George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Eerste Wereldoorlog

Nooit Meer Oorlog in Europa. Wegkijken voor vrouwenleed in Oekraïne

with 3 comments

nooit

Geschiedenis herhaalt zich op dit moment in Europa en is niet ten einde, zoals Francis Fukuyma in 1992 nog meende in zijn boek ‘The End of History and the Last Man’. De eenzijdige benadering  van het ik-tijdperk is voorbij. Susanne Piët ziet in haar boek Egolutie zelfs een trendbreuk: ‘de verheerlijking van ego, bezit en geld en het nietsontziend faken en profiteren hebben hun tijd gehad. Gewetensvol leven is de nieuwe trend.’ Dat speelt dan op het niveau van de cultuurpsychologie, menselijk gedrag dat gestuurd wordt door culturele patronen. Maar hoe zit het met menselijk gedrag dat gestuurd wordt door de politieke psychologie? Kort door de bocht gezegd, de positionering van het individu binnen een groep in relatie tot de werking van de macht.

Europese geschiedenis van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog of de Joegoslavische burgeroorlog herhaalt zich op dit moment in Oekraïne. Op de Krim en in een deel van de Donbas in Oost-Oekraïne. Rusland straft Oekraïne met een militaire invasie, gedeeltelijke vernietiging en ontwrichting omdat het voor Europa gekozen heeft. Maar de meeste Europeanen kijken weg en verblijven in hun biotoop vol buurtfeesten, zelfmaaksites en ruilapps. Ze kijken bij nationale herdenkingen vertederd terug naar het leed van de eigen oorlogen die ze zijn gaan koesteren. Het waren immers hun eigen ouders of grootouders die het toen zo hard hadden en waarover de verhalen worden verteld. En herhaald. Ze roepen lichtzinnig omdat ze de consequentie van hun woorden niet inzien: ‘Nooit Meer Oorlog’. In hun biotoop betekent dat: ‘Nooit meer oorlog in mijn eigen achtertuin’.

Het project op het raakvlak van journalistiek en mensenrechten WMC’s Women Under Siege besteedt aandacht aan de Russisch-Oekraïense oorlog. Het vraagt zich af in ‘All-enveloping silence persists around rape in Ukraine conflict’ waar het zwijgen vandaan komt over het seksueel geweld jegens de Oekraïense vrouwen. Immers een oorlogsmisdaad. Waarbij het voor hun welzijn minder urgent is om nu te focussen op de daders, dan het leed van de betrokken vrouwen te erkennen. Maar de slachtoffers zelf treden niet naar voren, en de economische, politieke en militaire problemen van de oorlog domineren het nieuws dat dit lastig benoembare menselijke leed wegdrukt. Via een omweg steunt dat de Europeanen in hun wegkijken voor een oorlog die geen oorlog genoemd mag worden omdat het Nooit Meer Oorlog mag zijn in Europa. Een kwestie van biotoop.

Foto: Schermafbeelding van educatief project ‘Nooit Meer Oorlog’ over de Eerste Wereldoorlog. Vlaanderen, 2014.

Never Forgotten, een gestolen kunstwerk als herinnering

leave a comment »

Neven Forgotten van Nic Joly is tamelijk bekend, zoals onderstaande reportage van de BBC laat zien. Het verwijst naar de Eerste Wereldoorlog. Met de klaproos als symbool van herinnering. In de Castle Fine Art Gallery in het Engelse Birmingham nam Mike Roberts (41) dit werk op 17 augustus van de muur en liep de galerie uit. Hij leek er bewust naar op zoek. De gesigneerde multiple in beperkte oplage is te koop voor £695.

NJO_Never_Forgotten_F

Berichten spreken elkaar tegen of Roberts vlak buiten de galerie of thuis is gearresteerd. Waarschijnlijk dat laatste. Inmiddels is hij uit hechtenis naar huis teruggezonden en moest hij gisteren voorkomen. Wat kan de uitspraak zijn? De diefstal vestigt de aandacht op kunstenaar en kunstwerk. Mooi meegenomen voor Nic Joly.

Foto: Nic Joly, Never Forgotten, 2014. Multiple in een oplage van 1566. Van elk verkocht werk doneert Castle Galleries £100 aan The Royal British Legion.

Spanning om te snijden: De dood of de gladiolen in Oost-Oekraïne

with 19 comments

article16

De strijd in Oost-Oekraïne nadert een climax. Het Oekraïense leger dat eindelijk op sterkte is lijkt een slotoffensief begonnen. Met een tweeledig tactisch doel, het omsingelen van Donetsk en het afsnijden van de hoofdwegen die vanuit Rusland lopen om de bevoorrading van die stad te blokkeren. Het strategisch einddoel is het over de grens terugdringen van de door Rusland geleide en bevoorrade separatisten. Wat het Kremlin niet alleen vanwege de militaire nederlaag ongaarne ziet, maar vooral vanwege de onrust die de verslagen separatisten in Moskou zullen stoken met hun dolkstoot-in-de-rug legende die naar president Putin wijst.

Een uit Rusland afkomstige colonne met geavanceerd materiaal rijdt westwaarts richting blokkades. De strijd om de omsingeling van Donetsk. De messen worden geslepen. Op het slagveld en in de hoofdsteden. In de stadjes vallen onschuldige doden, moeders met kinderen. Of in de lucht zoals bij de ramp met de MH17.

De geschiedenis leert dat machtige landen boevenstreken uithalen. En slachtoffers maken. Ze zetten alle middelen in. Onder het bewind van de aarzelende president Obama gebeuren de vreselijkste dingen in naam van de vrijheid. Zoals drones in het Verre Oosten of massale spionage van burgers. Voor velen voldoende om te beweren dat Obama een terrorist is. Onder het bewind van de zijn land steeds verder isolerende en xenofober makende president Putin gebeuren de vreselijkste dingen in naam van de continuïteit. De Putin-doctrine kent geen grenzen aan het geweld. Voor velen voldoende om te beweren dat Putin een terrorist is.

Er zijn al vele historische vergelijkingen gemaakt over wat er deze dagen in Oost-Oekraïne gebeurt. Dat is altijd lastig omdat er wat afstand in de tijd nodig is om het goed te begrijpen. Sudentenland en Adolf Hitler, Bosnië en Slobodan Milosevic of de moord op kroonprins Franz Ferdinand in Sarajevo en de Eerste Wereldoorlog. Wie kijkt naar doel en middelen ziet dat alleen de inname van het Sudentenland succesvol verliep voor de aanvaller. De Bosnische oorlog was een mislukking en de Eerste Wereldoorlog een ramp.

Het gaat er maar net om hoe het doel van de Russische interventie in Oost-Oekraïne wordt omschreven. Als het gaat om het veroveren van land door inzet van militaire middelen, dan dreigt voor Rusland mislukking. Als het het verzwakken en ondermijnen van Oekraïne is dan wordt de afweging al lastiger. Da’s aardig gelukt, de opbouw van een sterk Oekraïne stokt, hoewel de Russische agressie Oekraïne ook in de armen van nieuwe of nieuw opgepoetste bondgenoten heeft gedreven. Dat president Putin nu alles op alles zet en daartoe zelfs westerse sancties trotseert die de Russische economie isoleren en in een recessie zullen drukken komt voort uit zijn zorgen over zijn positie in eigen huis. Het verlies van Oost-Oekraïne is niet de halszaak. Wel de verbittering en verbolgenheid die verslagen separatisten in Moskou zullen verspreiden. Met als risico een paleisrevolutie in het Kremlin. In die zin is een sterk Oekraïens leger dat alle separatisten de dood injaagt nog helemaal niet zo’n beroerd vooruitzicht voor Putin. Daarom zoekt-ie de confrontatie. De dood of de gladiolen.

Foto: Kaart van Oost-Oekraïne volgens Kiev die de situatie van vandaag 12.00 uur weergeeft.

De stilte voor de storm in de geschiedenis: 1914, 1941 en 2014

with 3 comments

Wat zegt de Amerikaanse educatieve film Children of Japan uit 1941? Hoe kan men met de kennis van wat Japan van 1942 tot 1945 te wachten staat dit filmpje lezen? Het gaat ogenschijnlijk over het dagelijkse leven van het gezin Yamada, met de kinderen Taro en Yukiko, de kersenbloesems, het bezoek aan de schrijn en het gezinsleven. Dit speelt voor de aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 door de Japanse marine. Een dag later verklaarden de VS Japan de oorlog en raakten ze actief betrokken bij de Tweede Wereldoorlog. Toen was het in de VS niet meer mogelijk zo’n filmpje te maken dat welwillend en mild positief naar de Japanners kijkt.

