Het begrip ‘installatie’ in de hedendaagse kunst

Ilse Ermen, ‘Installation, Nach Gebrauch sind die Waschlappen auszuwaschen, auszuwringen und zum Trocknen aufzuhängen‘, 2007. Collectie. Kunst, Archäologie und Museum Baselland.

Het woord ‘installatie’ is veelzijdig. Vraag is of de verschillende betekenissen overeenkomsten hebben. Dat blijkt zo te zijn.

Kunstminnenden zullen het associëren meteen ruimtelijk beeld bestaande uit heterogene (afzonderlijke) elementen, door een beeldend kunstenaar opgebouwd, uitgestald of opgehangen op een speciaal daarvoor uitgekozen binnenruimte‘. 

Technisch geïnteresseerden zullen het in verband brengen met een systeem ‘waarin een verzameling van technische componenten wordt samengesteld tot een functioneel geheel’. Denk aan een productieband in een fabriek. Het Engelstalige ‘Assembly line‘ dekt de lading beter.

Die installatie moet ook geïnstalleerd worden. Technisch geïnteresseerden zullen wellicht dan ook denken aan de plaatsing van zo’n machine of productieband. Dat is de installatie van een installatie.

De fijnste betekenis is ‘plechtige bevestiging in een ambt‘ van bijvoorbeeld een priester, hoogleraar of lid van een vertegenwoordigend lichaam, zoals een volksvertegenwoordiging. Het geïnstalleerde lid wordt door de benoeming niet alleen onderdeel van de organisatie, maar ook vertegenwoordiger ervan. Men kan ook zeggen deel van de geschiedenis van betreffende organisatie. Met andere woorden wordt dat soms ‘inwijding’ of ‘inauguratie’ genoemd.

Deze drie of vier betekenissen hebben gemeen dat afzonderlijke elementen tot een geheel worden samengevoegd. Dat is de installatie. Dat kunnen kunstobjecten, machineonderdelen of leden van een volksvertegenwoordiging of organisatie zijn.

Of het bovenstaand kunstwerk van Ilse Ermen volgens de definitie van afzonderlijke elementen die tot een geheel worden samengevoegd een installatie genoemd kan worden is niet op voorhand duidelijk. Het is volgens de toelichting een zeefdruk in kleur op PVC Polyvinylchlorid.

Is het wellicht ‘slechts’ een interventie of intermezzo? Dat zijn andere begrippen in de praktijk van de hedendaagse kunst. Als het de ruimte waarin het werk hangt ‘erbijtrekt‘ en zelf tot element wordt, dan voldoet het aan de minimale voorwaarde van wat een installatie is.

De site geeft duidelijkheid over nog vijf in vorm identieke teksten uit hetzelfde jaar 2007 die vergelijkbare objecten (ähnliche Objekte) zijn. Samen vormen ze wel degelijk een installatie die is samengevoegd door kunstenaar Ilse Ermen.

Als een curator of museumconservator de zes werken van Ermen in een binnenruimte presenteert, dan is het feitelijk geen installatie. Maar zo simpel ligt het ook weer niet. Installaties van gestorven kunstenaars zoals Joseph Beuys, Mario Merz of Walter De Maria die volgens een uitgebreide documentatie door een museumstaf worden opgebouwd, dus gereconstrueerd worden in de kunstpraktijk weer wel installaties genoemd. Terwijl ze dat eigenlijk niet zijn, maar wel een reconstructie, een re-enactment van een installatie.

Begripsverwarring geeft aan dat de hedendaagse beeldende kunst historie krijgt. Daar hoort het herschrijven van begrippen bij. Dat heeft blijkbaar even tijd nodig.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.