Hornstra krijgt geen Russisch visum in het Ruslandjaar 2013

hor

Waarom is er een Nederland-Ruslandjaar 2013? Irritaties over en weer rijgen zich aaneen tot een patroon. Dolmatov, homorechten, Greenpeace, de Haagse politie die de Russische diplomaat Dmitri Borodin opbrengt en zo de Weense conventie met voeten treedt. Is zo’n jaar een vehikel dat politici uit hun hoge hoed toveren om in de marge van de evenementen de energiepolitiek kracht bij te zetten? Het lijkt er zeker op dat kunst als glijmiddel wordt gebruikt. Dat kan dus misgaan. Ellen Rutten houdt professioneel de moed erin. Ze probeert de aangekondigde publicitaire ramp te verzachten: ‘Rusland anno 2013 kent ongetwijfeld veel donkere kanten. Maar daarom is het juist in deze politiek niet al te luchtige periode, belangrijk om te kijken naar het feestelijke land dat Ruland nu óók is.‘  Tja, als het zo moet dan kan alles rechtgepraat worden dat krom is.

Nu is er gedoe met fotograaf Rob Hornstra wiens werk ik me herinner van een tentoonstelling een paar jaar geleden in de -toen nog- Utrechtse galerie Flatland. Tegen de muur lagen stapels kranten met krachtige foto’s over Sochi die de bezoeker mee mocht nemen. Hornstra en schrijver Arnold van Bruggen krijgen geen visum voor Rusland om een tentoonstelling in het Moskouse centrum voor hedendaagse kunst Winzavod in te richten. In het kader van het Nederland-Ruslandjaar 2013 dat de goede band tussen beide landen moet onderstrepen. Beide makers organiseren nu op vrijdag 18 oktober om 17.00 uur een schaduwopening in de Stadsschouwburg Amsterdam op het moment dat de tentoonstelling in Moskou zou openen. Zoals Ellen Rutten zegt, laten we maar kijken naar het feestelijke land dat Rusland óók is. Laat het maar snel 2014 zijn.

30_hornstra

Foto 1: Verklaring Rob Hornstra en Arnold van Bruggen ‘Tentoonstelling The Sochi Project in Moskou afgelast’.

Foto 2: Rob Hornstra, Ballroom, Pitsunda, Abkhazia, 2009. C-print. 50 x 60 cm and 80 x 96 cm © Copyright the artist / Flatland Gallery

Nederland onder invloed van Duitsland en VS. Kan het kiezen?

ro

Nederland wordt vaak gekscherend de 17de deelstaat van Duitsland genoemd. Het heeft met zo’n 17 miljoen inwoners ongeveer 1 miljoen minder inwoners dan Noordrijn-Westfalen. Economisch zijn beide landen eng verknoopt. Een gevolg van de mentale horigheid -of hoerigheid- dat beeldend samengevat wordt in het motto ‘Wiens brood men eet, wiens woord men spreekt‘. De onderwerping aan Duitsland vond vanaf ongeveer 1935 plaats. Het noodlot van een klein land is dat het speelbal van grotere krachten is met maar twee slechte opties. Bescherming zoeken onder de vleugels van een specifiek land of gelijke afstand tot alle landen houden om de eigen autonomie te optimaliseren. De vrijheid van Nederland is de keuze aan wie men pizzo betaalt.

Veelzeggend is de volgende passage over dagbladuitgever Henricus Nijgh: ‘(..) toen de NRC in het midden jaren van de jaren dertig onder Duitse druk kwam te staan. Na de Machtübernahme in Berlijn was de jonge nazi-staat erop gebrand kritische geluiden over het nationaal-socialisme in de buitenlandse pers – vooral in de neutrale staten – te signaleren en verder tot zwijgen te brengen. Diplomatieke stappen bij de betrokken regeringen en directe pressie op bepaalde buitenlandse persorganen waren de gebruikte middelen. Wegens de geregelde kritiek op het nazi-regime werd in 1935 ook de NRC door een boycot van Duitse toeristische advertenties getroffen. De Duitsers hadden het vooral gemunt op de commentaren van de internationaal befaamde, joodse journalist Marcus van Blankenstein. In het bekende buitenlandoverzicht ‘De Toestand’ stelde deze consequent de uitwassen van het nationaal-socialisme aan de kaak. Maar niet alleen van Duitse zijde kwam kritiek. Ook vanuit het Rotterdamse bedrijfsleven werd verzocht om een mildere toon in de berichtgeving over Duitsland, ten einde de havenbelangen op termijn niet te zeer te schaden.

