George Knight

Debat tussen links en rechts

Ideeën voor een Marshallplan 2.0 dat verzorgingsstaat herstelt en een nieuw migratiebeleid ontwerpt. Kern is het besef van urgentie

with 3 comments

De Groene biedt een interessant interview van Lex Rietman met de Portugese socioloog Boaventura de Sousa Santos over Europa. Het gaat me er niet om of wat hij zegt klopt, maar vooral tot welke ideeën de gedachten van De Souza Santos leiden. In bovenstaande passage heeft hij het over het Marshallplan dat in 1948 in werking trad en achteraf als een succes wordt gezien. Tegelijk was het ook een middel van de VS om West-Europa binnen de eigen invloedssfeer te houden. Vraag is of dat in een andere vorm herhaald kan worden in een Marshallplan 2.0 en onder welke voorwaarden dat dan moet. Dat is een vraag naar de noodzaak voor zo’n integraal plan. Want als het er eenmaal is dan kan het mits goed uitgevoerd succesvol zijn. Maar hoe, door wie, waarom en onder welke randvoorwaarden en met welke afgrenzing moet het opgetuigd worden?

Sinds 1948 is er veel veranderd. Het belang van Europa en het Europees-Amerikaans bontgenootschap neemt af en los van het huidige bewind van president Trump zijn de VS politiek, economisch en cultureel niet meer zo dominant als 70 jaar geleden. Landen als China en India zijn aan een opmars bezig. Maar toch, nog steeds zijn de VS en de EU de machtigste economische blokken ter wereld. Ze hebben elkaar ook in cultureel opzicht nog steeds veel gemeenschappelijks te bieden. Is er nu geen ‘onderprestatie’ en ‘onderwaardering’ van een in potentie goede samenwerking? Complicatie is dat er in zowel de VS als de EU economische krachten over grenzen heen zijn, zoals multinationals en financiële instellingen die hun eigenbelang stellen voor het algemeen belang van de VS en de EU. Die krachten moeten in een Marshallplan 2.0 teruggedrongen worden.

Ik heb het Marshallplan altijd begrepen als een project dat opgetuigd werd door de Amerikaanse regering om West-Europa van het communisme te redden én van Europa een afzetmarkt voor de Amerikaanse economie te maken. Maar ook om Europa cultureel te binden aan de VS. Het lamgeslagen Europa van 1948 zit in 2019 in een betere positie, hoewel dat anders lijkt door een sfeer van defaitisme die het oude continent teistert.

Het is nu een wat ideeën-arme periode in Washington, Londen en Brussel, maar als over enkele jaren de waan van de dag wat is uitgewoed en daar weer capabele leiders aan de macht zijn dringt wellicht het besef door dat door de opkomst van het rechts-populisme in landen als Italië, Polen, Hongarije, Zweden, Duitsland, het VK en Frankrijk een nieuw overkoepelend plan nodig is om dat te counteren. Een extra zet kan de afnemende populariteit van de Russische president Putin en het einde van zijn termijn als president in 2024 geven.

De optie is een Marshallplan 2.0 dat niet uitgaat van het communisme dat Europa bedreigt, maar van de middelpuntvliedende krachten van het rechts-populisme dat de EU wil ontmantelen. Zonder dat populisten een masterplan hebben voor hoe het dan wel moet. Terwijl in 1948 de kern van het toenmalige Marshallplan de wederopbouw van Europa was, kan de kern van Marshallplan 2.0 de reconstructie van de verzorgingsstaat en het verbeteren van sociaal-economische factoren zijn. Zoals de aanpak van belastingontwijking, inkomensongelijkheid en de herwaardering van arbeid boven kapitaal. Dat neemt het rechts-populisme de wind uit de zeilen. Een aanwijzing hiervoor is de motivatie van de Britten om voor de Brexit te stemmen. Hoofdoorzaak was de afbraak van de verzorgingsstaat door de regering Cameron. Als ijkpunt kan worden teruggegaan naar de verworvenheden die bestonden aan het einde van de 1970s voordat het neoliberalisme van Thatcher en Reagan leidend werd en het sociale contract tussen overheid en burgers verbroken werd.

Het gaat om het besef van urgentie. Daar draait alles aan. Dat is de inschatting van wat we hebben, wat we kunnen verliezen en hoe we dat verlies kunnen voorkomen. De analyse wordt al vele jaren gemaakt dat de afbraak van de verzorgingsstaat en het opdringen van het casino-kapitalisme van multinationals en financiële instellingen voor samenlevingen schadelijk is. De ongelijkheid neemt toe en de sociale cohesie neemt af. Maar vervolgens gebeurt er niks. Omdat het bedrijfsleven sinds 1980 de macht heeft gegrepen en de politiek in de zak heeft zal het die macht nooit vrijwillig afstaan. Er zijn echter ook stemmen binnen het bedrijfsleven die van mening zijn dat de privatisering en afbraak van de verzorgingsstaat te ver is doorgeschoten. Zij moeten aan boord worden genomen om de urgentie voor het Marshallplan 2.0 in eigen kring te bepleiten.

Opzet is een fors, integraal plan van aanpak dat grensoverschrijdend is, de economie politiseert en de politiek de-ëconomiseert en de centrum-linkse en centrum-rechtse partijpolitiek weer instrumenten geeft om de kiezers te binden aan de hand van een redelijk egalitair programma dat de verzorgingsstaat restaureert en de immigratiepolitiek tijdelijk stabiliseert. De aanpak hoeft niet gericht te zijn tegen rechts-radicale en links-radicale partijen die vijandig staan tegenover de EU en de universele waarden. De aanpak moet het positieve benadrukken en ook de hoop en verwachting van de wederopbouw reconstrueren. Onderdeel daarvan is ook een culturele opleving, ambitie en zelfvertrouwen waarbij de Europese kunst en cultuur weer centraal komen te staan en een hoofdrol is weggelegd voor kunst, taal en geschiedenis van de afzonderlijke landen. Als er frictie bestaat met de cultuur en economie van de VS of tussen de afzonderlijke Europese landen onderling hoeft dat binnen het plan niet opgelost te worden omdat er genoeg gemeenschappelijke grond overblijft.

De migratie van buiten de EU moet tijdelijk opgeschort worden om te komen tot een beleid dat past bij emigratielanden die per land zelf voorwaarden stellen aan wie ze wel of niet binnenlaten. De instroom moet beter gecontroleerd worden en afgestemd worden op de behoeften van de ontvangende landen. Toegang tot sociale voorzieningen of toegang tot rechten kan hierbij een rol spelen als fysieke afbakening onmogelijk lijkt. Daarna moet een nieuw overkoepelend immigratiebeleid binnen de EU in werking treden dat is gemodelleerd naar de Amerikaanse, Canadese en Australische voorbeelden waarbij het ontvangende land eenzijdig de voorwaarden stelt. Stabilisatie is een voorwaarde voor integratie. Maar de EU-lidstaten spreken wel af om uitgaande van een beleid vol compassie met elkaar verantwoordelijk te zijn voor de ontvangst van migranten.

Foto 1: Schermafbeelding van deel artikel‘We moeten de kapitalistische overheersing ter discussie stellen’’ in De Groene, 5 juni 2019.

Foto 2: Affiche van het Marshallplan, Collectie NIOD.

Advertenties

3 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Zo’n tweede Marshall plan zal in de eerste gericht dienen te zijn op extreem anti-asielzoekers landen zoals Hongarije. We zullen de regeringen van zulke landen duidelijk moeten maken dat ze hun verantwoordelijkheid dienen te nemen en hun quota aan erkende asielzoekers dienen op te nemen. Maar dat betekent ook dat we niet iedereen binnen hoeven te laten. Slechts diegenen die op legale wijze Europa binnen komen. Mensen die al beginnen om volstrekt in strijd met alle regels en wetten onze Wereld binnen dringen op rubbervlotten kunnen direct terug. Ook daar dient het plan op gericht te worden. De buitengrens dient hermetisch gesloten te zijn. Anders kan men onmogelijk verlangen dat landen, partijen en mensen het project van de open binnengrenzen blijven ondersteunen. Het is tijd dat ook Sociaal Democraten op houden met de fictie dat iedereen die dat wil automatisch recht heeft om in ons land te wonen. Dat kan gewoon niet en daar is geen draagvlak voor. Dit is de reden voor al die rechts- en links populistische partijen. De onvrede over ongecontroleerde immigratie wordt breed gedeeld ook en misschien juist onder de natuurlijke aanhang van de sociaal-democratische partijen. Kijk naar Denemarken voor de meest recente verkiezingsuitslag. het kan.

    Raymond Horstman

    7 juni 2019 at 10:46

  2. @Raymond
    Ik ben het er niet oneens mee met wat je zegt, maar ik leg wel een ander accent. Een tweede Marshallplan moet niet tegen iets gericht zijn, maar voor iets. Want anders zaait het de kiem voor verdeeldheid. Het gaat erom om de bevolking van de Europese landen terug te winnen voor het centrum en los te weken uit de populistische retoriek die zonder oplossingen voor de korte en middellange termijn te geven en weg te vluchten in fantasieën uitsluitend tot fragmentatie, deconstructie en radicalisering van de samenleving leidt.

    Onlosmakelijk onderdeel van zo’n Marshallplan is de slag om de ‘harten en geesten’ van de burgers. Wie het eerste Marshallplan bestudeert ziet hoe het samenging met een voor die tijd uitgebreide marketing en goed werkend propaganda apparaat. Die slag om de publieke opinie is essentieel. Des te meer omdat de vijanden van de EU nu al hun misleidingoperaties uitvoeren om de bevolkingen van de EU te verdelen. Dat gebeurt met wisselend succes.

    De vuistregel van marketing is dat het alleen werkt als het ‘product’ dat verkocht wordt van goede kwaliteit is. Anders is het een kortlopend project dat zichzelf uitdooft. Dat product is het het opkalefateren van de verzorgingsstaat door de sociaal-economische factoren in het voordeel van ‘gewone’ burgers en samenleving en ten koste van vermogenden en grote bedrijven aan te passen.

    Daarbij moet zoals gezegd, de urgentie leidend zijn omdat anders bedrijven en vermogenden hun geld en macht niet vrijwillig inleveren. Het besef van urgentie kan eruit bestaan dat er een revolutie dreigt, dat het politieke systeem van een land op het punt staat om te imploderen of dat een buitenlandse macht door inmenging en ondermijning de macht dreigt te grijpen. Ofwel, de keuze is aan de macht om een stapje terug te doen om de optie dat het op termijn met lege handen staat te decimeren. Onder het mom, liever een half ei dan een lege dop.

    De Europese sociaal-democraten zijn divers. Zoals deze week ook tot de Nederlandse publieke opinie doordrong na een verkiezingsoverwinning opteren de Deense sociaal-democraten voor een hard migratiebeleid. Voor Duitsland is de analyse dat de Duitse SPD leidt aan ideeënarmoede en al meer dan 10 jaar stilstaat doordat het niet weet en niet durft te kiezen. De andere politieke ‘families’ zijn er niet veel beter aan toe. De christen-democraten zijn even verdeeld en de liberalen buigen te veel en te diep voor het bedrijfsleven.

    Een Marshallplan 2.0 kan mits goed bedacht, uitgeschreven en ondersteund de verschillende politieke families een kader geven waarbinnen ze met meer eenheid en actie kunnen opereren dan op dit moment. Maar dat gaat over macht en de formulering van het plan is een zwaardere dobber dan de uitvoering. Een gezaghebbende autoriteit als de VS uit 1948 ontbreekt. Maar dat moet toch de opgave zijn omdat voortmodderen in de gebaande paden op lange termijn tot stagnatie leidt.

    Het idee van zo’n overkoepelend plan alleen al motiveert, disciplineert en regisseert de centrumkrachten die nu langs elkaar heen praten. Want het geeft een uniforme beleidsrichting die nu ontbreekt en kapselt dat in in een groot verhaal over Europa dat nu gemist wordt zodat de links-radicale en rechts-radicale verhalen het alleenrecht hebben en er met een steeds groter deel van het electoraat vandoor gaan.

    George Knight

    7 juni 2019 at 13:16

  3. […] een economische rechtvaardiging ontbrak aan de politieke analyse verwijs ik in aanvulling op mijn commentaar over het Marshallplan 2.0 naar bovenstaande video van hoogleraar internationale politieke economie […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: