George Knight

Debat tussen links en rechts

Gedachten bij petitie ‘Theater en kunstrecensies zonder ‘sterren’’. Over recensies en de nadelen van het 5-sterren systeem

leave a comment »

Petitionaris Just van Bommel die studeert aan de Toneelacademie Maastricht pleit er in een petitie voor om het sterrensysteem bij kunstrecensies af te schaffen. Zijn argument is dat het een kunstwerk reduceert tot een ster. Angst is zijn drijfveer als hij zegt: ‘Als je deze petitie tekent kunnen we gewoon top theater maken zonder bang te zijn dat iemand het 1 ster geeft, dan hoeven we alleen maar bang zijn dat iemand het slecht noemt.’ Hij suggereert dat het geven van sterren niet te rijmen valt met een inhoudelijke recensie en daar zelfs haaks op zou staan. Hij zou graag zie dat het sterrensysteem bij dagbladen verdwijnt.

Chortle-redacteur Steve Bennett schreef in 2014 in een artikel naar aanleiding van het sterrensysteem bij het Edinburgh Fringe Festival en het schrijven van kritieken: ‘Niettemin hechten mensen meer waarde aan de sterren (..) dan de weloverwogen mening die daarbij hoort’. Dat komt overeen met de kritiek op het sterrensysteem door Van Bommel. Maar Bennett gaat verder als hij zegt dat het systeem dat alleen bij de Fringe gebruikt werd aanvankelijk diende als hulpmiddel, een ‘shorthand’. Kortom, om het kaf van het koren te scheiden bij een overweldigend aanbod. Bijvoorbeeld op een festival met honderden producties.

Bennett signaleert nog iets anders, namelijk dat het sterrensysteem in zichzelf ‘bijna nutteloos’ is geworden omdat de meeste producties (films, boeken, voorstellingen) 3 of 4 sterren krijgen. Daardoor verdwijnt het onderscheid. Hij meent dat 5-sterren of 1-ster waarderingen tamelijk zeldzaam zijn. Dat staat min of meer haaks op de constatering van Van Bommel die juist meent dat theatermakers bang zijn voor een 1-ster waardering. Dat laatste is koudwatervrees omdat die voorstellingen (of boeken, films etc.) wel bestaan, maar bewust niet worden gerecenseerd en omgezet in een waardering omdat ze niet interessant zijn voor de lezer.

Het sterrensysteem past in een patroon dat iets wat niet gekwantificeerd kan worden, zoals een kunstrecensie, toch gekwantificeerd wordt. Dat is een onzinnig streven, omdat een recensie per definitie subjectief is en niet op proefneming of ervaring, maar op berekening of redenering is gebaseerd. Een recensie is een journalistiek betoog dat geen onbevooroordeelde, neutrale feitelijkheid omvat, maar een persoonlijke gedachtegang. Zoals een column. Op z’n best kan die inzichtelijkheid en pseudo-toetsing geven door de tussenstappen naar een conclusie zo precies mogelijk te omschrijven. De lezer kan zich eraan spiegelen en toe verhouden. Maar een recensie blijft een opstapje vanuit verbeelding en de vrijheid om onvolledig te zijn naar het overstijgen ervan.

Het lijkt niet zo dat in serieuze kranten het sterrensysteem vóór de inhoud van de recensie komt te staan, maar juist in die kranten zelf in samenvattingen, culturele agenda’s, de commerciële dagbladwinkel of weekend-edities door de eindredactie los van de recensies wordt gezet. Dan blijft er inderdaad niet veel meer over dan de losstaande mededeling die wordt geïntegreerd in een ander verhaal dat het boek, de film of de voorstelling een x-aantal sterren heeft en dat het nieuwsfeit wordt. Het zijn in dat geval daarom niet de recensenten die zich wel degelijk hebben ingespannen om de inhoud van betreffend kunstwerk zo inzichtelijk en geobjectiveerd mogelijk weer te geven, maar is het het krantenbedrijf dat de recensie geweld aandoet door het sterrensysteem los van de recensie te presenteren. Er zou al heel wat gewonnen worden als kranten met die praktijk zouden stoppen en het sterrensysteem uitsluitend bij de volledige recensie zouden presenteren.

De angst van Van Bommel dat theatermakers bang moeten zijn om een 1-ster waardering aan hun broek te krijgen lijkt ongegrond. Recensenten zijn er niet uit op uit om makers neer te sabelen, maar om hun lezers te informeren over kunstproducten waarvan ze vinden dat die de moeite waard zijn. Daarnaast functioneert een dagblad niet in een maatschappelijk vacuüm en zijn hoofdredacties zich goed bewust van de tegenwind die ze kunnen krijgen en de verantwoordelijkheid die ze hebben. Alleen als het een nieuwsfeit is en een film, boek of voorstelling tegen de verwachting in teleurstelt en door de mand valt zal dat in uitzonderlijke gevallen gemeld worden. Dat betreft vaak een gelouterde kunstenaar die tegen een stootje moet kunnen. Een groter nadeel van het sterrensysteem lijkt dat het nauwelijks nog onderscheidend vermogen heeft omdat de meeste recensies eindigen met een waardering van 3- of 4-sterren. Als men al kritiek wil hebben op recensenten dan is het het omgekeerde van wat Van Bommel zegt. Namelijk niet dat recensenten te streng zijn, maar dat ze bijna altijd uitkomen bij een gemiddelde waardering. Het vereist dan een soort culturele Kremlin-kunde om het verschil tussen de inhoud en de waardering op volle waarde te schatten. Via een omweg is ook dat een argument om het sterrensysteem in dagbladen minder belangrijk te maken. Geen afschaffing, maar minder gebruik ervan.

Foto: Schermafbeelding van deel petitieTheater en kunstrecensies zonder ‘sterren’’ op petities.nl.

Advertenties

Written by George Knight

10 maart 2019 bij 15:58

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: