George Knight

Debat tussen links en rechts

Posts Tagged ‘Economisering

Pleidooi voor de herwaardering van kunst vanwege de bedreiging door het populisme

with 2 comments

Kunst als industrie is een opvatting. Specialismen die aan hoogleraar Andy Pratt van de City University London worden geplakt zijn verschillend. Veelzeggende etikettering. Dat varieert van Cultuurbeleid (‘Cultural Policy‘) tot Culturele Economie (‘Cultural Economy’). Dat is een principieel verschil in benadering die voor gescheiden werelden staat. Cultuurbeleid is het geheel van uitgangspunten van de overheid ten aanzien van de culturele sector. Het omvat emancipatie, culturele educatie en debat. Culturele economie is de studie van de culturele sector vanuit economisch perspectief. Het omvat beroepsopleiding, de creatieve industrie en amusement.

Politiek denken in de westerse landen van de afgelopen 15 jaar is doorgeslagen in de richting van kunst die dienstbaar is aan de economie. Zoals ook politiek dienstbaar werd aan de economie. Vaak in het verlengde van stadsplanning, ruimtelijke ontwikkeling en de belangen van de vastgoedsector. Dat kreeg een semi-officiële onderbouwing door de verschijning van The Rise of the Creative Class van Richard Florida in 2002.

Die ontwikkeling werd mogelijk omdat kunst als maatschappelijk-kritische macht haar scherpte had verloren en daarom getemd kon worden. Overheden schroefden uitgaven van cultuurbeleid terug. De politiek zag het belang van kunst niet in omdat het geen politiek-maatschappelijke functie van betekenis meer zou hebben.

Door de opkomst van het populisme verandert dat snel. Zo snel dat het praatje van professor Andy Pratt van november 2016 nu al gedateerd aandoet. De demagogie van Donald Trump, Nigel Farage, Marine Le Pen of Geert Wilders geeft kunst weer een functie. Die meer is dan economisch belang en verkooppraatjes over de creatieve klasse, werkgelegenheid en kunst uit cultuureconomisch perspectief. Kunst groeit door de slechte smaak van de populisten en hun opwaardering van politiek tot amusement -die indirect ook de journalistiek onschadelijk probeert te maken- in haar aloude rol als politiek kompas en maatschappelijk geweten.

Zo gloort er weer een rol voor kunst met een maatschappelijke functie die de economisering van de afgelopen 15 jaar achter zich laat. Het is zaak voor politieke partijen die zich tegen de demagogie van de populisten keren om in te zien dat kunst een essentieel instrument is om die demagogie te bestrijden. Niet door politiek stelling te nemen tegen de populisten, maar door hun kleinigheden, tegenstrijdigheden en onbelangrijkheden bloot te leggen. Cultuurcriticus Neil Postman zei: ‘When a population becomes distracted by trivia, when cultural life is redefined as a perpetual round of entertainments, when serious public conversation becomes a form of baby-talk, when, in short, a people become an audience, and their public business a vaudeville act, then a nation finds itself at risk; culture-death is a clear possibility.’ In die fase zijn we aanbeland. Hoogste tijd voor de herwaardering van kunst door de gevestigde politiek om de dreigende cultuurdood voor te zijn.

Advertenties

Het spook van het xenofobe populisme waart door Europa

with 7 comments

andrei-rublev-1966-006-mongol-torch-00n-0hs

Een spook waart door Europa. Het spook van het xenofobe populisme. Zo zou het manifest van de anti-liberale democratie kunnen beginnen, zoals het Communistisch Manifest uit 1848 van Friedrich Engels en Karl Marx begon. Strijden tegen een schim is lastig. Want per definitie bestaat een fantoom, een droombeeld, een hersenschim niet. Het is illusie en betovering tegelijk. Spoken kunnen alleen bestreden worden met spoken.

Analyses over het xenofobe populisme leggen de opkomst van de oorzaak ervan in een samenleving die is doorgeschoten in abstracties. Wat wil zeggen een onstoffelijke laag in de samenleving die onzichtbaar tussen de mensen en de samenleving is geschoven. Waardoor ze van hun eigen omgeving vervreemd zijn. Dat is de theoretisering van de globalisering, de economisering van de politiek, het neoliberalisme of de rationalisering.

Het xenofobe populisme is nationalistisch van aard en gaat voor etnische eenheid, claimt van bovenaf namens ‘het volk’ te spreken en zich tegen ‘de elite’ te verzetten. Het wil de representatieve democratie vervangen door volkssoevereiniteit en zich als woordvoerder van dat volk opwerpen. Het xenofobe populisme ondermijnt het idee van streven naar waarheid en universalisme die voor allen als overkoepelende,  voorspellende waarde geldt en vervangt dat door een idee van context dat de waarheid op voorhand probeert te construeren.

Jan Terlouws toespraak voor DWDD geeft aan hoe wereldvreemd oplossingen kunnen zijn : ‘Ik zeg tegen alle politici in Nederland en in het buitenland: mensen wees integer, wees onkreukbaar en vooral draag uit dat je er bent om het publieke belang te dienen.’ Was het maar zo simpel. Probleem is dat de meeste politici niet onkreukbaar kunnen zijn omdat ze bezit zijn van belangengroepen. Of gevangen zitten in partijpolitiek. Zo cynisch is het. Terlouw is overigens minder naïef in zijn analyse dan in zijn hoop voor de toekomst als hij perfect de spanning tussen theorie en praktijk beschrijft met een verwijzing naar Hillary Clinton: ‘Die heult met Wall Street en vertelt het ons niet. Ik vertrouw de politiek niet.’ Zij kon zich niet aan haar eigen schaduw onttrekken, zoals Donald Trump dat evenmin kan. Beide kandidaten zijn bezit van big money. Doorgaans kunnen politici niet integer en onkreukbaar zijn en het publieke belang dienen omdat ze bezit van specifieke belangen zijn. Zoals multinationals, grote buitenlandse mogendheden of banken die de politici chanteren.

Wat is het andere spook dat het spook van het xenofobe populisme kan bestrijden? Hoe moet dat opgetuigd worden om de liberale democratie zoals we die kennen te behouden, en te hervormen? Waar is het personeel ervoor als traditionele beroepspolitici niet vrij genoeg meer zijn om te handelen in het algemeen belang? Hoe kan dat spook zowel de onzichtbare laag tussen mensen en samenleving opruimen en ze hun eigen omgeving teruggeven als het spook van het xenofobe populisme verslaan dat mensen uit eigenbelang schijnoplossingen voorhoudt? Het is een zoektocht naar vaardige en integere politici die geen bezit zijn van multinational, bank, denktank, vakbond, werkgeversorganisatie, vreemd land of eigen partij. Het is een veeleisende speurtocht.

Gevestigde partijen hebben de dreiging van het xenofobe populisme nog steeds onvoldoende begrepen. Ze zien de ernst van de situatie niet of zijn niet in staat om over te schakelen naar een noodscenario. In de PvdA verzetten Samsom en Asscher in een potsierlijke leiderschapsverkiezing de stoelen op het dek van de Titanic.

Bijkomend voordeel is dat het Nederlandse xenofobe populisme met PVV, VNL, FvD en GeenPeil vier partijen heeft die zich namens hetzelfde volk opwerpen. Dat is ongeloofwaardig omdat Nederland geen vier volkeren heeft. Partijen moeten verjongen, maar met behoud van ervaring twintigers en dertigers in de bovenste helft van hun kieslijst zetten. Ze moeten een combinatie van politieke partij en burgerbeweging worden. Vanwege de ongebondenheid heeft progressief Nederland een bijzondere rol om over partijgrenzen en -belangen heen een visioen voor de toekomst te ontwikkelen dat het spook van het xenofobe populisme doet verdwijnen. Het kan, maar hoe het moet worden aangepakt is nog niet uitgewerkt. De overtuiging is bouwstof voor spoken.

Foto: Andrei Roeblev (1966) van Andrei Tarkovsky.

