George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Eerste Wereldoorlog

Niet zomaar een ansichtkaart van Terneuzen, 1915

leave a comment »

Zomaar een oude ansichtkaart van de haven van van Terneuzen. Het is 1915, zo zegt een beschrijving. Is het echt? Op de achtergrond is de Westerschelde te zien, links richting Vlissingen, rechts richting Antwerpen. Het vrachtschip ligt met de kop in de richting van het Kanaal van Gent naar Terneuzen. Voor de sluis. Naar België dat in een oorlog is gewikkeld? Dit is een grensgebied, hoewel daar niets van valt te merken. Is het niet 1913?

Nou, niet zomaar een oude ansichtkaart, want ik woonde vanaf mijn 9de jaar rechts om de hoek. Aan de Scheldekade. Nu hangt in mijn woonkamer een foto van een oud-familielid uit dezelfde periode (1900? 1910?) met bijna hetzelfde perspectief. Eveneens met een stoomboot, maar ook met twee grote zeilschepen erachter.

Die oude foto’s zijn meren van herinnering, zoals Rudy Kousbroek het noemde, maar niet voor mij. Want in 1915 was ik nog niet geboren. Het zijn eerder herinneringen van de zee waaruit ik pak wat ik kan gebruiken. Zo’n foto verbergt  archeologische lagen die er door de jaren heen op worden geplakt. Wie weet dat waar de man met de emmer loopt 50 jaar later een wit friteskraam stond? En dat de veerboot -‘de provinciale boot’- jarenlang in de haven aanmeerde? Vaart de voorloper van de veerboot die ik kende niet juist de haven in?

Foto: ‘Vergane glorie – Stoomschepen bij de sluis van Terneuzen, 1915.

Vluchtelingen in beeld die raken: The New York Times 1914

leave a comment »

We kunnen het leed van anderen nauwelijks bevatten. Hoe verder het van ons bed is, hoe minder. Migranten die verdrinken op gammele bootjes in de Middellandse Zee vinden we verschrikkelijk, maar bevatten we het echt? Pas als het dichtbij komt in onze straat, onze stad of ons land beginnen we het te begrijpen. Om ons er met z’n allen druk over te maken. Uit m’n familiegeschiedenis ken ik de vluchtelingen die in 1914 naar Zeeland vluchtten voor het geweld van de Duitse troepen. Sommige Belgen vestigden zich na die oorlog in mijn geboorteplaats en hielden zo de herinnering levend. Daar moet ik aan denken toen ik in de collectie van de Library of Congress een zondagsbijlage van The New York Times van 1 november 1914 tegenkwam. Met vluchtelingenstromen die zich uit Antwerpen of Gent naar de Nederlandse grens bewegen. Ze wandelen zo mijn historisch geheugen binnen. En daarom raakt het me zo. Meer dan veel hedendaags leed. Is dat vreemd?

Foto: Pagina uit The New York Times van 1 november 1914.

Written by George Knight

28 juli 2017 at 11:45

Loopt Europa opnieuw slaapwandelend de oorlog in? Wie weet

with 5 comments

Dreigt er oorlog in Oekraïne? Nee, het is al sinds maart 2014 oorlog. Deze oorlog mist de kenmerken van een burgeroorlog die vanuit de bevolking gevoed wordt. Vanaf het begin was het een door Rusland van bovenaf gevoede en gecoördineerde strijd. De leiders van de VS, EU en Rusland zijn de fuik ingezwommen waarvan ze nu het einde naderen. Zo kan het niet verder. Er moet iets gebeuren. Doormodderen kan niet langer.

Wie heeft de grootste fouten gemaakt? Velen zijn verantwoordelijk, maar niet allen in dezelfde mate. De grote boosdoener is Rusland dat zich geopolitiek manifesteert terwijl het economisch wegzakt. Het jaarraport 2015 van de Euroasia Group ziet Rusland als grote bedreiging, maar tegelijk zegt het dat het dit land vooral te doen is om het testen van de standvastigheid en de reactiemogelijkheid van de NAVO, eerder dan het uitspelen van een open conflict of het vestigen van separatistische enclaves. Dat is in tegenspraak met de woorden van Euroasia Group president Ian Bremmer die juist redeneert vanuit een dreigend open conflict met Rusland.

De Amerikanen en Europeanen hebben ook verantwoordelijkheid door hun terughoudende opstelling die Rusland het verkeerde signaal gaf. Het Westen had na de annexatie van de Krim in maart 2014 -die valt te kenschetsen als een staatsgreep en door een grote meerderheid van de Algemene Vergadering van de VN als onrechtmatig werd bestempeld- Rusland na een duidelijke waarschuwing gelijk de zwaarste sancties op moeten leggen. Inclusief het afsluiten van het internationaal betalingsverkeer SWIFT en het blokkeren van de Westerse tegoeden van president Putin en zijn zakenpartners. Het is opmerkelijk dat dat laatste nog steeds niet is gebeurd. Moeten er eerst kernwapens vallen voordat het Westen de economisch sancties aanscherpt?

Ook Oekraïne is verantwoordelijk. Het is het meest corrupte land van Europa dat slecht geleid wordt. De scherts is dat Oekraïne de oorlog tegen Rusland tot nu toe niet heeft verloren ondanks de eigen legerleiding die ondeskundig, zwak en verheven is van Russische spionnen. Vrijwilligers en gewone manschappen boden weerstand. Zo’n land is voor het Westen nu nog geen stabiele partner waarop gebouwd kan worden.

Dreigt er uitbreiding van de oorlog? Ja. Over het argument van kanselier Angela Merkel dat er geen militaire oplossing aan dit conflict is denkt Rusland anders. Het probeert door af en toe de kraan open te zetten met Russische troepen in de Donbas een militair antwoord te geven op een politiek probleem. Door de militaire optie bij voorbaar uit te sluiten geeft Europa toe aan de bluf van Putin die waarschijnlijk niet eens een open conflict wil. Merkel die van de ene kant zegt dat ze geen neutrale bemiddelaar is, maar het anderzijds niet hard durft te spelen. Wat voor onduidelijke positie is dat? Europa is de verliezer als Oekraïne het onderspit delft. Putin en Obama komen ook geschonden uit de strijd als te overmoedig en te terughoudend. Hopelijk wordt over 100 jaar niet het boek geschreven dat Europa slaapwandelend de oorlog inliep. Hopelijk niet. 

first-world-war-soldiers-004

Foto: Ieper, 1917. Credits: Frank Hurley/Getty Images.

Nooit Meer Oorlog in Europa. Wegkijken voor vrouwenleed in Oekraïne

with 3 comments

nooit

Geschiedenis herhaalt zich op dit moment in Europa en is niet ten einde, zoals Francis Fukuyma in 1992 nog meende in zijn boek ‘The End of History and the Last Man’. De eenzijdige benadering  van het ik-tijdperk is voorbij. Susanne Piët ziet in haar boek Egolutie zelfs een trendbreuk: ‘de verheerlijking van ego, bezit en geld en het nietsontziend faken en profiteren hebben hun tijd gehad. Gewetensvol leven is de nieuwe trend.’ Dat speelt dan op het niveau van de cultuurpsychologie, menselijk gedrag dat gestuurd wordt door culturele patronen. Maar hoe zit het met menselijk gedrag dat gestuurd wordt door de politieke psychologie? Kort door de bocht gezegd, de positionering van het individu binnen een groep in relatie tot de werking van de macht.

Europese geschiedenis van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog of de Joegoslavische burgeroorlog herhaalt zich op dit moment in Oekraïne. Op de Krim en in een deel van de Donbas in Oost-Oekraïne. Rusland straft Oekraïne met een militaire invasie, gedeeltelijke vernietiging en ontwrichting omdat het voor Europa gekozen heeft. Maar de meeste Europeanen kijken weg en verblijven in hun biotoop vol buurtfeesten, zelfmaaksites en ruilapps. Ze kijken bij nationale herdenkingen vertederd terug naar het leed van de eigen oorlogen die ze zijn gaan koesteren. Het waren immers hun eigen ouders of grootouders die het toen zo hard hadden en waarover de verhalen worden verteld. En herhaald. Ze roepen lichtzinnig omdat ze de consequentie van hun woorden niet inzien: ‘Nooit Meer Oorlog’. In hun biotoop betekent dat: ‘Nooit meer oorlog in mijn eigen achtertuin’.