Zo werkte het in de jaren ’30 en zo werkt dat mechanisme van onderhorigheid nog steeds. Naast Duitsland is er nog een ander land waaraan Nederland beschermingsgeld betaalt: de VS. Dat gebeurt in de vorm van het afnemen van de JSF, de verknoping met en annexatie door Amerikaanse bedrijven, het inslikken van kritiek op het handelen van de regering-Obama en het in supranationale organen zoals de VN blindelings volgen van de Amerikaanse lijn. Wie minister Frans Timmermans de keuze voor de JSF hoort verdedigen ziet in de praktijk gebracht hoe politieke onderhorigheid de economische en militaire argumenten vormt. Was Nederland een satelliet van Rusland of -als die beweging nog bestond- een leidend niet-gebonden land geweest in de traditie van Joegoslavië dan had het met dezelfde argumenten tegen de JSF gekozen. Complicatie voor de positie van Nederland is dat Duitsland ook onderhorig is aan de VS, maar wel meer vrijheid weet te bevechten.

Aanleiding voor deze overweging is het bericht dat het bestuur van de Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX) aan de leden volgende week toestemming wil vragen ‘om onder de vleugels van de AMS-IX een vestiging in de Verenigde Staten te beginnen‘. De AMS-IX is ‘het belangrijkste internetknooppunt van Nederland en het een na grootste ter wereld‘, aldus de NOS. Over dit voornemen van het bestuur is onder de leden onrust ontstaan, want: ‘Ze vrezen dat Amerikaanse spionagediensten dan heel eenvoudig in Nederlandse netwerken kunnen grasduinen’. Wie de onthullingen van Edward Snowden en de spionage door de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA van burgers, bedrijven en overheden heeft gevolgd weet dat deze vrees nu al realiteit is. Critici hebben gelijk in hun kritiek. Bestuursleden van de AMS-IX stellen zich in hun zakelijke kortzichtigheid gelijk op als de Rotterdamse havenbaronnen van vlak voor de oorlog. Nu toch maar beter schuilen onder de Duitse paraplu?

Foto: F.H. van Dijk, ‘s.s. Nieuw Amsterdam op sleeptouw door sleepboten van scheepswerf Wilton-Fijenoord op de Nieuwe Maas, voor Pernis.‘ 1938. Gemeentearchief Rotterdam.

FEMEN protesteert in Duitsland tegen de Russische dictator

Een Hannover Messe bestaat uit Angela Merkel, Vladimir Putin, Volkswagen, donkere pakken en 3 activistes van FEMEN. In Duits jargon: Oben Ohne Aktivistinnen. Merkel reageert kostelijk. Je ziet haar verrast inschatten wat ze voor zich ziet. Putin had het protest al verwacht en houdt de duimen omhoog. De actie beviel hem wel. Ondanks de tekst: ‘fuck Putin’. Aansluitend bezoekt Putin Nederland. De mensenrechtensituatie in Rusland is slecht. Maar kritiek op Putin doet geen pijn. Het is ingecalculeerd zoals de borsten van FEMEN. Het intrekken van de uitnodiging voor de Russische dictator om met Volkswagen, de Gasunie, premier Rutte of kanselier Merkel zaken te mogen doen zou wel verschil maken. Zolang Putin en zijn maffia-vrienden zaken met het Westen kunnen doen maken protesten weinig uit. Het vult de media en lokt cynisch commentaar uit. Russische autoriteiten doen het protest  af als straatterreur en vragen de Duitsers de vrouwen te bestraffen.

Aktivistin der Frauengruppe "Femen" demonstriert auf der Hannover Messe vor Putin und Merkel

Foto: Protest door FEMEN op Hannover Messe tegen Putin, 8 april 2013.

Beatrix en Rutte worden gecompromitteerd voor de Nederlandse economie

Alweer moet onze vorstin handel doen met een dubieus politicus uit een ver land. Was het vorige maand de Turkse president Abdullah Gül nu is het Hussain Al-Shahristani, minister van energie van Irak. SP-kamerlid Harry van Bommel stelt kamervragen. Koerden demonstreren in Middelburg. Koningin Beatrix zei tegen de Turkse president over zijn land waar honderden journalisten zonder proces gedetineerd zijn Voor velen is uw land een inspiratie en een voorbeeld. Een raadsel wie ons staatshoofd deze woorden in de mond legt.

Al-Shahristani die volgens de Koerden en Van Bommel corrupt is krijgt de Four Freedoms Award. Zijn integriteit wordt in het Iraakse parlement onderzocht. De minister krijgt de Four Freedom Award uit handen van premier Rutte  omdat de Iraakse minister zich ingezet zou hebben voor de vrijwaring van vrees.

Wie halen het in hun hoofd om dubieuze buitenlandse politici een voorbeeld te noemen terwijl ze dat overduidelijk niet zijn? Waarom leggen Nederlandse politici de lat zo laag? Het zet de geloofwaardigheid van Nederland op het spel. In het bijzijn van de koningin.

Foto: Norman Rockwell, Freedom from Fear, 1943

Chen Guangcheng: Blind Onrecht in China

Wat is het echte verhaal achter de Chinese dissident Chen Guangcheng? Het schijnt dat de Chinese overheid de Amerikanen heeft beloofd dat-ie naar een buitenlandse universiteit mag gaan. Maar houden de Chinezen hun woord? En waarom gaf Chen afgelopen week zoveel gemengde signalen af? Een waarheid valt er niet uit op te maken. Een fragmentarisch beeld blijft over. Dat vertelt dat wij er niets van kunnen begrijpen. In die Chinese matroesjka van waarheden die uitgekleed en afgepeld wordt. Dit verhaal is nog lang niet rond.

Kan de museumsector buiten eigen grenzen denken?

De grotere musea van het zogenaamde miniconvent kwamen vorige week met een advertentie. Ze willen met de politiek praten. Naar verluidt gaat dat op 9 november gebeuren in een hoorzitting met de Commissie OCW van de Tweede Kamer. Maar wat kan de inzet van de musea zijn in hun gesprek met de politici? Want het praten om het praten zal niet de bedoeling zijn. Ik schets de grote lijn en ga aan details voorbij.

Even een stapje terug voor het perspectief. Wereldwijd verschuift het economische en politieke evenwicht van West naar Oost. Zo heeft China al 3.200 miljard dollar opgekocht. Opkomende economieën als Brazilië, Rusland, India en China eisen hun plek aan tafel. Bijvoorbeeld bij het IMF. Ze willen dokken onder eigen voorwaarden. VS en Europa hebben jaren op te grote voet geleefd en gezegd wat anderen moesten doen. Nu zijn de rollen omgedraaid.

Zeggen dat er sprake is van een economisch crisis is defensief en ontkenning van een nieuwe werkelijkheid. Want er is geen economische crisis in die zin dat de vraag wegvalt of de afzet hapert. Het evenwicht verschuift. Weg van Europa en de VS. Uiteraard pakt dat beroerd uit voor de meeste burgers van deze landen. Maar een verschuivend evenwicht stort de wereldeconomie niet in een crisis. Het herverdeelt de welvaart. Wat crisis genoemd wordt is een kwestie van evenwicht. En van opgelopen schulden.

Is het niet logisch om te veronderstellen dat wat voor economieën en landen geldt ook voor kunst geldt? Ook daar verschuift het evenwicht van West naar Oost. De oude economieën  kunnen niet meer realiseren wat een museum of biënnale in Korea, China of India wel voor elkaar krijgt. De musea in de VS onttrekken zich enigzins aan de neergaande tendens omdat ze schokvaster zijn door private financiering. Zogenaamde endowments stabiliseren de bestedingen van bestaande instellingen. In dat laatste zit hun conservatisme.

Maar Europa dus, Nederland. Afgelopen jaren zijn industriële bedrijven gesloten en naar lageloonlanden verplaatst. Het evenwicht is naar diensten en handel verschoven. Wat zijn de kunstinstellingen die een industrieel karakter hebben? Want die zou de Nederlandse kunstsector kunnen outsourcen. Omdat publiek niet mee kan verhuizen staat de publieksfunctie haaks op dat industriële karakter. Zit in dat onderscheid niet de oplossing om verantwoord af te slanken?

Welke instelling kan buiten Nederland functioneren? Alleen of in een joint venture met een buitenlandse partner die het leeuwedeel financiert. Dat hoeft trouwens niet per se een opkomende economie te zijn. Maar ook Noorwegen of Qatar. Post-academische instellingen zoals Sundaymorning@ekwcde Rijksacademie of het Binger-instituut zijn niet gebonden aan Nederland. Hetzelfde geldt ook voor de hogere vakopleidingen op het gebied van glas, keramiek, edelsmeden, textiel en grafiek. Opmerkelijk trouwens dat ze ook binnen Nederland niet allang binnen hetzelfde kennisinstituut zijn ondergebracht. Dat gaat dus om binnenlandse outsourcing.

Door herschikking kan het kunstbudget anders ingedeeld worden en kunnen bezuinigingen beter opgevangen worden. Ze zijn onherroepelijk en in lijn met het geschetste beeld dat Europa op te grote voet leeft. Er komt dan tevens ruimte voor vernieuwing. Een gesprek met politici zou kunnen gaan over de mogelijkheden van zo’n herschikking door outsourcing. Als de VVD en het CDA bereid zijn met een open geest hierover een gesprek te voeren dat zoekt naar een optimale besteding van overheidsbudget dan valt er iets te bespreken.

Foto: Landelijke advertentie ‘Wat nu wordt gemaakt’ van acht musea, september 2011

Forum: Waarom naar Afghanistan?

Onverkwikkelijk is dat de Nederlandse bevolking nu al jaren voor de gek wordt gehouden over de eigenlijke reden waarom Nederlandse troepen in de oorlog in Afghanistan vechten. Het is onaannemelijk dat ze er zijn om scholen en bruggen te bouwen of politieagenten op te leiden. Het is onaannemelijk dat Nederlanders een verschil maken. Burgers en Tweede Kamer kennen de echte reden niet.

Het is onaannemelijk dat we er zijn met het doel om er te zijn. Er moet iets anders zijn dat maar steeds niet uitgelegd wordt. Waarom wordt niet uitgelegd waarom we er moeten zijn? Wat is het Nederlands belang om in een Afghaanse oorlog te vechten? Waarom onttrekken de Nederlandse regeringen zich aan de taak om de werkelijke redenen te geven waarom Nederland in Uruzgan moet zijn?

Een oorlog moet een militair doel hebben. Dat ontbreekt in Afghanistan. De Amerikanen zeggen in 2014 te vertrekken. Is dan het doel bereikt? Maar wat is dan dat doel? Het wordt niet geformuleerd. Is het militair niet effectiever om elders onze troepen in te zetten? Is Afghanistan een prestige-project geworden?

Wat steekt is dat ons al jaren niet de waarheid wordt verteld over de aanwezigheid van het Nederlandse leger in de Afghaanse oorlog. En dat er 25 Nederlanders moesten sterven. Voor wat? Het lijkt er sterk op dat er geen enkele reden voor Nederland is om mee te vechten in de Afghaanse oorlog.

Dus, niet teruggaan of de echte reden openbaar maken. Dat kan een plek bij de G20, exploitatie van bodemschatten of een politieke tegenprestatie zijn. Zo werkt grote politiek. Vertel het, dan begrijpen we het. We zijn eerder de oorlog ingerommeld. Nu wordt Nederland Kunduz ingerommeld. Het besluit over de inzet staat vast als de oppositie meewerkt.

Wat vindt u, moeten er opnieuw Nederlandse militairen of politiemensen naar Afghanistan? Of hebben we er niets te zoeken? En als het echt moet, wat vindt u dan dat de minimale tegenprestatie moet zijn? Geef uw mening.

Foto: Nederlandse militairen met hun Bushmaster in de modder van Kunduz