Lachen met VVD Den Bosch. Partij van neerwaartse emancipatie van kunst

with 2 comments

vvd

Bij de VVD Den Bosch zijn het lachebekjes. Op Jan Hoskam na. Hij lacht wat besmuikt. Zuinigjes. Hij doet z’n mond er niet voor open. Lach of ik schiet zegt de serie portretten. Maar daar komt nu verandering in. De VVD wil laten weten niet te beroerd te zijn. Vraag is of het rijmt met het cultuurbeleid. Dat niet door de PVV, maar door de VVD werd afgebroken. De VVD leerde het culturele veld een lesje nederigheid. Die wraak werd ijskoud opgediend. Met voormalig staatssecretaris van cultuur Halbe Zijlstra vergenoegd met de handen aan de hendel van de guillotine. Als de bad cop die zich het veld in laat sturen onder het uitroepen van de kreet dat hij geen verstand van kunst had. Nee, dat had hij niet. Daar plukt de hele kunstwereld nu nog steeds de wrange vruchten van. Met ontslagen, instellingen die moeten sluiten en een afnemend aanbod. Die VVD dus.

Ooit een partij voor de hogere burgerij die vanuit een tolerante neerbuigendheid de schijn hoog hield kunst een eerbare plek te gunnen, maar die houding intussen achter zich gelaten heeft. Door de neerwaartse emancipatie van de achterban die ook nog eens de economisering van de politiek opgelegd werd. Hoe rechtlijnig is dat? Profijtdenken wordt op de kunst toegepast, maar niet op subsidies voor het bedrijfsleven. Die VVD dus. Om zich een houding te geven vanwege de geestelijke leegheid is het maar gaan lachen. Niet de bevrijdende lach van de Marx Brothers, maar de verkrampte en in zichzelf gekeerde lach om het eigen ik.

De VVD Den Bosch roept nu het Noordbrabants Museum op om de hele nacht open te zijn vanwege de overweldigende toeloop bij de Jeroen Bosch tentoonstelling, aldus een bericht in het Brabants Dagblad. De kaarten zijn definitief uitverkocht. Een nachtopenstelling geeft volgens de partij ‘een extra bijzondere setting’. De VVD is de schaamte voorbij. Het doet eerst de kunst in de uitverkoop en laat het vol minachting in de steek. En als kunst vervolgens ondanks dit beleid en gebrek aan steun van deze VVD een succes wordt, dan wil het mooi weer spelen. De VVD is de onbeschaamdheid voorbij en ziet zelf niet in hoe lachwekkend het is.

Foto: Schermafbeelding van Mensen van de VVD Den Bosch.

Tilburg ziet stedelijke openbare ruimte als onderneming. En kunst als afgeleide daarvan

leave a comment »

til

Schrik slaat om het hart bij lezing van de stukken (zie 17) van de gemeente Tilburg over kunst in de openbare ruimte. Bij een project van het openbaar bestuur dat zich bij de tijd acht past uiteraard een hedendaags acroniem: CUPUDO. Jawel, CUltuur in het PUblieke DOmein. Het is niet zozeer de bestuurlijke taal vol holle frases waarin de overmoed en de citymarketing doorklinken en alles drie keer wordt gezegd die afschrikt, maar de koers van een bezuinigende, terugtrekkende overheid die met afleidende kletspraatjes het publieke domein overlevert aan externe partijen. Tilburg denkt haar nadeel van een overheid die geen initiatieven voor de openbare ruimte meer neemt straffeloos om te kunnen vormen tot een voordeel. Tilburg volgt Richard Florida in zijn generalisaties over de creatieve klasse en een maatschappelijk bedrijfsleven die de gemeente  aan de haren uit het moeras trekken. Tilburg tovert zich rijk en zit voortaan op de achterbank als ‘regisseur’.

Neem dit citaat uit de Verkenning, p.8: ‘Voor grote (kunst)projecten op stadsniveau zal de samenwerking gezocht moeten worden met private partijen als projectontwikkelaars, architectenbureaus, creatieve ondernemers en organisatoren van festivals. Private financiële bijdragen maken grote dynamische en tijdelijke (kunst)projecten in de openbare ruimte mogelijk, waarmee de stad zich kan profileren. De stedelijke openbare ruimte kan in dit kader gezien kunnen worden als onderneming. Wanneer een private partij zeggenschap krijgt over een aangewezen openbare locatie, zonder dat de overheid daarin beperkt, zal er door deze partij meer in de openbare ruimte worden geïnvesteerd. Hier fungeert de overheid als bewaker van het algemeen belang, om de kwaliteit van het publieke domein te kunnen waarborgen en sociaal maatschappelijke uitsluiting te voorkomen.’ Wensdenken als vlucht vooruit kan niet beter omschreven worden dan hier gebeurt.

De gemeente Tilburg ziet de stedelijke openbare ruimte als onderneming. Is dat gemeend of een ongelukkig gekozen bewoording? Wat is er aan de hand in bestuurlijk en ambtelijk Tilburg? Heeft de verbeelding het overgenomen van het gezond verstand? Maar vooral roept dit de vraag op waar dit de rol van het openbaar bestuur laat. De volgende stap is mogelijk de volledige privatisering van de gemeente Tilburg. De zwakkeren die niet meer voor zichzelf kunnen opkomen worden aan hun lot overgelaten en niet meer door de gemeente beschermd. Projectontwikkelaars, architectenbureaus, creatieve ondernemers en organisatoren van festivals mogen voortaan de openbare ruimte van Tilburg als onderneming zien. Het Tilburgse model voor de openbare ruimte is de ultieme verwatering van zowel de kunst als het openbaar bestuur. Wie heeft daar profijt van?

Foto: Citaat uit Nota CUPUDO Tilburg, januari 2016. (Op 1 maart 2016 start de ‘pilot’ van het ‘Stadslab’ dat de openbare ruimte als onderneming ziet; provincie Noord-Brabant zou positief zijn over de toekenning van de zogenaamde impulsgelden).

Paul De Grauwe ziet evenwicht in relatie tussen markt en overheid

with one comment

De Vlaamse econoom Paul De Grauwe schetst de grenzen aan de markt. Zijn pleidooi voor evenwicht tussen markt en overheid zit zo logisch en sluitend in elkaar dat het een wonder is waarom het niet opgevolgd wordt. De Grauwe beweert dat een markt die alle vrijheid krijgt zichzelf kapot maakt. Markt en overheid zijn geen concurrenten van elkaar. Ze hebben elkaar nodig. Markt zonder regulerende overheid kan niet functioneren.

Welke consequentie heeft de opvatting van Paul De Grauwe voor de praktische partijpolitiek? Welke type partijen kan het best dat evenwicht tussen markt en overheid realiseren? Dat antwoord is nog niet eens zo makkelijk te geven. Echte ondernemerspartijen als VVD en CDA lijken af te vallen omdat ze te marktgericht zijn. De PvdA hoort daar tegenwoordig ook bij. Aan de andere kant lijken de SP en GroenLinks weer af te vallen omdat ze teveel staatsgericht te zijn. Is er in Nederland wel een partij die in theorie het pleidooi van De Grauwe nu al programmatisch zou kunnen uitvoren? Het lijkt er niet op. Hoe is het mogelijk dat dat niet kan?

NL2025 is vol van goede bedoelingen en gemeenschapsgevoel. Politiek?

with 2 comments

nl2025

Het is ontzettend moeilijk om niet cynisch te worden over het initiatief NL2025 waaraan naar eigen zeggen ‘bestuurders en leiders uit de culturele en wetenschappelijke wereld, kunstenaars, CEO’s en sporters (“Aanjagers”) zich hebben verenigd.’ Namen zijn onder andere oud-schaatser Erben Wennemars, oud-politica Erica Terpstra , voormalig premier Jan Pieter Balkenende en topmannen van Philips, DSM, Ahold en Rabobank. Het foto-album leest als middelbaar, grijs en maatschappelijk gearriveerd met enkele vrouwen en allochtonen.

NL2025 zegt geen tijd te hebben om te soebatten, maar met ideeën mensen bij elkaar te willen brengen en te verbinden. Dat komt dus neer op anti-politiek die namens het volk zegt te spreken. Dat past perfect in de tijdgeest. Als voorbij moet worden gegaan aan verschillen in inzicht, wereldbeeld, strategie en politieke kleur, dan resteren de abstractie, de goede bedoelingen en het gemeenschapsgevoel. Ach, baat het niet, het schaadt ook niet, zou men kunnen denken. Dus laat duizend bloemen bloeien om tot beter onderwijs, duurzame groei en een vitale samenleving te komen. De oplossing ligt elders. In machtsdeling met de burger én versterken van het parlement, en in het eind aan de economisering van de politiek en de macht van het bedrijfsleven. Maar dat is zo simpel en ligt zo voor de hand dat het door sommigen graag ingewikkeld wordt gemaakt.

Foto: Schermafbeelding van hoofdstukje ‘Help je mee?’ van NL2025.

Pleidooi voor sterke EU die hervormt. Tegen alle verwachtingen in

with 4 comments

2688758478_ded0d22a2b

De EU moet zichzelf hernemen. Maar dat is uiteraard makkelijker gezegd dan gedaan. Door de globalisering, en oorlogen en crises in Aziatische landen als Syrië, Irak, Afghanistan en Pakistan raken mensen op de vlucht. Migranten uit economisch zwakke landen (zowel Balkan als Afrika) sluiten zich bij de stroom aan die niet meer beheersbaar en controleerbaar is. Om onverklaarbare redenen zoeken vele islamistische migranten hun toevlucht tot het overwegend christelijke Europa, terwijl in hun eigen landen christenen worden onderdrukt. De EU weet zich geen raad, heeft het niet aan zien komen en heeft nagelaten zich erop voor te bereiden.

De ernst van de vluchtelingencrisis is niet zozeer het aantal migranten, maar de onduidelijkheid over de eindigheid ervan – het open einde karakter – en de ongelijke verdeling van de last. Het zijn niet het goed verdienende internationale bedrijfsleven en de gegoede burgerij die de rekening betalen, maar wel de EU-lidstaten en de burgers die concurrentie van vluchtelingen moeten vrezen op arbeids- en huizenmarkt.

Op allerlei niveau’s sluiten anderen zich aan bij de huidige vluchtelingencrisis. De Russische Federatie brengt door bombardementen in Syrië een nieuwe stroom vluchtelingen op gang richting EU. Omdat het Kremlin elke gelegenheid te baat neemt om de EU te verzwakken kan niet uitgesloten worden dat de bombardementen bewust beleid zijn om de vluchtelingenstroom richting EU op gang te houden. Zodat de EU overspoeld wordt en de burgers van de EU-lidstaten zich tegen de eigen leiders keren. Rechts-extremistische partijen en populistische bewegingen als het GeenPeil-referendum over het associatieverdrag met Oekraïne wakkeren de onzekerheid verder aan en worden zo bewust of onbewust onderdeel van de Russische strategie inzake de EU.

Ook in Nederland hebben politieke partijen die de afgelopen 10 jaar deelnamen aan regeringen, te weten VVD, PvdA, CDA, PVV en ChristenUnie zich niet voorbereid op de stroom vluchtelingen. Asielzoekerscentra werden zelfs gesloten. Het rendementsdenken van het politieke establishment heeft niet alleen economisch contra-cyclisch en desastreus uitgepakt. Door economisering van de politiek is het politieke debat verwaarloosd.

De ultieme vraag is hoe burgers in Nederland en in de EU weer vertrouwen kunnen krijgen in de aanpak van hun politieke leiders bij het sterk maken van de EU. Van verdere afbraak van de politiek als een hygiënische maatregel om van de grond af aan de boel opnieuw op te bouwen valt geen heil te verwachten. Daartoe is de EU te complex en de agressie van buiten Europa te groot. De EU moet zich snel hernemen. Door een Deltaplan dat eigen kracht benadrukt en elke inmenging van buitenaf bestrijdt die tot doel heeft de EU te verzwakken. De EU moet ophouden bang te zijn en leren krachtig voor zichzelf op te komen. En geen beschamende knieval meer maken voor autoritaire landen als Turkije of Rusland omdat dat de geloofwaardigheid van de burgers in de EU eerder verder verzwakt dan versterkt. De EU moet snel hervormen en de eigen sterke kern hervinden.

Foto: Bioscoop Europa in Lissabon, Portugal. Waarschijnlijk 1968-1970.