Het project op het raakvlak van journalistiek en mensenrechten WMC’s Women Under Siege besteedt aandacht aan de Russisch-Oekraïense oorlog. Het vraagt zich af in ‘All-enveloping silence persists around rape in Ukraine conflict’ waar het zwijgen vandaan komt over het seksueel geweld jegens de Oekraïense vrouwen. Immers een oorlogsmisdaad. Waarbij het voor hun welzijn minder urgent is om nu te focussen op de daders, dan het leed van de betrokken vrouwen te erkennen. Maar de slachtoffers zelf treden niet naar voren, en de economische, politieke en militaire problemen van de oorlog domineren het nieuws dat dit lastig benoembare menselijke leed wegdrukt. Via een omweg steunt dat de Europeanen in hun wegkijken voor een oorlog die geen oorlog genoemd mag worden omdat het Nooit Meer Oorlog mag zijn in Europa. Een kwestie van biotoop.

Foto: Schermafbeelding van educatief project ‘Nooit Meer Oorlog’ over de Eerste Wereldoorlog. Vlaanderen, 2014.

Never Forgotten, een gestolen kunstwerk als herinnering

leave a comment »

Neven Forgotten van Nic Joly is tamelijk bekend, zoals onderstaande reportage van de BBC laat zien. Het verwijst naar de Eerste Wereldoorlog. Met de klaproos als symbool van herinnering. In de Castle Fine Art Gallery in het Engelse Birmingham nam Mike Roberts (41) dit werk op 17 augustus van de muur en liep de galerie uit. Hij leek er bewust naar op zoek. De gesigneerde multiple in beperkte oplage is te koop voor £695.

NJO_Never_Forgotten_F

Berichten spreken elkaar tegen of Roberts vlak buiten de galerie of thuis is gearresteerd. Waarschijnlijk dat laatste. Inmiddels is hij uit hechtenis naar huis teruggezonden en moest hij gisteren voorkomen. Wat kan de uitspraak zijn? De diefstal vestigt de aandacht op kunstenaar en kunstwerk. Mooi meegenomen voor Nic Joly.

Foto: Nic Joly, Never Forgotten, 2014. Multiple in een oplage van 1566. Van elk verkocht werk doneert Castle Galleries £100 aan The Royal British Legion.

Spanning om te snijden: De dood of de gladiolen in Oost-Oekraïne

with 19 comments

article16

De strijd in Oost-Oekraïne nadert een climax. Het Oekraïense leger dat eindelijk op sterkte is lijkt een slotoffensief begonnen. Met een tweeledig tactisch doel, het omsingelen van Donetsk en het afsnijden van de hoofdwegen die vanuit Rusland lopen om de bevoorrading van die stad te blokkeren. Het strategisch einddoel is het over de grens terugdringen van de door Rusland geleide en bevoorrade separatisten. Wat het Kremlin niet alleen vanwege de militaire nederlaag ongaarne ziet, maar vooral vanwege de onrust die de verslagen separatisten in Moskou zullen stoken met hun dolkstoot-in-de-rug legende die naar president Putin wijst.

Een uit Rusland afkomstige colonne met geavanceerd materiaal rijdt westwaarts richting blokkades. De strijd om de omsingeling van Donetsk. De messen worden geslepen. Op het slagveld en in de hoofdsteden. In de stadjes vallen onschuldige doden, moeders met kinderen. Of in de lucht zoals bij de ramp met de MH17.

De geschiedenis leert dat machtige landen boevenstreken uithalen. En slachtoffers maken. Ze zetten alle middelen in. Onder het bewind van de aarzelende president Obama gebeuren de vreselijkste dingen in naam van de vrijheid. Zoals drones in het Verre Oosten of massale spionage van burgers. Voor velen voldoende om te beweren dat Obama een terrorist is. Onder het bewind van de zijn land steeds verder isolerende en xenofober makende president Putin gebeuren de vreselijkste dingen in naam van de continuïteit. De Putin-doctrine kent geen grenzen aan het geweld. Voor velen voldoende om te beweren dat Putin een terrorist is.

Er zijn al vele historische vergelijkingen gemaakt over wat er deze dagen in Oost-Oekraïne gebeurt. Dat is altijd lastig omdat er wat afstand in de tijd nodig is om het goed te begrijpen. Sudentenland en Adolf Hitler, Bosnië en Slobodan Milosevic of de moord op kroonprins Franz Ferdinand in Sarajevo en de Eerste Wereldoorlog. Wie kijkt naar doel en middelen ziet dat alleen de inname van het Sudentenland succesvol verliep voor de aanvaller. De Bosnische oorlog was een mislukking en de Eerste Wereldoorlog een ramp.

Het gaat er maar net om hoe het doel van de Russische interventie in Oost-Oekraïne wordt omschreven. Als het gaat om het veroveren van land door inzet van militaire middelen, dan dreigt voor Rusland mislukking. Als het het verzwakken en ondermijnen van Oekraïne is dan wordt de afweging al lastiger. Da’s aardig gelukt, de opbouw van een sterk Oekraïne stokt, hoewel de Russische agressie Oekraïne ook in de armen van nieuwe of nieuw opgepoetste bondgenoten heeft gedreven. Dat president Putin nu alles op alles zet en daartoe zelfs westerse sancties trotseert die de Russische economie isoleren en in een recessie zullen drukken komt voort uit zijn zorgen over zijn positie in eigen huis. Het verlies van Oost-Oekraïne is niet de halszaak. Wel de verbittering en verbolgenheid die verslagen separatisten in Moskou zullen verspreiden. Met als risico een paleisrevolutie in het Kremlin. In die zin is een sterk Oekraïens leger dat alle separatisten de dood injaagt nog helemaal niet zo’n beroerd vooruitzicht voor Putin. Daarom zoekt-ie de confrontatie. De dood of de gladiolen.

Foto: Kaart van Oost-Oekraïne volgens Kiev die de situatie van vandaag 12.00 uur weergeeft.

De stilte voor de storm in de geschiedenis: 1914, 1941 en 2014

with 3 comments

Wat zegt de Amerikaanse educatieve film Children of Japan uit 1941? Hoe kan men met de kennis van wat Japan van 1942 tot 1945 te wachten staat dit filmpje lezen? Het gaat ogenschijnlijk over het dagelijkse leven van het gezin Yamada, met de kinderen Taro en Yukiko, de kersenbloesems, het bezoek aan de schrijn en het gezinsleven. Dit speelt voor de aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 door de Japanse marine. Een dag later verklaarden de VS Japan de oorlog en raakten ze actief betrokken bij de Tweede Wereldoorlog. Toen was het in de VS niet meer mogelijk zo’n filmpje te maken dat welwillend en mild positief naar de Japanners kijkt.

Dit jaar is het een eeuw geleden dat die andere Wereldoorlog uitbrak. Dat wordt volop herdacht. Op 28 juni 1914 vermoordde Gavrilo Princip de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger Franz Ferdinand. Dat zette een keten van gebeurtenissen in werking die niet meer te stoppen was. De vergelijkingen tussen toen en nu zijn niet van de lucht. Beleven we een stilte voor de storm? Is de wereld opnieuw op weg naar een periode van grootscheeps onheil? Of trekt de herdenking ons het ‘frame‘ in om het nu vanuit het perspectief van toen te zien? Als afweer wordt een bedreiging dan niet toegeschreven aan de ander, maar uit een dwanggedachte eigenen we ons de bedreiging van toen toe. De mindere kwaal die een eind maakt aan de onzekerheid van nu.

1914-06-29_-_Aftermath_of_attacks_against_Serbs_in_Sarajevo

Foto: Menigte die rond vernielde eigendommen van de Serviërs is verzameld in Sarajevo. Op de dag na de moordaanslag op kroonprins Franz Ferdinand, 29 juni 1914.