Dit jaar is het een eeuw geleden dat die andere Wereldoorlog uitbrak. Dat wordt volop herdacht. Op 28 juni 1914 vermoordde Gavrilo Princip de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger Franz Ferdinand. Dat zette een keten van gebeurtenissen in werking die niet meer te stoppen was. De vergelijkingen tussen toen en nu zijn niet van de lucht. Beleven we een stilte voor de storm? Is de wereld opnieuw op weg naar een periode van grootscheeps onheil? Of trekt de herdenking ons het ‘frame‘ in om het nu vanuit het perspectief van toen te zien? Als afweer wordt een bedreiging dan niet toegeschreven aan de ander, maar uit een dwanggedachte eigenen we ons de bedreiging van toen toe. De mindere kwaal die een eind maakt aan de onzekerheid van nu.

1914-06-29_-_Aftermath_of_attacks_against_Serbs_in_Sarajevo

Foto: Menigte die rond vernielde eigendommen van de Serviërs is verzameld in Sarajevo. Op de dag na de moordaanslag op kroonprins Franz Ferdinand, 29 juni 1914.

Turkije en Frankrijk botsen over Armeense genocide

with 18 comments

De Franse senaat heeft een wet aangenomen die de ontkenning van de Armeense genocide van 1915 strafbaar stelt. Turkije toont haar ongenoegen en waarschuwt president Sarkozy de wet niet te tekenen. Deze kwestie zet de relatie tussen Turkije en de EU verder onder druk. Die toch al was verslechterd omdat veel Europeanen de Turken er niet bij willen en de Turken op hun beurt ook steeds minder warm lopen voor Europa. De Britten die altijd de EU willen verwateren zijn binnen de EU nog de grootste voorstanders van Turkse toetreding.

Het Turkse model van islamdemocratie krijgt steeds meer kritiek. Premier Recep Erdoğan regeert met een meerderheid en laat zich nergens iets aan gelegen liggen. Hij vermoedt complotten van een diepe macht vanuit het leger en laat officieren gevangen zetten, maar het komt niet tot tot rechtszaken. Nergens zitten zoveel journalisten in de cel. De opening naar Syrië is mislukt. Erdoğan speelt het minder hard dan het lijkt en breekt niet met Israël en de VS. Hij houdt alle opties open. Maar zijn imago is sleets geworden in het Westen.

De Armeense genocide is een feit onder historici. In Turkije is het bij wet verboden om het als een door het Ottomaanse bewind geplande massamoord te benoemen. Nu doet zich het opvallende feit voor dat het in Frankrijk bij wet verboden wordt om het geen en in Turkije om het wel een genocide te noemen. Da’s allebei ongewenst. Want de historische waarheid laat zich niet in wetten dwingen. Inzichten die veranderen kunnen niet gefixeerd worden. Daarom zijn beide wetten bevoogdend omdat ze het denken willen sturen.

De Turkse machthebbers spelen nu gekwetste trots. Daar hebben ze voldoende van. De hervormingen die Turkije op onderdelen nog moet doorvoeren om tot de EU toe te treden raken verder uit beeld. Erdoğan kiest niet voor het nieuwe Turkije. Politici proberen de geschiedenis in hun partijprogramma te dwingen. Da’s een onmogelijke missie. Ze proberen een tijd te winnen die voorgoed verloren is gegaan en sluiten het heden af.

In de Turkse film Once Upon a Time in Anatolia (2011) van Nuri Bilge Ceylan zijn een officier van justitie, een politiechef, een dokter, een sergeant van de gendarmerie plus ondersteunend personeel met de vermeende moordenaar op zoek naar de plek waar een lichaam begraven is. De verhoudingen zijn strikt formeel, maar daaronder kookt het. Als de grens tussen formeel en informeel weer eens wordt overtreden merkt iemand op ‘zo komen we nooit bij de EU’. Da’s het gevaar voor Turkije. Dat de informele macht aan kracht wint.

Foto: Turkse burgers uit Frankrijk demonstreren tegen de genocidewet voor de deur van de Senaat in Parijs. Credits:  AP / Laurent Cipriani

%d bloggers liken dit: