Inheems – uitheems. Gedachten bij twee foto’s uit de Charles Mensing Collection (1900)

Nature photography [approximately 1900]‘. Collectie: Charles Mensing Collection.

Dit is natuurfotografie van rond 1900. Een paard met rijtuig sjokt over een brug. In schaduw gehuld. Raadselachtig is de man rechts in de struiken. Het is geen toeval dat hij in beeld staat. Zijn linkerarm beweegt. Wordt het zo een portret van deze man of is hij eerder onderdeel van een vaderlandse beeltenis die nationale elementen van de vertrouwde omgeving in beeld brengt?

Een volgende foto uit de Charles R. Mensing Photograph Collection toont voor een hedendaags publiek minder neutraal. Op het podium zitten rijk uitgedoste mensen die volgens de tekst van de attractie Singalese inwoners van het eiland Ceylon zijn. Nu Sri Lanka. Het wordt aangekondigd als leerzaam en grappig. Vermoedelijk alleen voor de bezoekers van de kermis of jaarmarkt.

Charles R. Mensing, ‘Stage shows, Toledo, Ohio [approximately 1900]‘. Collectie:
Charles R. Mensing Photograph Collection.

Exotisme is voorkeur voor het vreemde. Dat kan verschillende bedoelingen hebben. Om aan te tonen dat het vreemde deugt of niet deugt. Dat is de spanning tussen aantrekken en afstoten.

Het is lastig om deze twee foto’s ongeveer 120 jaar later correct te ‘lezen’. Zijn ze bedoeld om respectievelijk het inheemse en het uitheemse te promoten of geven ze er juist kritiek op? Of is het te vergezocht om nu zo’n vraag te stellen omdat we betekenis achter iets zoeken die er oorspronkelijk niet was? Duiding leggen we er domweg overheen. Dan is het een laag die er nooit was en gezien kan worden als ouderdomskenmerk die ons onvermogen er op aanbrengt.