Gedachte bij de foto ‘Gottesdienst auf der Presenaspitze’ (1918)

Gottesdienst auf der Presenaspitze‘, 1.1.1918. Collectie: ÖNB (Österreichische Nationalbibliothek).

Godsdienst. We raken er niet over uitgepraat. Wat is de functie ervan en wanneer gaat het die te buiten? Vooral daarover raken we niet uitgepraat. We hebben het antwoord niet.

Wie terugkijkt ziet een Oostenrijkse kerkdienst op de top van de Presena-gletscher. Begin 1918. Nu in de Alpen in Trentino ten noorden van het Garda-meer. Moest de dienst troost bieden? Italië won van Oostenrijk-Hongarije de harde strijd in de bergen. Wie weet hadden de Italianen harder gebeden.

Op de foto wonen Oostenrijkers, Hongaren, Kroaten, Bosniërs, Tsjechen, Slowaken, Slovenen en anderen een kerkdienst in het veld bij. Wat er gezegd werd en wat of wie werd aangeroepen weten we niet. We kunnen het vermoeden. Want het past in een patroon. Voor de overwinning in de strijd, de bescherming van en het vertrouwen in God en zelfbehoud. Zoiets zal het wel geweest zijn.

Religieuze doping dus. Alle strijdende partijen dienden het hun troepen toe. Zie hier het commentaar ‘Religieuze doping, commercie en oorlogspropaganda tijdens de Eerste Wereldoorlog: ‘A Church Service On The Battle Field’ (1916)‘ over de reconstructie van een Britse kerkdienst voor het thuisfront.

De groep Oostenrijkse militairen in donkere jassen in de witte sneeuw toont verlaten. In de steek gelaten. Geïsoleerd. Onzalig in zaligheid. Het contrast tussen zwart en wit verhardt hun noodlot. Zo legt de fotograaf het vast. We raken er niet over uitgepraat. In onze horizontale spitsvondigheid.

Advertentie

Buiten de doos met Hitler, Osz en Lloyd Wright

De Hongaars-Nederlandse kunstenaar Gabor Osz toont in het Stedelijk Museum ‘Das Fenster’, uit 2013. Over Adolf Hitler, beeld, beeldvorming en de ratio (beeldverhouding) van film. Architect Frank Lloyd Wright denkt ‘out of the box’ met zijn hoekraam dat zich aan de structuur zou onttrekken, zo meent-ie. En dit zelfs doorbreekt en opent. Toe maar. Gerrit Rietveld en het hoekraam van het Rietveld Schröder-huis doen hetzelfde in Utrecht. Zijn we hier getuige van een tegenstelling tussen een modernistische classicist als Hitler en een klassieke modernist als Lloyd Wright? Begint de een bij het raam en eindigt de ander er juist bij? Integreren tegenover desintegreren.

Hoe navolgbaar en toetsbaar zijn alle beweringen over structuur, ruimte, beelden, hoekramen en vensters op de Alpen? Toont het echte ‘out of the box’ denken zich misschien door af te zien van ‘out of the box’ denken?  Dat kon Frank Llyod Wright in zijn tijd nog niet weten. Maar wij wel. We zijn gewaarschuwd.