De Geschiedenis van Jan Kwak (1910) over wondermiddelen en kwakzalverij is nog steeds actueel

De prent ‘De Geschiednis van Jan Kwak of hoe men door bedrog in Nederland ongestraft tot rijkdom en tot eer komt. Geïllustreerd met teekeningen van Nelly Bodenheim. Uitgegeven door de ‘Vereeniging tegen de Kwakzalverij’ is vandaag nog even actueel als ruim 100 jaar geleden toen die werd uitgegeven.

We hoeven maar te denken aan wondermiddelen als Hydroxychloroquine of  Ivermectine die er niet voor ontwikkeld zijn om COVID-19 te genezen en geen helende werking hebben, maar ondanks het feit dat ze eerder schade aanrichten toch worden aanbevolen. Het valt niet te verwonderen dat de strip werd uitgegeven door de ‘Vereeniging tegen de Kwakzalverij’ die nog steeds bestaat. Wel lijkt in 100 jaar de focus verlegd. Het gaat nog steeds om bedrog, maar niet rijkdom en eer staan centraal, maar politieke doelen.

De cents-prent is opgenomen in de Britse Welcome Collection die gaat over gezondheid. Via open bronnen op internet is niet terug te vinden dat de strip in een Nederlandse collectie is opgenomen. In de beschrijving wordt als datum circa 1900 gegeven, maar dat rijmt niet met een annonce in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde jaargang 1910 waarin reclame wordt gemaakt voor de strip. De datum van uitgave zal dus eerder dateren uit 1909 of 1910:

Schermafbeelding van mededelingDe geschiedenis van Jan Kwak‘ in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (1910).

Tekenaar was Nelly Bodenheim (1874-1951) over wie Wikipedia zegt dat zij een Nederlands kunstenaar was en vooral bekend werd als illustrator van kinderboeken. Met Rie Cramer zou zij ‘uitgroeien tot de twee belangrijkste illustratoren van hun tijd‘. De prent ‘De geschiedenis van Jan Kwak‘ is een ‘zwart-witje’ in Oost-Indische inkt. Het is de knipkunst-stijl waarmee de Duitse animator Lotte Reiniger in de jaren 1920 bekend werd.

De aap komt uit de mouw op de 20ste van de 24 tekeningen: ‘Jan Kwak zoekt beter hulp‘: Jan stuurt om Dokter Volverstand/ Die had aan Jan’s middelen verbazend het land,/ En wie zijn reclames als leugen erkent,/ Dien vindt Jan in zijn binnenste een pienteren vent. Jan Kwak is rijk en beroemd geworden door zijn wondermiddelen, maar gebruikt die zelf niet als hij ziek wordt.

Dat is een overeenkomst met tegenwoordig. De leidsmannen van de anti-vaccinatie beweging laten zich, vaak in het geheim, vaccineren terwijl ze hun achterban die erin gelooft de wondermiddelen blijven aansmeren. Er is in 110 jaar weinig veranderd. Bedrog is onuitroeibaar en zal blijven bestaan zolang zwendelaars er een mogelijkheid in zien om hun eigen positie ermee te verbeteren en anderen te misleiden en geld uit de zak te kloppen. Zoals gezegd is het er problematischer op geworden omdat het bedrog wordt ingezet voor politieke manipulatie die de democratie in gevaar brengt. Dat gaat verder dan gewone oplichterij.

Dat de prent volgens een van de metadata, namelijk het ‘tijdstempel’ pas sinds 2019 is opgenomen in de Welcome Collection is ondersteunend bewijs voor het verband dat verzamelaars leggen tussen de toenmalige kwakzalverij van Jan Kwak en de hedendaagse kwakzalverij die tijdens de COVID-19 pandemie gouden tijden beleeft.

Een gedachte over “De Geschiedenis van Jan Kwak (1910) over wondermiddelen en kwakzalverij is nog steeds actueel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.