Kritiek op presentatie over Nieuw-Guinea in Bronbeek. Foto’s liegen vooral als ze wetenschappelijke onderbouwing missen

Het gezegde luidt ‘Eén beeld zegt meer dan duizend woorden‘. Maar we weten dat beelden kunnen liegen. Ze kunnen gemanipuleerd en uit hun omgeving getild worden en in een andere samenhang geplaatst worden zodat ze een andere dan de oorspronkelijke betekenis krijgen. Het is simpel om door een eenzijdige selectie uit een beeldbank van foto’s en films een vertekend beeld van het verleden te geven en dat te presenteren als objectief. Niemand controleert het. Zo kan de Nederlandse overheid in voormalig Nederlandse-Indië als bruut, dictatoriaal en hardvochtig of juist humaan, rechtvaardig en opvoedkundig voorgesteld worden. Het stemt allebei niet overeen met de werkelijkheid. Zo’n hedendaags perspectief zegt daardoor meer over de blik van de curator of tentoonstellingsmaker uit 2019 dan over de situatie in Nieuw-Guinea of op Java in 1919.

Eenzijdigheid van een tentoonstelling die wordt voorgesteld als realistisch en met een meervoudig perspectief is bedrieglijk. Voormalig gids en Indië- en Nieuw-Guinea-veteraan Bo Keller heeft kritiek op het ‘cynisme’ van een kleine presentatie in Museum Bronbeek. We zijn gewaarschuwd, geloof niet op voorhand beelden van curators die om politieke redenen worden gepresenteerd en duizend wetenschappelijke woorden missen. Deze makkelijke beelden zonder context doen uitsluitend een uitspraak over het perspectief van de curator.

Belevingsbus tegen de achtergrond van ‘de oorlog in Azië’. Zinvol?

Een belevingsbus op een Amstelveense basisschool als wapen tegen discriminatie en uitsluiting. Zo wordt de leerlingen een sociale code aangeleerd. ‘Tegen de achtergrond van de oorlog in Azië en ook een beetje in Europa‘, aldus projectleider Edu Dumasy van Wereld Express. Dat klinkt niet al te concreet en zelfs onnodig verhullend. Het is een initiatief van het Indisch Herinneringscentrum in Bronbeek dat met de 12 meter lange trailer door het land toert. Achtergrond is de Indische geschiedenis die niet zozeer dient om het recente verleden inzichtelijk te maken, maar te vertellen dat discriminatie niet mag. Geschiedenis als lifestyle.

Zo’n benadering die aan de oppervlakte blijft toont overeenkomsten met mindfulness. Symptoombestrijding. Paulien Derwort schreef er in de NRC van 31 mei een tegen de mode ingaand artikel over onder de titel ‘Ga toch weg met je mindfulness’: ‘Maar wie alleen leeft in het hier en nu, trekt geen lessen uit het verleden en bekommert zich niet om de toekomst. Als we onze eigen issues al niet onder ogen durven zien, hoe kunnen we dan de grote problemen in onze maatschappij als geheel adresseren? Onze korte termijnvisie en focus op de buitenkant weerhoudt ons van een kritische blik naar binnen. We plakken liever pleisters. Zo creëren we een kudde struisvogels: allemaal staan we met ons hoofd ingegraven helemaal mindful te zijn.’ De beleving in het onderwijs van Nederland, weer eens wat anders dan begripsvorming en kennis van achtergronden.