Sociologie van toekomstvoorspelling: Waarom worden verhalen van graancirkel denkers afgewezen en van trend voorspellers omarmd?

De oertijd kan ons helpen om te overleven, dat is mijn allernieuwste gedachte over de toekomst. Als een soort cultureel archeoloog ga ik spitten in vroege beschavingen, waarvan je de restanten kunt zien in inspirerende inheemse volkeren. Welke wijsheid in bestuur, ceremonieën, rechtspraak, voeding enzovoort hebben zij? Het is een onderzoek naar onze meest basale eigenschappen, naar dat wat ons menselijk maakt.

Is hier een zelfbenoemde expert, graancirkel denker, wichelroede loper, helderziende, waarzegger met glazen bol, prediker van een obscure religie of ziener aan het woord? Of betreft het een uitspraak van de maatschappelijk geaccepteerde versie van het koffiedik kijken van futurologen, trend voorspellers, kortom van de onwetenschappelijke klasse van de toekomstdeskundigen die zich tooit met wetenschappelijke autoriteit?

Naast de wetenschappelijke pretentie en dikdoenerij roept het citaat de vraag op wat het verschil is tussen de uitspraken van niet-geaccepteerde en geaccepteerde toekomstvoorspellers. De eersten worden in kringen van de zelfbenoemde weldenkende klasse afgewezen en de laatsten omarmd. Dat geloof of ongeloof heeft minder te maken met de waarde van de uitspraken dan met een culturele en maatschappelijke acceptatie.

Vanwaar dit verschil als de uitspraken van de futurologen en trend voorspellers even vals, onbetrouwbaar, onvoorspelbaar en uit de lucht gegrepen zijn als die van de graancirkel denkers en waarzeggers? Wat dat is het geval. Achteraf wordt nooit gecheckt of openbaar gemaakt of de voorspellingen wel zijn uitgekomen.

Een verklaring is dat het ene volks bedrog is en het ander deftig bedrog. Maar het is en blijft allebei bedrog.

Iedere sociale klasse kiest blijkbaar de bedriegers door wie het het liefst bedrogen wil worden. Eigen soort eerst. Dat is een defensieve reflex en volgt uit groepsdenken en uitsluiten van anderen. Maar de verachting ‘van bovenaf’ voor de complotdenkende graancirkel denkers met hun onzinverhalen wordt er stukken minder geloofwaardig op als het de onzinverhalen van Lidewij Edelkoort weigert dezelfde kritische keuring te geven.

Foto 1: Schermafbeelding van deel artikelDe favorieten van trend forecaster Lidewij Edelkoort: ‘Deze crisis genereert nieuwe energie en inzichten’’ van Jeroen Junte in de Volkskrant, 2 oktober 2020.

Foto 2: Athanasius Kircher: Mundus Subterraneus (Earth’s internal fires, illustration from an edition of Athanasius Kircher’s Mundus Subterraneus (“Subterranean World”). Photos.com/Jupiterimages.

4 gedachtes over “Sociologie van toekomstvoorspelling: Waarom worden verhalen van graancirkel denkers afgewezen en van trend voorspellers omarmd?

  1. Jeroen Junte (auteur van het VK stuk) is bovendien volstrekt onkritisch op een manier die we niet gewend zijn van ‘mainstream media’.

    “Voor deze rubriek gidst de trend forecaster, varend op haar onfeilbare intuïtie, ons met kleuren en symbolen naar de komende decennia.”

    Onfeilbare intuïtie – my ass.
    Hetgeen bewezen werd in de genoemde Tegenlicht uitzending, waarin vrijwel al eerdere haar voorspellingen aan diggelen lagen.
    Ze ziet het grote plaatje niet, en doet de opdrachtgevers geloven dat dat er ook niet toe doet.

    Like

  2. @dutchguy
    Mee eens. Jeroen Junte mist kritische afstand jegens Lidewij Edelkoort. Dat is geen wonder wie naar hun achtergrond en paden kijkt die elkaar talloze malen gekruist hebben, onder meer bij de Design Academy Eindhoven. Dit lijkt erg sterk op nepotisme en vriendjespolitiek. Op het elkaar de bal toespelen. Dat is geen journalistiek die onbevangen en onbevooroordeeld een onderwerp bekijkt. De hoofdredactie van de Volkskrant had om deze reden Jeroen Junte nooit deze opdracht moeten geven waarvan de conclusie bij voorbaat vaststond. Namelijk dat de voorspellingen van Edelkoort geweldig zijn en haar intuïtie onfeilbaar is. Junte voegt aan de onzinverhalen van Edelkoort zijn eigen onzinverhaal toe.

    Like

  3. Toelichting van de VPRO bij genoemde Tegenlicht-uitzending van april 2020:
    https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2019-2020/virus-vergezichten.html

    ‘Trendvoorspeller Lidewij Edelkoort denkt dat de meeste mensen consumptie niet zullen missen in hun quarantaine. ‘Ze zullen merken dat het niet veel uitmaakt in hun leven. Al die rommel waren we eigenlijk al jaren spuugzat en minder consumeren is beter voor de aarde.’

    Zij denkt dat deze crisis ook kan ‘helen’ en ons kan helpen om een schoner, beter leven te leiden. In China is de lucht opgeklaard en sterven nu minder mensen aan luchtvervuiling dan voor het virus. Het water in Venetië is weer zo helder, dat je de vissen ziet zwemmen.

    Het virus brengt ook iets goeds, zegt zij, want nu gebeurt wat we allang wisten dat ooit zou moeten gebeuren: minder vliegen, minder reizen, minder rotzooi, meer tijd voor elkaar. Maar eerder durfden we die sprong niet te wagen.’

    In april 2020 leek deze toekomstvoorspelling van Edelkoort al dubieus, maar zes maanden is deze definitief ontmaskerd als onzinnig. Edelkoort verwart wensdenken met toekomstdenken en mist inderdaad het ‘grote plaatje’. Waarom de VPRO haar in de publiciteit opvoert als ‘ internationaal vermaard trendforecaster’ is dan ook het raadsel.

    Like

  4. De toekomst voorspellen kan niemand ook al weerhoudt dat weinig wetenschappers ervan om het toch te proberen. De verstandige wetenschappers spreken dan van scenario’s. En maken al bij voorbaat een voorbehoud. Iets in de trend van self-denying prophesies en dergelijke. Meestal worden dan cruciale stappen over geslagen. Bijvoorbeeld in hoeverre je bijvoorbeeld de opwarming van de Aarde kunt toeschrijven aan de stijging van broeikasgassen als kooldioxide. Dat er een verband is wordt algemeen erkent. Maar een statistisch verband is uiteraard nog geen causaal verband. Er zijn twee extremen mogelijk;
    Een: Het is mogelijk dat de opwarming van de Aarde volledig kan worden toegeschreven aan de stijging van kooldioxide equivalenten en alle overige factoren vallen dan tegen elkaar weg.
    Twee: Het is mogelijk dat de opwarming van de Aarde helemaal niets met de stijging van kooldioxide van doen heeft en dat de opwarming het gevolg is van de resultante van alle andere factoren.
    De waarheid zal ergens in het midden liggen zoals gewoonlijk maar de vraag is waar precies. Dit maakt dat ook scenario’s over de mate van opwarming niet veel waard zullen zijn als je van een van de twee extreme standpunten uitgaat. Dit is een van de vele problemen die je tegenkomt als je probeert om iets zinnigs te vertellen over hoe de Aarde er aan het eind van deze eeuw er uit zal zien. We weten het gewoon niet. het is dus zaak om met betere argumenten te komen waarom het bijvoorbeeld wel degelijk loont om zonnepanelen op je dak te plaatsen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.