George Knight

Debat tussen links en rechts

Kunst als halffabrikaat voor persoonlijke ontwikkeling: de ‘Art Based Learning’-methodiek

with 4 comments

Roumayne Schepers heeft een bedrijf Leren Van Kunst. Ze neemt individuen of groepen mee naar het museum. In een artikel in De Telegraaf licht Schepers haar bedrijf en de achtergrond van haar bedrijf en haarzelf toe. Enkele citaten: ‘Door langere tijd naar hetzelfde kunstwerk te kijken, stimuleer je je associërend en verbeeldend vermogen en zo ontstaan nieuwe ideeën en inzichten’, ‘Het doel is om inzichten te krijgen en de creativiteit te stimuleren. Vaak weten mensen theoretisch het antwoord op hun vraag wel, maar voelen ze het nog niet.’ en ‘Als je het verhaal achter het werk kent, dan kan dat belemmerend werken. Ken je het niet, kom je eerder bij je eigen creativiteit.’ Wat dat betekent ‘eerder bij je creativiteit komen’ legt Schepers niet uit.

Schepers heeft geen kunstachtergrond of is opgeleid in een kunstvak of heeft zich gespecialiseerd in kunsteducatie. Ze zegt na haar studie farmacie twaalf jaar op de kwaliteitsafdeling van een grote apotheker gewerkt te hebben. Daar miste ze creativiteit, zo zegt ze. Toen ze een deeltijdstudie aan de fotoacademie volgde had ze naar eigen zeggen in het derde jaar ‘een creatieve blokkade’. Ze kreeg toen het advies van een docent om zich ‘te laten inspireren in een museum’. Daar hoorde ze van de Art Based Learning-methodiek die ze nu toepast in haar bedrijf. Dat is een methode die door Jeroen Lutters is ontwikkeld. Hij is lector kunst- en cultuureducatie bij ArtEZ en is gepromoveerd bij literatuurwetenschapper en narratologe Mieke Bal. De focalisatietheorie die Bal mede heeft ontwikkeld en een onderscheid aanbrengt tussen verteller en focalisator, ofwel de verwoorder van de visie, lijkt als model ten grondlag te liggen aan de Art Based Learning-methodiek.

De methodiek krijgt positieve kritieken en lijkt zonder nadelen te zijn. De vraag is of dat goed doordacht is of dat het debat erover nog moet beginnen. Hier legt Astrid Rass de vier stappen van Art Based Learning uit. NRC-columniste Clarice Gargard die in Museum Voorlinden deelnam aan een Art Based Learning-sessie van Schepers bedrijf Leren Van Kunst maakt in de titel van haar column duidelijk waar het bij deze methode om gaat: ‘Hoe kunst kan helpen om onszelf te verstaan.’ Dat lijkt tevens het grootste bezwaar van de methodiek, namelijk dat het kunst op een gerichte wijze inzet voor de eigen persoonlijke ontwikkeling waarbij kunst als kunst buiten beeld raakt. Rass omschrijft dat zo: ‘onderwijs ook als middel voor het vormgeven van de eigen identiteit.’ Al lang wordt aan kunst deze functie toegedicht. Zo wordt vaak beweerd dat het lezen en doorgronden van romans de empathie van de lezer kan helpen ontwikkelen. Maar dat is wat anders dan kunst tot onderdeel maken van een methode die dient om de persoonlijke ontwikkeling of de vormgeving van de eigen identiteit te dienen. Dan wordt kunst tot een halffabrikaat waarbij het niet om de kunst draait, maar waar kunst met verlies van haar functies dienstbaar en ondergeschikt aan een ander doel wordt gemaakt. Hoe zinvol de methodiek van Art Based Learning ook is. Daarnaast wordt kunst in een extra commercieel frame gedrongen. Een sessie van 2 uur persoonlijke begeleiding bij Leren Van Kunst kost 180 euro per persoon.

Foto: Schermafbeelding van deel van site Leren Van Kunst, het bedrijf van Roumayne Schepers dat de Art Based Learning-methodiek van Jeroen Lutters in musea toepast.

4 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Het grootste bezwaar is volgens u dat kunst door deze methode buiten beeld raakt. Ik ben van mening dat kunst altijd buiten beeld raakt zo gauw je het consumeert en het je meevoert in de eigen verbeelding. In die zin is muziek, literatuur of beeldende kunst naar mijn smaak dienend aan het vermogen van de mens te verbeelden binnen zijn eigen individuele geest. Waar toe zou kunst anders moeten dienen? Nu is er dus een methode die de verbeelding trechtert naar een antwoord op een vraag.

    Wat is volgens u de functie van kunst?

    daan van k

    12 december 2018 at 11:05

  2. @daan van k
    Goede vragen waarop ik graag antwoord. Mijn bezwaar tegen de methodiek is niet dat kunst ‘geconsumeerd’ wordt, maar dat het in een extra frame wordt gedrongen en uitsluitend als middel wordt gebruikt. Ik ga een heel eind mee in uw constatering dat kunst altijd iets van zichzelf verliest in het contact met de beschouwer ervan. Ook ontken ik niet dat kunst kan dienen om een individu te helpen met het vormen van een identiteit.

    Maar ik ga verder dan dat en betrek de functie van kunst op het beschouwen en bekritiseren van structuren en systemen. Dat is als het ware de boven-individuele component van kunst en zie ik als hoofdfunctie ervan. Vrij vertaald kun je dat aanscherpen, dwarsdenken of niet-aanpassing noemen met als opzet om de mens los te maken van zijn of haar omgeving. De methodiek Art Based Learning dient juist een tegenovergesteld doel, namelijk de mens op te laten gaan in de omgeving met als doel om de mens te leren daar vrede mee te hebben. Temmen en disciplineren dus. Dat staat haaks op de anarchistische functie van kunst.

    Je kunt denk ik twee invalshoeken innemen. Ik heb een voorkeur voor de laatste, omdat anders kunst functieloos dreigt te worden als een verkapte methode van mindfulness die uitsluitend de persoonlijke ontwikkeling dient. Dat bedoel ik als ik zeg dat kunst zo buiten beeld verdwijnt als kunst.
    -Of de mens dient nu eenmaal als enig middel om de kritiek over die systeemwijziging als doel in de samenleving te laten ‘landen’.
    -Of de mens én de structuur zijn in een wisselwerking beide middel én doel van kunst. Dat laatste betekent concreet dat in een diffuus proces beide functies elkaar op een getrapte manier versterken. De mens versterkt de eigen geest met kunst en door die versterking wordt de structuur uiteindelijk versterkt. In die verbeterde structuur wordt vervolgens de mens weer versterkt. Etc.

    George Knight

    12 december 2018 at 12:27

  3. Daar kan ik me goed in vinden. Het verbaasd met dat Lutters lector is bij ARTEZ en onderwijst in ABL. Dat roept bij mij dan de vraag op hoe deze methodiek zich verhoudt tot visieontwikkeling op kunst op deze hogeschool.

    daan van k

    12 december 2018 at 14:17

  4. @daan van k
    Ja, dezelfde vraag over Lutters kwam ook bij me op, zonder hem overigens tekort te willen doen. Het zal er wel mee te maken hebben dat bij dit soort HBO-onderwijsinstellingen als ArtEZ de marktwerking op de een of andere manier het onderwijs en het denken in een patroon van toepasbaarheid en haalbaarheid dwingt.

    George Knight

    12 december 2018 at 14:24


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: