Gedachte bij foto ‘Dutch Airplane disaster. Dec. 1934’

Dutch Airplane disaster. Dec. 1934‘. Collectie: Library of Congress.

Op donderdag 20 december 1934 stortte de Uiver neer in West-Irak, bij toen Rutbah Wells genoemd, nu Ar-Rutbah, in een vlucht van Amsterdam naar Batavia. Op een extra kerstpostvlucht. Deze Douglas DC-2 was een toestel in dienst van de KLM. De trots van Nederland.

Luchtvaartsite ‘aviation-safety.net‘ geeft de details over de ramp. Oorzaak was waarschijnlijk, de ‘zeer ongunstige weersomstandigheden’ en de minder gunstige vliegeigenschappen bij snel afwisselende luchtstromingen (‘remous’) of turbulentie in combinatie met de vermoeidheid van de vlieger. De oorzaak is echter nooit definitief vastgesteld.

De zeven inzittenden kwamen om het leven, inclusief de vier bemanningsleden. De man in pilotenkostuum die zich in onderstaande foto voor de Uiver posteert behoort dus niet tot de bemanning. Hij is in zekere zin een ramptoerist. Hij staat achter de rechtervleugel bij de staart, terwijl op de bovenste foto’s een blik vanaf de kop naar de rechtervleugel wordt gegeven.

accident date: 20-12-1934 type: Douglas DC-2-115A registration: PH-AJU. Credits: © Robert Perry

Een vliegtuigramp over land kent een zekere wetmatigheid: storing, neerstorten, brokstukken en opruiming. De reactie erop kent ook vaste gebruiken: schrik, ongeloof, berusting en onderzoek naar de oorzaak. Of het nou de MH17 of de Uiver is.

Uit een andere foto die van de linkervoorkant is genomen blijkt nog wat anders. Namelijk dat de Uiver weinig om het lijf had en niet veel meer was dan wat latten en huid. Onvergelijkbaar met hedendaagse vliegtuigen. Dat maakt de prestatie en het respect voor de luchtmachtpioniers die hun leven waagden in deze gammele kisten er eerder groter dan kleiner op. Soms ging het echter mis.

Eastman ontsluit foto’s. Maar beschrijving is nog onvolledig. Bij twee foto’s van Moholy-Nagy voor de AKU in Utrechtse jaarbeurs

m198121630074

De onvolprezen cultuursite OpenCulture signaleerde op 3 januari 2017 in een bericht dat sinds kort online in de Eastman Collectie gezocht kan worden. Inclusief foto’s die dateren uit de vroegste jaren van de fotografie. Het is een plezier om in de collectie te grasduinen. Wie zoekt op de term ‘Netherlands’ vindt vijf verwijzingen, waaronder twee foto’s van László Moholy-Nagy die in de jaren 1933-35 in Nederland woonde. Perfect zijn de beschrijvingen nog niet. ‘SJOERT-SCHWITTERS’ (Kurt Schwitters) en ‘Utrect’ (Utrecht) wekken verwarring.

László Moholy-Nagy maakte foto’s van het fabricageproces van rayon in de jaarbeursstand van de Algemene Kunstzijde Unie, één van de voorlopers van het huidige AkzoNobel-concern. Rayon wordt tegenwoordig viscose genoemd, en heette vroeger kunstzijde. Moholy-Nagy richtte die stand in maart 1935 in de Utrechtse jaarbeurs in. Zie hier voor een overzicht tot 1940 van de kunstzijde-industrie. Omdat Utrecht geen kunstzijde-fabriek kende is de datering 1934 onwaarschijnlijk en is de aanduiding van de jaarbeursstand in Utrecht waarschijnlijker. Een verwijzing door het Haagse Gemeentemuseum naar het plakboek van Moholy’s toenmalige assistent Paul Hartman bevat nadere bijzonderheden over de voorbereiding van deze presentatie.

m198121630073

Foto 1: László Moholy-Nagy, ‘Exhibit of Rayon manufacture, Utrect, Netherlands, 1934’. Collectie Eastman Museum. Gelatine zilver print.

Foto 2: László Moholy-Nagy, ‘Exhibit of Rayon manufacture, Utrect, Netherlands, 1934‘. Collectie Eastman Museum. Gelatine zilver print.

‘Little Dutch Mill’ (1934) toont burgerschap in de filmrealiteit

De voor Paramount door Fleischer Studios gemaakte Color Classic (in tweekleurig Cinecolor) ‘Little Dutch Mill‘ uit 1934 toont hoe rehabilitatie in de praktijk van Hollywood werkt. Met muziek van Harry Barris, tekst van Ralph Freed en uitgevoerd door George Steiner. De vrek wordt omgevormd door de goedheid van de inwoners. Die het café Het Witte Paard bezoeken. Bed, bad, brood en nog meer met een ‘b’: broederschap, burgerzin en binding. Was de wereld maar zo maakbaar als in een film. Zit dit beeld onze werkelijkheid soms in de weg?

Far across the sea in Holland
In the land of wooden shoes
There’s a story nearly everyone knows

You may never be in Holland
So I know you will excuse
If here and now I tell you how it goes

There’s a little Dutch mill
On a little Dutch hill
Where the little Dutch stars shine bright

Now a little Dutch boy
And his little Dutch Girl
Fell in love by the mill one night

Up above, the Dutch moon made the scene complete
They both had so much moon, that it was a real Dutch treat

So the little Dutch boy and the little Dutch Girl
Bought the little Dutch mill on the little Dutch hill
And they’ve added a touch of a little Dutch family.

dut

Foto: Still uit Little Dutch Mill (1934) van Dave Fleischer (regie) en Max Fleischer (productie).

General Adolph Takes Over: Humor uit 1942

Humor en Britten is vanouds een gelukkig huwelijk. Hoewel uiteraard een Brits huwelijk. Humor is het onbekende weglachen met het bekende. De nazi’s maakten handig gebruik van de nieuwe media van de jaren ’30: film en radio. De documentaire Triumph des Willens (1935) van Leni Riefenstahl over de Rijkspartijdag in Neurenberg, 1934 is propaganda. Maar ook een meesterwerk. Engelsen zetten daar in een beslissend jaar van de Tweede Wereldoorlog in 1942 ‘Hoch der Lambeth Valk‘ tegenover met ‘General Adolph‘ in de hoofdrol.

Once you get down Lambeth way,
Ev’ry evening, ev’ry day,
You’ll find yourself doin’ the Lambeth walk.

Anytime you’re Lambeth way
Any evening, any day,
You’ll find us all doin’ the Lambeth walk.

Ev’ry little Lambeth gal
With her little Lambeth pal,
You’ll find ‘em all doin’ the Lambeth walk.

Ev’rything’s free and easy,
Do as you darn well pleasey,
Why don’t you make your way there,
Go there, stay there,

Once you get down Lambeth way,
Ev’ry evening, ev’ry day,
You’ll find yourself
Doin’ the Lambeth-
Doin’ the Lambeth-
Doin’ the Lambeth walk!

Een parodie gebaseerd op ‘The Lambeth Walk‘. Een song uit de Britse musical Me and My Girl (1934). Deze film was niet bedoeld om Herr Schicklgruber en zijn stormtroepers belachelijk te maken, maar om de zwaar op de proef gestelde Londenaren te verenigen. Met humor en populaire muziek. Wees nou eerlijk, zo’n filmpje is toch weer eens wat anders dan een van de duizenden parodieën op Der Untergang met een woedende Bruno Ganz als Herr Hitler die zich in z’n bunker over van alles en nog wat steeds weer kolossaal opwindt.

9760425_orig

Bedenk dat de ergste verschrikkingen van de nazi’s bij het westerse publiek midden in de oorlog nog niet bekend waren. Daarom kan de Amerikaanse muzikale komiek Spike Jones in datzelfde 1942 ook grappen en grollen over Hitler maken. Humor is in meerdere opzichten een kwestie van timing. Ook de ontvangst ervan.

Foto: Stuffed Puppet en Neville Tranter, Schicklgruber alias Adolf Hitler. Norwich, 2013.