Omarm secularisatie. Beschouw kerken als culturele instellingen. In ruil voor subsidie kunnen ze hun politiek-maatschappelijke claim op de samenleving inruilen

De conservatief-christelijke zender Family7 heeft het (na 4’24’’) over secularisatie in de Nederlandse katholieke kerk. Met vergrijzing zou dat leiden tot financiële problemen. Bij de video heb ik onderstaande reactie geplaatst:

Het is onduidelijk wat de gesprekspartners onder secularisatie verstaan. Is dat het afnemen van de greep van de georganiseerde religie op de maatschappij? Is dat de scheiding tussen kerk en maatschappelijk leven? Is dat wat anderen ontkerkelijking noemen? Is dat het inboeten aan betekenis van godsdienst ten gunste van rationeel denken en hedendaagse motieven? 

Jan-Henry Seppenwoolde van de katholieke Stichting in de Rechte Straat noemt secularisatie tragisch omdat volgens hem ‘de christenheid kleiner wordt’. Het is in Nederlandse context een opvallende uitspraak van een katholiek, omdat vanaf het begin van de 19de eeuw de katholieken in een overwegend protestant Nederland voorstanders waren van secularisatie omdat het de godsdienst uit de overheidssfeer trok en de katholieken daarom konden emanciperen dankzij de secularisatie. In India zien we nu hetzelfde proces tussen hindoes die tegen secularisatie zijn en moslims die ervoor zijn omdat secularisatie hun juridische, politieke en maatschappelijke vrijheid vergroot. 

De gesprekspartners die een conservatief-protestant en een conservatief-katholiek standpunt vertegenwoordigen redeneren vanuit een machts- en voorkeurspositie die ze grotendeels verloren hebben. Daarom spreken ze zich uit tegen secularisatie omdat erdoor hun greep op de samenleving afneemt. Voor nieuwe of kleinere godsdiensten is secularisatie juist een zegen omdat die kans op emancipatie geeft. 

Voor deze gesprekspartners die een achterhoedegevecht voeren is het moeilijk te verteren dat de kerken waardoor ze zich laten inspireren aan macht inboeten. Want daarmee wordt hun eigen positie ook zwakker. Niet alleen vechten ze tegen demografische ontwikkelingen van een Nederland waar het percentage mensen die zich zegt te laten inspireren door religie jaarlijks met een of enkele procenten afneemt, maar ook hanteren ze een achterhaald begrip van wat secularisatie is.

De gesprekspartners redeneren meer vanuit de religieuze instituties waarmee ze verbonden zijn, dan vanuit de religie. Is het niet zo dat door modernisering van de samenleving en beter onderwijs meer mensen afstand nemen van religie? Dat is een onomkeerbaar proces. Het tij kan niet worden gekeerd, dat is wensdenken. Maar tegelijkertijd nemen niet alle mensen die zeggen zich niet door religie te laten inspireren afstand van spiritualiteit of ‘iets’. 

Die constatering voelt als een dubbele nederlaag voor de gevestigde kerken. Het aantal gelovigen neemt van jaar tot jaar af door demografische en sociologische ontwikkelingen, maar tegelijkertijd proberen veel mensen toch aan te haken bij een vorm van spiritualiteit waar de gevestigde kerken blijkbaar niet meer in kunnen voorzien. 

Seppenwoolde meent dat het christelijk geloof heilzaam is voor de samenleving. Dat is een normatieve uitspraak. Evengoed kan men het omgekeerde beweren, namelijk dat het christelijk geloof niet heilzaam is voor de samenleving. Hoe dan ook doet het er nog weinig toe omdat de samenleving en de gevestigde kerken van elkaar gescheiden zijn geraakt. 

In Nederland is het een zegen voor de traditionele kerken dat hun maatschappelijke invloed afneemt. Want daardoor kunnen ze tot de kern van het geloof dat ze verkondigen terugkeren en hoeven ze zich minder bezig te houden met belangenbehartiging, fondsenwerving, beïnvloeding van de politiek en publiciteit. 

Seppenwoolde heeft gelijk dat de financiële situatie van de meeste Nederlandse kerken slecht is. Als deze kerken voortaan door samenleving en overheid opgevat zouden worden als culturele instellingen die vergelijkbaar zijn met een dorpsraad, een fanfare, een koor of een creatieve kunstbeoefening voor amateurs, dan zou het voor kerken mogelijk moeten zijn om voor de exploitatie overheidssubsidie aan te vragen. 

Dat zou voor iedereen beter zijn. Voor de kerken die daardoor een betere financiële uitgangspositie hebben, voor de samenleving die de gevestigde kerken voortaan kan waarderen als culturele instellingen die de claim opgegeven hebben om de samenleving te besturen en voor de gelovigen die niet langer meegesleept worden door hun kerkleiders in een misleidend beeld van hoe schadelijk secularisatie is. 

Secularisatie beschermt onder de nationale rechtsstaat de religieuze minderheidsgroepen. Nederland kent alleen religieuze minderheidsgroepen. De overheid garandeert hun bestaan en vrijheid. Als de kerken verstandig zijn, dan accepteren ze dat uitgangspunt. Dan draaien ze zich om en gaan niet langer met hun rug naar de toekomst staan, maar kijken de toekomst recht in het gezicht om er hun plaats in te vinden. Hoe langer die herpositionering uitblijft, hoe meer traditionele kerken worden weggespeeld door nieuwe demografische en sociologische ontwikkelingen. Die wending is zinvoller voor kerken en gelovigen, dan het innemen van een zuur standpunt over secularisatie dat volgt uit miskenning, wensdenken en een foute inschatting van de eigen positie.

Advertentie

5 gedachten over “Omarm secularisatie. Beschouw kerken als culturele instellingen. In ruil voor subsidie kunnen ze hun politiek-maatschappelijke claim op de samenleving inruilen

  1. Pingback: Onderzoek ‘Buiten kerk en moskee’ van het SCP blijft worstelen met formuleringen om de ontwikkelingen onbevooroordeeld te beschrijven | George Knight

  2. Pingback: Christian Tan probeert Johan Derksen en ideeën over vertrutting in christelijk frame te duwen. Dat loopt vast in behoudzucht | George Knight

  3. Dit is op From guestwriters herblogden reageerde:
    Het Christendom mag misschien minder aanhangers krijgen, maar mag niet verward worden met de christenheid waarbij de ware volgers van Jezus Christus nog altijd stand houden en zoals beschreven in de Bijbel, naar het einde der tijden meer aanwinst zal maken.

    Grotendeels zijn het die kerkgemeenschappen uit de Trinitarische richting die alom meer leden verliezen omdat hun bedrieglijke leerstellingen ontkracht worden en omdat zij met hun heidense feesten (o.a. Kerstmis, Pasen) niets extra bieden dan zij die ook gewoon die heidense feesten onderhouden, maar niet in God geloven.

    Als wij als secularisatie de verwereldlijking of de activiteit mogen zien waarbij iets (kunst of onderwijs of maatschappij of moraal enz.) zodanig wordt veranderd dat het niet langer onder de controle of invloed van religie staat, kan men dat alleen maar toejuichen. Veel te veel eeuwen lang hebben kerkelijke instantie hun macht misbruikt om mensen te onderdrukken en hen geld te ontfutselen.

    De Kerk of het Lichaam van Christus, die onderdeel vormt van de volgelingen van de ware Christus, dus niet van een valse drievoudige godheid, maar waar de mensenzoon en zoon van God, Jezus Christus de hoeksteen vormt, heeft helemaal geen wereldse macht nodig. Waar zij wel een deel onder lijdt, is dat zij als onderdeel van het maatschappelijk gebeuren en vasthangende aan wereldse zaken, zoals noodzaak van financiële voorzieningen, soms met handen en voeten gebonden is aan die geldelijke verplichtingen (huurgeld bijvoorbeeld voor gebouwen, bureaus enz.)

    Ook al willen kerken zich tot de kern van het geloof dat ze verkondigen terugkeren, hoeven ze spijtig genoeg toch nog bezig te houden met hun levensbehoud of inkomen om de kosten van hun werking te kunnen vergoeden.
    Maar in het verleden heeft zulk een afhankelijkheid van gelden getoond hoe hierdoor kerken konden afwijken en in een val trappen. Men kan zo voor meerdere kerken niet naast zien betreft belangenbehartiging, fondsenwerving, beïnvloeding van de politiek en publiciteit.

    Door dat de Grote Kerken of ‘mainchurches’ met staatsbescherming konden floreren bleven de kleine kerken altijd ‘vechten’ voor hun overlevingskansen. Toch zijn die dikwijls door de Trinitarische Kerken aangevallen niet-trinitarische kerken blijven door werken en blijven bestaan.

    Indien er kerkbelasting zou geheven worden zou het voor hen veel eerlijker en makkelijker zijn om hun werking te verzekeren. Want dan zou men zien dat de grote Katholieke Kerk en Belgische of Nederlandse Protestantse Kerk niet met het grote voor de kerk voorziene belastinggeld zou gaan lopen omdat dan de mensen zelf zouden kunnen kiezen aan wie hun ‘levensvisie’ geld zou mogen toekomen, een kerk, humanistisch verbond, milieu of mensenrechtenorganisatie, enz..

    Vreemd dat de auteur van het onderstaand artikel schrijft “Nederland kent alleen religieuze minderheidsgroepen” terwijl de gelovigen in België toch de indruk hebben dat de Gereformeerde en Calvinistische Kerk naast de Rooms Katholieke Kerk toch nog sterk in de schoenen staan, gevolgd door de Pinkstergemeenten, wat toch geen minderheidskerken zijn. Zelfs de Evangelische Gemeente heeft een grote aanhang in Nederland.

    Vast staat dat hoe meer traditionele kerken worden weggespeeld door nieuwe demografische en sociologische ontwikkelingen andere groepen meer bewegingsvrijheid, maar ook meer gekendheid zullen krijgen en dat is juist wat die grote kerken afschrikt. Zij zouden niet willen dat hun nu al erg tanende populariteit nog eens zou gaan verminderen en in hun geldelijke middelen zou gaan snijden.

    Like

  4. @Guestspeaker
    Met wie ben ik in gesprek en op wie word ik geacht te reageren? Dat vind ik verwarrend.

    Maar op een opmerking wil ik reageren. Namelijk het onbegrip over mijn uitspraak dat Nederland alleen religieuze minderheidsgroepen kent. Dat wordt naar mijn idee ten onrechte betwijfeld.

    De gelovigen in België kunnen weten dat Nederlandse kerkgenootschappen een historie hebben van afscheidingen, scheuringen, vrijmakingen en doleanties. Kortom, van kerkstrijd. Dat heeft de eenheid van kerken niet bevorderd.

    Vaak was de aanleiding (volgens buitenstaanders) een futiliteit, zoals de vraag of de slang in het Paradijs tot Eva gesproken heeft, soms ging het om inhoudelijk belangwekkende strijdpunten als het wederdopen van de mennonieten die met vuur en zwaard hun overtuiging verdedigden.

    Religie is geen eenheid. Religie is diversiteit. Vooral in betrekkelijk vrije landen hebben religieuze organisaties de mogelijkheid om zich van elkaar te onderscheiden. Iedereen kan met een paar medestanders in een schuur of leegstaand gebouw een kerk beginnen. Ook zonder priester. Gemeenteleden lezen uit de Bijbel. Dat is het. Maar die diversificatie ondermijnt de eenheid.

    Afscheiding vond vooral plaats bij protestanten, maar ook het katholicisme kent In Nederland vanaf 1702 interne strijd. Bijvoorbeeld in de afscheiding van de Oud-Katholieke Kerk van de moederkerk. In de 20ste eeuw kwam daar nog de strijd bij van de progressieve katholieken tegen conservatieve katholieken die door Rome werden gesteund. Waarna de progressieven de parochie verlieten of probeerden over te nemen.

    Mijn bewering dat Nederland alleen religieuze minderheidsgroepen kent is gebaseerd op de cijfers van het CBS. In 2021 was de Rooms-Katholieke kerk met een aanhang van 19,8% het grootste religieuze genootschap in Nederland. Van wie 10% niet gelooft in God en daarom eerder beschouwd kan worden als culturele dan belijdende katholiek.
    https://longreads.cbs.nl/nederland-in-cijfers-2021/welk-geloof-hangen-we-aan/

    Hoe dan ook maken deze cijfers inzichtelijk dat er in Nederland uitsluitend religieuze minderheidsgroepen bestaan. Ik zie dat niet als nadeel, maar als verworvenheid die de keuzevrijheid, creativiteit en het opportunisme van geloofsgemeenschappen reflecteert. Houden zo, zou ik zeggen.

    Like

  5. Pingback: Hoe komt het dat kunst doet wat religie nalaat? | George Knight

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.