Nog is Polen niet verloren. Regeringscrisis dreigt door opstappen coalitiepartij Akkoord

Voor ondertiteling: Klik op wieltje en dan op Ondertiteling en pas taal aan.

De toch al losse Poolse regeringscoalitie is in problemen gekomen. Reparatie is nog mogelijk, maar vervroegde verkiezingen dreigen aan de horizon. Niks is zeker.

Als de coalitie van Verenigd Rechts verkiezingen verliest van een centrumcoalitie onder leiding van Donald Tusk dan is dat ook van belang voor de EU dat moeite heeft met de politisering door de huidige regering van de rechterlijke macht. In dat geval verliest ook de Hongaarse premier Viktor Orbán de politiek dekking die hij in de EU van Polen krijgt.

De aanleiding voor de breuk in de rechtse coalitie is tweeledig. Eerst was er het ferme optreden binnen de regering van premier Mateusz Morawiecki tegenover de minderheidspartner Akkoord (‘Porozumienie’). Een rechts-liberale partij. Vorige week stuurde Morawiecki de Akkoord-onderminister Anna Kornecka de laan uit omdat ze kritiek had op een nieuw belastingsysteem. In die ‘Poolse Deal’ zouden met het oog op de verkiezingen van 2023 sommige belastingen verlaagd en andere verhoogd worden. Kornecka en het leiderschap van Akkoord zagen dat als een onevenwichtig fiscaal beleid.

Een grotere steen des aanstoots is de nieuwe mediawet die parlementair in behandeling is en waarvan het de bedoeling is dat er vandaag over gestemd wordt. Deze wet wordt algemeen beschouwd als een middel om de omroep TVN24 die de regering kritisch volgt, en in Amerikaanse handen is, het zwijgen op te leggen.

Vice-premier en leider van Akkoord Jarosław Gowin heeft geprobeerd een compromis te smeden over de mediawet, bijvoorbeeld door eigenaren uit landen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling waar de VS lid van is toe te staan en niet te blokkeren. Gowin vindt het vanuit een oogpunt van veiligheidspolitiek onverstandig om de VS dat de militaire steunpilaar van Polen is tegen het hoofd te stoten. Er gaan al geruchten dat de regering Biden uit heeft laten lekken dat als de mediawet wordt aangenomen en TVN24 moet sluiten omdat de licensie niet wordt verlengd de VS de Amerikaanse troepen die nu als afschrikking in Polen zijn gestationeerd naar Roemenië verplaatst.

Morawiecki wees het compromis over de belastingwet en de mediawet af en ontsloeg Gowin. Met als gevolg dat Gowin met Akkoord uit de regering en de coalitie is gestapt. Het heeft 13 (van de 460) parlementsleden in de Poolse Tweede Kamer, de Sejm. Daarmee komt de minderheidsregering van 221 zetels nu op een steun van 208 zetels van de 460. Het is maar net de vraag of Tusk formeel steun voor een nieuwe coalitie kan krijgen die boven de 230 stemmen uitkomt. Anders wordt het doorkwakkelen.

Links is niet in de Sejm vertegenwoordigd. Aardig is om leider Adrian Zandberg van Partia Razem – Lewica Razem (Linkse Partij Samen Links) dat zich als de enige vertegenwoordiger van links beschouwt aan het werk te zien. In bovenstaande video bij een staking. Hij zou een West-Europese sociaal-democraat of Groene leider kunnen zijn.

Veelzeggend is de naar binnen gerichtheid van bijna alle Poolse omroepen en politieke partijen die in hun filmpjes op YouTube geen optie hebben voor ondertiteling. Ze willen de verbinding naar andere landen en taalgebieden blijkbaar niet leggen. Partia Razem – Lewica Razem wel. Het hoopt uiteraard op vervroegde verkiezingen waarbij het deze keer de kiesdrempel van 5% haalt en onderdeel van een liberaal-centrum-linkse coalitie kan worden. Maar zoals gezegd, niets is zeker in Polen.

Oproep van Rauch en Wittes tot boycot van de Republikeinse partij

In het politiek gematigde maandelijkse tijdschrift The Atlantic publiceren Jonathan Rauch en Benjamin Wittes een artikel met de titel ‘Boycott the Republican Party’. Ze zijn geen lid van de Democratische of Republikeinse partij. Hun redenering is dat als in een tweepartijenstelsel één van de partijen het grondig laat afweten en de democratische rechtsstaat en de nationale veiligheid in gevaar brengt de kiezer weinig anders te doen staat dan de andere partij te steunen. Zelfs als dat in strijd is met de eigen politieke voorkeur: ‘We’re suggesting that in today’s situation, people should vote a straight Democratic ticket even if they are not partisan, and despite their policy views. They should vote against Republicans in a spirit that is, if you will, prepartisan and prepolitical. Their attitude should be: The rule of law is a threshold value in American politics, and a party that endangers this value disqualifies itself, period. In other words, under certain peculiar and deeply regrettable circumstances, sophisticated, independent-minded voters need to act as if they were dumb-ass partisans.

Dit is een aanvaardbaar standpunt, maar het valt niet in te zien hoe conservatieve Republikeinen die zich associeren met het belastingplan en de steun van (evangelische) kerken voor Trumps beleid op het gebied van sociaal-medische onderwerpen en immigratie zich door Rauch en Wittes laten overtuigen. Ofwel, hoe kunnen deze conservatieven ervan overtuigd worden dat Trumps beleid tegen hun belang ingaat? Dat beweegt zich op tamelijk abstracte beleidsterreinen als nationale veiligheid en rechtsstaat. Conservatieven zullen niet denken dat ze negatief getroffen zullen worden door Trumps beleid. En als ze uiteindelijk wel getroffen worden omdat de democratische instituties en het vangnet zijn afgebroken, dan is het te laat om er nog iets aan te doen.

De oproep lijkt beter besteed aan geregistreerde Democraten die dit eigenlijk niet nodig hebben. Maar is nog meer bedoeld voor onafhankelijke kiezers en gematigde Republikeinen die wel afstand wensen te nemen van Trumps beleid en de koers die de partijleiding van de Republikeinse partij onder Trump is ingeslagen. De oproep gaat echter verder en roept op om voorbij te gaan aan een afwachtende houding en actief -en mogelijk met tegenzin- op de Democratische partij te stemmen. Of het succesvol zal zijn is onzeker, maar een oproep tot een boycot van de Republikeinse partij door twee gematigde, partijloze opinieleiders kan het gedrag van een klein deel van het electoraat beïnvloeden. Tegelijkertijd versterkt het de bunkermentaliteit van Trump die zich op een krimpende basis van het electoraat beroept. Deze boycot probeert in elk geval de oppositie tegen Trumps beleid dat zo de rechtsstaat en de Amerikaanse instituties verzwakt te mobiliseren.

Foto: Schermafbeelding van deel artikelBoycott the Republican Party’ van Jonathan Rauch en Benjamin Wittes in The Atlantic, maart 2018.