe kan een levend mens identiek zijn aan een beeld?

Canetti laat zichzelf niet ongenoemd. Hij weet dat wij weten dat Canetti en beeld elkaar naderen, maar niet samenvallen. Als romanfiguur uit z’n eigen dagboek. Daar in de coulissen naast die echte.

 Zo blijft onopgemerkt wat verborgen moet blijven, namelijk dat-ie voor zijn vrouw staat.

Afstand maakt het lezen van Canetti’s dagboeken aantrekkelijk. Het dubbelspel van klein naar groot en terug. Maar anders dan Konstantin Paustovskij die in zijn dagboeken over de Russische revolutie beweegt op de golven van zijn tijd. Canetti steekt dieper.

Canetti komt naar voren als iemand die moeilijk contact maakt en zich emotioneel moeizaam kan geven. Wellicht lukte hem dat alleen in zijn allereerste levensjaren in Bulgarije. Typerend dat Canetti zijn hartstocht tussen hem en het beeld plaatst. Zo maakt-ie onpersoonlijk door het ogenschijnlijk persoonlijk te maken. Hij verbergt zich in de openbaarheid.

Is het Weense hoffelijkheid, angst of een literaire code om het niet verder toe te lichten? Veel wordt ons indirect verteld. Canetti kiest de omweg van de grootsheid om zichzelf te verklaren. Maar is slim genoeg om zich vervolgens te verkleinen. Anders is het onverteerbaar.

 De pose mag geen pose heten.

Canetti’s methode vangt terloops een tijdsbeeld, de archeologie van verdwenen omgangsvormen en gedrag uit de dubbelmonarchie. Hij worstelt om daaraan te ontsnappen. Dat lukt maar half. De worsteling is stof voor zijn autobiografie. Canetti slijt zijn laatste jaren in het koele Engeland.

Sommige kunstenaars overtreffen zichzelf. En anderen ondertreffen zichzelf. Schrijnend wordt het als het een het ander raakt. Met minor poets valt weinig te verrekenen. Hun verwachtingen zijn nooit ingelost. Daarom worden ze minor genoemd omdat het kleine register voldoet. Weggestopt in bescheidenheid.

Zo iemand is Veza Canetti, onder niet-joods pseudoniem Veza Magd, echtgenote van Elias Canetti. Hoe verklaren we belofte die nooit werd ingelost? In het voorwoord van haar De Gele Straat schrijft Elias: Om zich niet op te geven, begon zij zelf te schrijven, en om het gebaar van het grote voornemen, dat ik nodig had, niet in gevaar te brengen, behandelde zij haar eigen werk als een niemendal. Deze zin karakteriseert leven en tijdperk. Vraag is of de eerlijkheid van Canetti oprechtheid of spel is. Da’s de kern van zijn werk.

Foto: Waldandacht. Wenen, Leopoldstadt (interbellum)