Is het terecht dat illustratie met Maurice de Hond wordt gereduceerd tot antisemitisme?

Illustratie van Joost Halbertsma in de Volkskrant, 19 april 2021.

Voor een cartoon van Joost Halbertsma met een afbeelding van Maurice de Hond als poppenspeler heeft hoofdredacteur Pieter Klok van de Volkskrant zijn excuses aangeboden. Volgens hem had de cartoon niet geplaatst moeten worden.

De reden die onder meer een bericht in Adformatie geeft is: ‘De illustratie heeft grote overeenkomsten met de historische antisemitische poppenspeler-tekeningen die worden gebruikt om een ‘joods complot’ tot wereldoverheersing uit te beelden’. De Hond heeft joodse ouders.

Is dit een overdreven reactie van Klok? Ik twijfel. Wie cartoons van de laatste jaren bekijkt ziet dat het beeld verdeeld is. Ja, joden als George Soros of Bernie Sanders werden afgebeeld als poppenspeler die anderen bespelen. Maar nee, ook niet-joden als Vladimir Poetin, de Chinese president Xi Jinping, Donald Trump of de Britse spindoctor Dominic Cummings werden afgebeeld als poppenspeler die anderen bespelen.

Hoe dan ook is de poppenspeler die anderen bespeelt geen exclusief joodse topos. Het is een universeel thema en komt in alle landen en culturen voor waar iemand ervan wordt verdacht aan de touwtjes te trekken en anderen voor zijn of haar karretje te spannen. Dat neemt niet weg dat het in joodse kringen gevoelig kan liggen en men daarom van goede huize moet komen om dit stereotypische beeld zorgvuldig te gebruiken.

De vraag waar het dus draait is of dat hier gebeurt en vanuit welke intentie illustrator Joost Halbertsma heeft gehandeld. Welke elementen in zijn cartoon heeft hij benadrukt en welke niet? Heeft hij karakteristieken gebruikt waarmee joden in anti-semitische spotprenten worden afgebeeld? Nee, dat lijkt hier niet het geval. De figuur die De Hond moet verbeelden lijkt eerder op een Russische gevangenisboef dan op een mythologische karikatuur à la Jud Süß.

Verder is De Hond iemand die dit beeld oproept. Zonder diepgaande deskundigheid dringt hij zich in de publieke opinie telkens op als deskundige in zaken waar hij geen professionele binding mee heeft. Dat was zo in de Deventer moordzaak en is zo bij de coronapandemie. De Hond dringt zich op en heeft door zijn netwerk in de media toegang tot studio’s en redacties. Hij bespeelt de media en richt veel schade aan. Zo vergezocht is het dus niet van Halbertsma om hem als een poppenspeler af te beelden. Een botte bijl in De Honds handen was wellicht nog een geschikter beeld geweest.

Wat verklaart dan de felle, afwijzende tweet van de joodse oud-leider van de PvdA Lodewijk Asscher? Hij noemt het een ‘hufterige cartoon’. Het zich beledigd voelen is subjectief. Noemt Asscher de cartoon hufterig omdat die oude anti-semitische stereotypen op zijn netvlies staan gebrand en hij onvoldoende beseft dat ze de afgelopen 80 jaar zijn overschreven door ander gebruik van dit motief dat niet per se antisemitisch van strekking is? En dat een jongere generatie waar Halbertsma een vertegenwoordiger van is daar heel anders naar kijkt?

Kortom, is hier sprake van te weinig gevoeligheid van de illustrator of overgevoeligheid van degenen die zich beledigd voelen en de cartoon reduceren tot een antisemitisch vehikel ? Of is het allebei waar? Dat Pieter Klok het niet eens is met de cartoon kan waar zijn, maar dat hij er in het openbaar afstand van neemt is nogal een rigoureuze stap omdat het de verloochening van de Volkskrant en illustrator Joost Halbertsma inhoudt.

De afrekencultuur als gevolg van identiteitsdenken heeft vandaag een slachtoffer gemaakt. Volgens sommigen is dat Maurice de Hond, volgens anderen illustrator Joost Halbertsma. Hoe dan ook is de vrije meningsuiting de getroffene. Dat zegt iets over onze gevoeligheid voor afwijkende meningen en de krimpende marges om nog iets te mogen vinden in de publieke opinie.

4 gedachten over “Is het terecht dat illustratie met Maurice de Hond wordt gereduceerd tot antisemitisme?

  1. Mijn reactie op de FB-pagina van Sjoerd de Jong:
    ‘Ik vind de claim van Lodewijk Asscher en Esther Voet dat de illustratie van Joost Halbertsma antisemitisch is twijfelachtig. Een claim die hoofdredacteur Pieter Klok overnam. Hij cancelde hiermee Halbertsma. Dat is zijn Segers-moment waar hij straks voorzichtig op terug moet komen.

    Halbertsma heeft De Hond niet afgebeeld met karakteristieken die afkomstig zijn uit antisemitische etnische sterotypen. Alleen de demonische ogen zijn uitzonderlijk, maar kunnen verklaard worden uit het motief van de poppenspeler.

    Dat is wijdverbreid en niet beperkt tot nazisme of antisemitisme. De nazi’s putten uit dezelfde bron, maar die is niet uniek. Dat kan Halbertsma niet nagedragen worden. De afgelopen jaren werden joden als Bernie Sanders of George Soros afgebeeld als poppenspelers, maar ook leiders als Poetin, Xi Jinping of Trump.

    Dat motief van handen die een stad of land manipuleren is ingebed in de populaire cultuur. Zie bijvoorbeeld de prachtige Italiaanse film ‘Le mani sulla città’ (1963) over bouwfraude. Zo zijn er talloze voorbeelden.’

    Like

  2. Er wringt iets in de vanzelfsprekendheid waarmee de voorstanders van het idee dat het in Halbertsma illustratie om een antisemitische karikatuur van Maurice de Hond gaat. Er is geen open debat over geweest, maar een deken over het debat gelegd.

    Joost Halbertsma zegt in een verklaring achteraf volgens NRC het volgende: ‘Het maken van een antisemitische karikatuur is nooit mijn bedoeling geweest. Antisemitische bedoelingen staan zo ver af van mijn intenties met deze cartoon, dat ik deze link niet heb gelegd. Dit is een fout van mij, het historisch besef van de Joodse poppenspeler in nazipropaganda had ik niet paraat.’

    Maar als Halbertsma geen historisch besef paraat heeft van de Joodse poppenspeler hoe kan het dan dat hij dit ineens wel heeft en daar een spijtbetuiging uit afleidt? Een mogelijke verklaring is dat hem dat door anderen ingefluisterd is. Maar hoe geloofwaardig en welgemeend is zijn verklaring dan?

    Like

  3. Maurice de Hond blijft aandacht voor zich opeisen in de media. Hij kondigt volgens AD een podcast over de Deventer moordzaak aan. En de media geven hem die aandacht. Het is zijn antwoord op een andere podcast van Annegriet Wiersma.

    In de podcast van journalist Annegriet Wiersma wordt geschetst hoe de media, ondanks deze veroordeling en ondanks het feit dat De Hond geen enkel bewijs voor zijn theorieën overlegde, zijn verhaal maar bleven herhalen. (..)

    AD-columnist Özcan Akyol scheef er vorige week een column over: ‘Maurice de Hond gaat nog steeds als razende stier tekeer tot hij alles en iedereen heeft vernietigd’.’
    https://www.ad.nl/nieuws/maurice-de-hond-belooft-nieuwe-podcast-over-deventer-moordzaak~a9fc78fc/

    Like

  4. Pingback: Maakster podcast Deventer Moordzaak heeft kritiek op Maurice de Hond en media die zijn beweringen klakkeloos overnamen | George Knight

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.