Antwoord aan Marijn Kruk: De populistische revolte is niet geluwd

Schermafbeelding van columnDe revolte is geluwd maar niet verdwenen’ van Marijn Kruk in NRC, 4 augustus 2021.

In zijn column van 4 augustus 2021 in NRC schrijft Marijn Kruk over de golf van populisme die sinds 2018 over de wereld spoelt. Kruk ziet het als een hobbel in de weg. Hij beantwoordt de vraag negatief of door de revolte de liberale democratie werkelijk in existentieel gevaar verkeerde.

Het is opvallend dat hij in de verleden tijd praat. Alsof de bedreiging van het populisme definitief voorbij zou zijn. Kruk ziet het als een fenomeen dat over zijn hoogtepunt heen is. Maar dat is deels een voorbarige conclusie omdat we er nog middenin zitten en deels een onjuiste conclusie omdat in enkele landen de nationaal-populistische revolte al succesvol heeft plaatsgevonden.

Armed demonstrators protest outside of the Michigan state capital building on Sunday in Lansing, Michigan. Mei, 2020, Scott Olson/Getty Images

Ik ben het oneens met Kruk inschatting dat het populisme slechts een tijdelijke hobbel in de weg was. Ik heb er twee bezwaren tegen. Dat begint al met zijn analyse waarin hij allerlei soorten populisten op een hoop veegt. Maar het is twijfelachtig om te denken dat Donald Trump, Boris Johnson, Viktor Orbán, Matteo Salvini, Narendra Modi, Jair Bolsonaro en Thierry Baudet dezelfde strategie volgen. Dat Kruk de romantisch-nationalistische populist Vladimir Poetin niet in zijn analyse betrekt is jammer. Ook de Chinese leider Xi Jinping die alle macht naar zich toetrekt kan niet ontbreken in een column over nationaal-populisme.

Baudet is een slechte politicus die het ontbreekt aan de vaardigheden, de kennis en het gevoel die passen bij het handwerk van de politicus. Hij zal het vak waarschijnlijk nooit onder de knie krijgen en daarom altijd een mislukte politicus blijven. Hij is de clown door wie critici zich op het verkeerde been laten zetten. Maar Baudet is niet representatief voor de broederschap van nationaal-populisten. In dit gezelschap is hij de schertsfiguur die afleidt en ons het zicht ontneemt op de echte bedreigingen van de liberale democratie.

Viktor Orbán is daarentegen een vaardige politicus die zonder aantoonbare schokken beetje bij beetje de Hongaarse democratie heeft afgebroken zonder dat er iets tegen te doen was. Donald Trump mist het geduld en het inzicht van Orbán, maar legt op een religieuze wijze zijn wil op aan de Republikeinse partij. Salvini en Modri spreken blijvend grote minderheden van hun land sterk aan, terwijl Bolsonaro en Johnson als eendagsvliegen van incident naar incident hollen.

Een ander misverstand dat de column van Kruk oproept is dat hij de geslaagde greep naar de macht van Orbán, Modi, Poetin en Jinping verregaand relativeert omdat die voorbeelden blijkbaar niet passen in zijn stellingname dat het populisme niet meer dan een hobbel in de weg is. Maar de nationaal-populistische revolte is in die landen niet geluwd, maar heeft al succesvol plaatsgevonden.

Men kan toch nauwelijks beweren dat de democratie in landen als Hongarije, India, de Russische Federatie en China er de laatste jaren op vooruit is gegaan? In die landen verkeert de democratie niet alleen in existentieel gevaar, maar is tot op het bot uitgekleed. Kijk hoe in die landen de afgelopen jaren de mensenrechten en de positie van rechters, media en de politieke oppositie door toedoen van de autoritaire, populistische leiders zijn verminderd.

Kruk slaat ook de plank mis als hij meent dat de niet-geslaagde greep naar de macht van iemand als Trump te wijten valt aan diens incompetentie. Waar hij dat op baseert is onduidelijk. Het is gevaarlijk om over een ontwikkeling die nog niet is afgerond te zeggen dat we er schouderophalend aan voorbij zijn gegaan. Dit tegendeel van alarmisme is onverantwoordelijk.

Zo’n badinerende houding nam ook Hans Maarten van den Brink aan die op 7 januari 2021 in een opinie-artikel in NRC stelde dat de bestorming van het Capitool op 6 januari niet viel te omschrijven als een staatsgreep, maar als een parodie daarop. Ik heb geen goed woord over voor zo’n lichtzinnige houding en ook over het feit dat Van den Brink in NRC nog steeds geen uitleg heeft gegeven over zijn foute inschatting. Hoe meer informatie over de opstand naar buiten komt, hoe duidelijker wordt dat op 6 januari 2021 en in de maanden daarvoor Trump serieus en doelgericht bezig was een staatsgreep te plegen.

Het is de vraag hoe het feit dat het Trump op een haartje na niet lukte om de Amerikaanse democratie omver te werpen en zo een verlies aan de stembus om te buigen in winst moet worden begrepen. Viel dat te wijten aan zijn incompetentie of te danken aan de competentie van degenen die zich tegen zijn greep naar de macht verzetten? Denk hierbij aan de hoogste militairen onder wie bevelhebbend generaal Mark Milley en de top van het ministerie van Justitie die Trump telkens de voet dwars zetten en de Democratische partij die zich al begin 2020 in het geheim voorbereidde op scenario’s van Trump om met illegale middelen de macht te grijpen. De instituties bleken net sterk genoeg om Trumps greep naar de macht te weerstaan. Iemand die zover komt en bijna succesvol is kan nauwelijks incompetent worden genoemd. Wat als hij het nogmaals probeert nu hij weet hoe hij de tegenstand moet omzeilen?

Kruk waarschuwt dat de nationaal-populistische revolte niet is verdwenen, maar geeft de stand van zaken anno 2021 onvolledig weer. Het nationaal-populisme is succesvoller dan hij suggereert. Het is belangrijk om het globalisme en de factoren die tot het populisme leiden serieus te nemen. Dat gebeurt tot nu toe onvoldoende. Daar zal niemand tegen zijn. Kruk is onnauwkeurig door zijn analyse te situeren in een verleden dat nog niet voorbij is. Het nationaal-populisme is te gevaarlijk om erop te zinspelen dat het ergste voorbij is. Hiermee strooit Kruk zichzelf en zijn lezers zand in de ogen. Het nationaal-populisme is springlevend. Dat moet de waarschuwing zijn.

5 gedachten over “Antwoord aan Marijn Kruk: De populistische revolte is niet geluwd

  1. Het populisme is in potentie ook in Nederland heel sterk. Dat blijkt keer op keer. Zie de lokale politiek. De landelijke partijen worden vrijwel weggevaagd door veelal populistische plaatselijke partijen. Ook landelijk staan ze vaak heel goed. Ons geluk is dat noch Wilders noch Baudet in staat is om iets te doen met het potentieel. Maar Als je kijkt naar de neergang van zowel PvdA als CDA weet je ook dat er nog veel ruimte is in de landelijke politiek.

    Like

  2. That the GOP failed doesn’t mean it won’t try again. Burnett’s, Hayes’ and Bump’s stories suggest that if things had gone just slightly differently, we’d now be deep into Donald Trump’s second term. The coup next time won’t be an ear-clanging clown car wreck. It will be quiet. It will be legal. Jeffrey Clark’s letter is now being codified by GOP-controlled states. This history is, or should be, the context for all future discourse on national politics. If it isn’t, we’re back where we started—with corps not seeing what they must see in order to honor their constitutional obligation of informing the citizenry.
    https://www.editorialboard.com/p/the-next-time-the-gop-attempts-a

    Like

  3. @Raymond
    Mee eens dat het nationaal- of rechts-populisme in Nederland sterk is. Kruk doelt niet op het gewone populisme dat lokaal geworteld is en niet gebaseerd is op het idee om de gevestigde orde omver te werpen. De ambitie van die lokale populisten is minder ideologisch.

    Toch blijf ik met verwondering aankijken tegen de column van Kruk die op sociale media zelfs de beste van de dag werd genoemd. Nog beter dan de column ‘De cancelgekte drijft gematigde progressieven naar rechts. En weg zijn alle andere linkse idealen’ van Marcia Luyten. Dat vind ik niet. Ik vind Kruk column zo naïef en dom dat ik er eigenlijk geen verklaring voor heb dat iemand zoals hij die goed geïnformeerd is op kan schrijven dat het nationaal-populisme een hobbel in de weg is.

    Wellicht is Kruk onnauwkeurig geweest omdat de context in zekere zin ondergeschikt is aan zijn betoog over Bernard-Henri Lévy en hij daarom het kader als minder belangrijk zag. Maar ook dat kan voor een journalist die zich uitspreekt over politieke filosofie en internationale politiek nog geen reden zijn om zo onnauwkeurig te zijn als Kruk in zijn column. Als hij werkelijk meent dat het nationaal-populisme een hobbel in de weg is, dan vrees ik voor zijn inschattingsvermogen en kennisniveau.

    Ik begrijp de vrijheid van de columnist. Die is groot. Maar ik meen ook dat een redactie Opinie van NRC een verantwoordelijkheid heeft om geen desinformatie in columns door te laten sijpelen. Of noem het geen desinformatie, maar naïef in slaap sussen totdat we wakker worden en beseffen in een levende nachtmerrie beland te zijn.

    Nogmaals, ik heb er geen woorden voor dat Kruk het opschrijft en dat NRC dat publiceert. Want Kruk en NRC sussen de lezer in slaap in plaats van die lezer alert te maken op de gevaren van het nationaal-populisme.

    Eigenlijk ben ik kwaad over deze column van Kruk en op NRC dat dit in deze vorm plaatst. Ik weet dat NRC in advertenties veel reclame maakt voor dekbedden, lakens en matrassen. Maar om dat vergezeld te laten gaan van een column die ons in slaap sust lijkt me te veel van het goede. Zo kan een serieuze krant niet bedoeld zijn.

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.