George Knight

Debat tussen links en rechts

Oranjes moeten afzien van kunstveiling. Restitutiecommissie gevraagd voor teruggave van kunst koninklijke familie naar staat

with 5 comments

Het heeft even geduurd, maar museumdirecteur Sjarel Ex neemt moedig het voortouw in de kritiek op de voorgenomen verkoop van kunstobjecten op een veiling bij Sotheby’s op 30 januari 2019 door de koninklijke familie. Waarschijnlijk prinses Christina. Aanleiding is een houtskooltekening van Peter Paul Rubens met een geschatte waarde van 2 miljoen euro. Museum Boijmans van Beuningen waarvan Ex directeur is bezit een grote collectie van Rubens’ werk. In een bericht in het AD noemt hij de kunstveiling niet ‘de koninklijke weg’.

Essentieel is de herkomst en aankoop van de werken. Wie behoren ze toe en is verkoop ethisch wel in de haak? De angst in politiek en wetenschap voor de lange arm van de Oranjes is blijkbaar groot als een ‘prominente kunsthistoricus’ slechts op basis van anonimiteit in het AD achtergrondinformatie wenst te geven. Welke druk dwingt tot anonimiteit? Heeft het mechanisme van zelfcensuur te maken met vrees dat het zich in het openbaar uitspreken de eigen carrière beschadigt? De opmerking is vernietigend en slaat de bodem weg onder het draagvlak voor de voorgenomen verkoop. De werken werden ‘grotendeels’ aangekocht door de toenmalige koning Willem II en diens echtgenote Anna Paulowna, maar niet zij maar de staat betaalden daarvoor: ‘In een tijd dat alle uitgaven van de koninklijke familie rechtstreeks uit de Nederlandse staatskas kwamen. Daardoor zijn ze niet als privé-eigendommen te beschouwen.’ Kortom, verkoop is moreel niet verantwoord en dient opgeschort te worden tot er volledige duidelijkheid over herkomst en aankoop is.

Zo ontstaat een beeld van kortzichtigheid en zelfverrijking door graaiende leden van de koninklijke familie die zich afkeren van de Nederlandse samenleving en museumsector. Ze schenken de kunst of de opbrengt ervan niet aan Nederlandse musea, maar houden die voor zichzelf terwijl de kunst grotendeels is aangekocht vanuit de staatskas. Deze weeffout is door overerving niet hersteld. Evenmin gaan ze met de musea in gesprek zoals gebruikelijk is bij ontzamelen, hoewel dat voor openbare en niet voor privécollecties geldt. Maar dat staat juist ter discussie. Is de (deel)collectie die ter veiling wordt aangeboden in feite nou openbaar of privé kunstbezit?

Men kan zich alleen maar verbazen over de rol van prinses Beatrix die bekendstaat als kunstliefhebber en kunstverzamelaar. Waarom heeft ze als nestor van de koninklijke familie haar familie er niet van weten te overtuigen dat de overdracht van objecten uit de kunstcollectie van Willem II en Anna Paulowna aan de Nederlandse musea moreel de enige juiste weg is? Het Rotterdamse D66-kamerlid Salima Belhaj heeft over deze voorgenomen veiling kamervragen gesteld aan premier Rutte. Ook de Vereniging Rembrandt is kritisch.

Vergelijking met nazi-roofkunst uit voornamelijk Joods kunstbezit dringt zit op. Een Restitutiecommissie die eerst Commissie-Ekkart heette werd daartoe in 1997 opgericht om te adviseren over de rechtmatigheid van claims. Nodig is een op een dezelfde wijze werkzame Restitutiecommissie. Omdat hoogwaardige en iconische kunstobjecten uit de collectie van de koninklijke familie naar het buitenland dreigen te verdwijnen is opschorting van verkoop gewenst. De opdracht is het tegen het licht houden van de rechtmatigheid van de kunstobjecten uit de collecties van (leden van) het koninklijk huis. Door inventarisatie en documentatie kan per object worden geadviseerd over teruggave aan de staat. Als bijvoorbeeld kunst die in de 19de eeuw in bezit van de Oranjes kwam werd gefinancierd door de staat, dan dient die te worden teruggeven aan de staat.

Daarna kunnen de kunstobjecten in langdurige bruikleen worden gegeven aan Nederlandse musea. Feit dat zo’n Restitutiecommissie die de teruggave van kunst in het bezit van de koninklijke familie afhandelt nooit van de grond is gekomen heeft te maken met de lange arm van de Oranjes. De politieke klasse heeft nooit een vuist durven maken en toont zich tot op de dag van vandaag bang voor de macht van het staatshoofd. Hopelijk durft een nieuwe generatie politici die zich bekommert om Nederlands kunstbezit door te pakken om een weeffout te herstellen van met staatsgeld aangekochte kunst die in een privécollectie is verdwenen.

Hoe dan ook is het merkwaardig dat de Oranjes nooit tot het zelfinzicht zijn gekomen dat ze moreel verplicht waren om kunstobjecten die met staatsgeld waren betaald vrijwillig terug te geven aan de Nederlandse staat.

Foto 1: Schermafbeelding van aankondiging van veiling door Sotheby’s op 30 januari 2019 van kunst door de Nederlandse koninklijke familie.

Foto 2: Schermafbeelding van deel artikelOranjes moeten afzien van kunstveiling: ‘Dit is niet de koninklijke weg’’ van Jeroen Schmale in AD, 9 januari 2019.

Advertenties

5 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. De geschatte waarde bij Sotheby’s is niet 2 miljoen voor dit werk van Rubens maar tussen de 2,2 en 3,0 miljoen. De kunstprijzen hebben de laatste tijd nogal de neiging om door het plafond te gaan, dus wie weet waar het op kan uitkomen. Daarnaast heeft Christina nog een aantal andere werken aangebonden, het merendeel van Italiaanse meesters maar nog een tweede Rubens. De totale waarde daarvan wordt ook op zo’n 200.000 euro geschat, maar valt waarschijnlijk ook wat hoger uit. Het lijkt me dat minimaal de twee tekeningen van de Vlaamse meesters behouden moeten blijven voor Nederlandse of Belgische musea. Voor de andere is van kunsthistorisch oogpunt de verkoop minder problematisch, maar wel mag het eigendom hiervan ernstig betwijfeld worden. Ze behoren tot het eigendom van de Nederlandse staat.

    Muis

    9 januari 2019 at 14:55

  2. @Muis
    Ik baseer me voor de richtprijs van de houtskooltekening van Rubens op de uitspraken in het artikel in het AD. De richtprijs die Sotheby’s geeft varieert van 2,5 tot 3 miljoen USD. Dat komt overeen met 2,2 tot 2,6 miljoen euro. Maar het is niet gezegd of dit bedrag gehaald wordt. Dus 2 miljoen euro zit aan de veilige kant. In de verwijzing naar Sotheby’s valt na te lezen wat dit anonieme lid van de Nederlandse koninklijke familie nog meer ter verkoop aanbiedt.

    George Knight

    9 januari 2019 at 15:09

  3. Prinses Christina, de jongste zus van prinses Beatrix, is het lid van het koninklijke familie dat deze maand kunst veilt bij Sotheby’s.
    https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/prinses-christina-is-lid-van-koninklijke-familie-dat-kunst-veilt-bij-sotheby-s~b04d2dd9/

    George Knight

    9 januari 2019 at 15:21

  4. Premier Rutte verdedigt het voornemen van de Oranjes om een reeks dure kunstwerken te veilen. Dat de Oranjes daarmee miljoenen verdienen en de kunstwerken voor Nederland verloren gaan, zorgt voor ophef. Maar volgens Rutte mogen ze dat gewoon doen. (…)

    Politiek commentator Frits Wester zegt dat Rutte formeel gelijk heeft als het gaat om privébezit. “Maar de vraag is gerechtvaardigd of de Oranjes, een door de belastingbetaler zwaar gesubsidieerd instituut, niet de morele plicht hebben om nationaal erfgoed dat zij bezitten eerst aan Nederlandse musea moeten aanbieden.”

    Wester besluit: “En volgens mij moet het antwoord op die vraag volmondig ja zijn.”
    https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/politiek/artikel/4571201/premier-rutte-keurt-miljoenenverkoop-kunst-van-de-oranjes-goed

    George Knight

    11 januari 2019 at 16:21

  5. […] pleit voor het instellen van een Restitutiecommissie. Vergelijking met nazi-roofkunst uit voornamelijk Joods kunstbezit dringt zit op. Een […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: