George Knight

Debat tussen links en rechts

Klaus-Dieter Lehmann: ‘Kunst moet vrij zijn’. Hoe verhoudt zich dat tot de eis van diversiteit die overheden aan de kunstsector stellen?

with 2 comments

Klaus-Dieter Lehmann is president van het Duitse culturele Goethe Institut. Hij houdt een toespraak bij de aankondiging van de uitreiking van de jaarlijkse Goethe-Medailles op 28 augustus 2020 aan Zukiswa Wanner, Elvira Espejo Ayca en Ian McEwan. Ze worden namens de Duitse staat uitgereikt. Het motto van 2020 is ‘Verdraag tegenspraak – de opbrengst van tegenspraak’ (Widerspruch ertragen – der Ertrag des Widerspruchs).

Het Goethe Institut geeft een toelichting over de toekenning en de laureaten. Lehmann ziet de coronacrisis meer dan een virologisch probleem als hij zegt: ‘Het verandert samenlevingen door wederzijds isolement, desinformatie en tegenstrijdigheden. We willen deze ontwikkeling trotseren en niet afzien van de uitreiking van de Goethe-medaille. We versterken wat hen verbindt met een grensoverschrijdend digitaal netwerk van cultuur en zullen zo nieuwe alternatieven en processen krijgen als gevolg van de tegenstrijdigheid.’

Interessant is dat Lehmann stelt dat kunst vrij moet zijn en niet onderworpen aan externe beperkingen. Wie die lijn doortrekt stuit echter op een tamelijk nieuwe tegenstelling. Want de politiek of cultuurfondsen die van overheidsgeld afhankelijk zijn leggen tegenwoordig kunstinstellingen normen op over diversiteit en inclusie. Weliswaar formeel vrijblijvend, maar praktisch gedwongen gezien de economische afhankelijkheid van de kunstsector van overheidssubsidies. Zonder dat hij dat ondubbelzinnig zegt, kan uit Lehmanns woorden afgeleid worden dat de eis van diversiteit een ongewenste externe beperking van de kunst vormt. Dat is de tegenstrijdigheid waar hij omheen praat. Zoals alle hedendaagse beleidsmakers zich over deze eisen aan de kunstsector van de domme houden omdat ze beseffen dat eisen over diversiteit en inclusie afbreuk doen aan de vrijheid van de kunst. De eisen vergroten zelfs de grip van de overheid op de kunstsector. Kunstenaars hebben daar kritiek op, maar zijn machteloos om zich ertegen te verzetten omdat ze afhankelijk van overheidssubsidies kunnen zijn. Dat terwijl Lehmann een pleidooi voor diversiteit houdt en dat tot uiting komt in de toekenning aan drie ‘tegensprekende’ kunstenaars uit drie continenten. Hoe dan ook houdt Lehmannn een mooi humanistisch verhaal dat de noodzaak van kunst benadrukt. Met tegenstrijdigheden en tegenspraak.

2 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. George,
    De eis tot diversiteit klinkt naar doorgedraaid politieke correctheid en zou eigenlijk alleen kunnen als blijkt dat de kunstensector heel erg in de fout gaat en een bolwerk blijkt te zijn van blanke Nederlandstalige heteroseksuele welvarende mannen van middelbare leeftijd die iedereen die niet tot hun soort behoort systematisch buien de deur probeert te houden. Maar is dit wel zo? Geen idee ik ken de sector niet zo goed. Misschien heeft men een wel heel zwart wit beeld van een uiterst genuanceerde wereld van de kunsten.

    Like

    Raymond Horstman

    30 augustus 2020 at 11:08

  2. @Raymond
    Naar mijn idee is de Nederlandse kunstsector geen bolwerk van witte mannen. Welvaart lijken ze per definitie niet uit het loon voor hun werk te halen. Kunstenaars verdienen doorgaans weinig. Dat wil trouwens niet zeggen dat ‘minderheden’ niet beter vertegenwoordigd kunnen zijn. Daar valt nog winst te halen.

    Maar de politieke vertekening onder invloed van het activisme in de VS lijkt dat in het openbare debat een en ander teruggebracht wordt tot de (onder)vertegenwoordiging van ‘zwarte’ kunstenaars. Ondanks het feit dat de Code Diversiteit & Inclusie die de kunstsector oplegt de verschillen veel breder formuleert. Dat gaat ook over gender, beperking, seksuele oriëntatie, religie, sociaaleconomische status, opleidingsniveau en leeftijd.

    Het lijkt echter dat onder invloed van dat links-radicaal denken in de VS en de ‘zwarte’ vertegenwoordigers daarvan in Nederland die niet in de laatste plaats zichzelf proberen te promoten die brede opvatting van diversiteit & inclusie niet goed doordringt en nog steeds verdrongen wordt door het zwart/wit-denken.

    Dat is jammer omdat het ook de werking van de Code bezoedelt. Een tegenbeweging om de zwart/wit-denkers van repliek te dienen komt niet van de grond. Waarschijnlijk speelt koudwatervrees vanwege politiek correct denken hierbij een rol.

    Maar ook die brede Code die in Nederland de overheid via cultuurfondsen aan culturele instellingen oplegt verdient kritiek. Niet omdat ze bestaat, maar omdat ze te dwingend en in een pseudo-vrijblijvend idee van keuzevrijheid wordt opgelegd. Dat is hypocriet van een overheid die de mond vol heeft van vrijheid, maar in de praktijk de vrijheid van de kunst inperkt. Dat is een regelrechte belediging voor de autonomie van de kunst.

    Het idee kan niet anders zijn dan dat de overheid, zoals ook blijkt uit de rede van Klaus-Dieter Lehmann, vrijheid voor de kunst promoot op eigen voorwaarden. Dat is echter geen vrijheid, maar het opleggen van politieke en maatschappelijke doelen aan de kunst. Hoe goedbedoeld en zinvol dat ook is, overheden zouden de verleiding moeten weerstaan om via de kunst politiek te bedrijven. Dat doen ze in de godsdienstsector of de industriesector evenmin.

    Zo wordt het beeld bevestigt dat de kwetsbare kunstsector niet serieus wordt genomen door politiek én samenleving, daarbij te verzwakt en verdeeld is om een vuist te maken en het daarom oneigenlijke functies kan worden opgelegd met als gevolg dat kunst niet langer kunst is, maar tot een bijwagen van politieke doeleinden wordt gemaakt. Dat is naar mijn idee ongewenst omdat het de werking van de kunst ondermijnt. Op dit moment zijn er in het Nederlandse debat over cultuurpolitiek weinigen die dit onbevreesd aan de kaak (durven) stellen.

    Like

    George Knight

    30 augustus 2020 at 13:41


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: