George Knight

Debat tussen links en rechts

Raad van State beslist dat de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster geen godsdienst is. Een uitspraak vol gebreken

with 15 comments

De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft vandaag in een voorspelbare, teleurstellende, wereldvreemde, a-historische, politiek gekleurde en niet moedige uitspraak uitgesproken dat de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster geen godsdienst is. Aanleiding was de weigering van de gemeente Nijmegen om het beroep op de uitzonderingsbepaling vanwege religieuze redenen voor de aanvrager van een reisdocument of rijbewijs toe te kennen. Zoals uit bovenstaand fragment uit het persbericht blijkt meent de Raad van State dat het de Kerk in het bijzonder aan ernst en samenhang ontbreekt en het satirisch element overheerst.

Opvallend is dat in februari 2017 in een uitspraak die ook verband hield met de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster de meervoudige kamer van de Rechtbank Oost-Brabant in Den Bosch de criteria die volgens artikel 9 van het EHRM aan een godsdienst gesteld kunnen volgens bestaande jurisprudentie in 5.3 uit het Engels (‘cogency, seriousness, cohesion and importance’) vertaalde met begrijpelijkheid, serieusheid, samenhang en importantie, terwijl de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State tot een andere vertaling komt: ‘overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang’. Taal is niet neutraal. Het is een groot verschil of men toetst aan de hand van het criterium ‘begrijpelijkheid’ of ‘overtuigingskracht’, ’serieusheid’ of ‘ernst’,  ‘importantie’ of ‘belang’. Dit verschil in interpretatie tussen rechtscolleges roept de vraag op hoe zuiver deze criteria getoetst worden en met welke ernst en samenhang Nederlandse rechtscolleges opereren.

De uitspraak van de Raad van State bevat een normatief oordeel, namelijk dat vanwege ‘het satirische element van het pastafarisme’ de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster niet voldoet aan de genoemde criteria ‘overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang’ en daarom niet als godsdienst kan worden aangemerkt. De Raad van State meent dat het van tweeën één is: satire of godsdienst. Dit houdt in dat er volgens de Raad van State ruimte bestaat tussen satire en deze vier criteria en ze nooit kunnen samenvallen. Dat is een oordeel dat voorbijgaat aan het belang van maatschappelijk relevante satire. Ermee diskwalificeert de Raad van State een groot deel van de Westerse cultuurgeschiedenis, van de toneelstukken van Aristophanes, Lucianus’ spotschriften, Erasmus’ ‘Lof der Zotheid’, P.C. Hoofts ‘Warenar’ tot Monty Pythons ‘Life of Brian’.

Traditioneel bestaat er een sterke wederzijdse beïnvloeding tussen fictie en religie. Godsdiensten zijn net als het theater ontstaan vanuit rituelen en dramatisering. Dat geldt ook de monotheïstische godsdiensten. Sommige gelovigen vatten de Bijbel volledig als fictie op. Sinds de opkomst van het laat 20ste eeuws post-modernisme is die wisselwerking nog versterkt. Interpretatieverschillen om godsdiensten te duiden geven aan dat er diverse manieren van geloven en godsdienst zijn. De Raad van State doet weinig moeite om de marges voor interpretatie die het heeft te benutten om daar ruimhartig en historisch correct mee om te gaan.

Hoeveel ernst en samenhang hebben rituelen, gebruiken en dogma’s van godsdiensten? Is een volwassen man met een jurk aan en een mijter op het hoofd (die doorgaans kinderen misbruikt) serieuzer dan een burger in hedendaagse kleren met een vergiet op het hoofd? Of wat is er begrijpelijk aan duizenden mensen die in Mekka tegelijk rond een kubus lopen waarbij jaarlijks tientallen ‘gelovigen’ onder de voet worden gelopen?

Als Pastafarianen moeten ‘bewijzen’ dat hun godsdienst ‘overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang’ bevat dan valt er vanwege de gelijkheid van godsdienst nog wel wat meer te bewijzen. Zoals ‘Jezus’ die over water loopt of diezelfde ‘Jezus’ die opvaart naar de hemel. En er zijn nog meer van die tovertrucs, wonderen en onverklaarbare transformaties in godsdiensten. Wat te denken van de Koran die geen mensenwerk zou zijn en niet door mensen geschreven is, maar in de Arabische taal door God via de engel Djibriel aan Mohammed geopenbaard is? Ga er als objectieve beoordelaar maar aan staan om dat overtuigend en serieus te vinden.

Het probleem is dat de Raad van State alleen kandidaat-godsdiensten beoordeelt, maar niet de traditionele godsdiensten. Want die zijn immers ouder dan de Raad van State. Dat schept ongelijkheid. Niet alleen in het oordeel, maar ook in de procedure. Want als een rechtscollege de ene godsdienst kritisch bejegent, dan zou het wel zo objectief zijn om andere godsdiensten op exact dezelfde criteria te beoordelen. Dat gebeurt niet.

Dit is de reden waarom de Raad van State met deze uitspraak de plank misslaat. Want een rechtscollege kan vanwege die tovertrucs, wonderen en onverklaarbare transformaties niet eisen dat een godsdienst een volwaardig en geloofwaardig systeem van denken is waarin alle aspecten door gelovigen of de dogmatiek van de godsdienst serieus, in samenhang, met overtuiging en belang verklaard worden. Het gaat immers om een ‘geloof’ waarbij logica niet vooropstaat. Dan past het ook niet om een godsdienst langs de meetlat van de logica te leggen. Evenmin kan geëist worden dat een gelovige het begrijpelijk en in samenhang uitlegt.

Als de rechter godsdiensten werkelijk op overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang zou toesten, dan zouden immers alle godsdiensten door de mand vallen en blijft er geen enkele over. Schijnverklaringen die bijvoorbeeld in strijd zijn met de laatste natuurwetenschappelijke inzichten tellen niet. Ook best, maar dan wel: ‘gelijke monniken gelijke kappen’. Ofwel, op de criteria van ernst en samenhang waar de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster op wordt afgewezen, moeten dan precies zo het Christendom of de Islam afgewezen worden. Dat is een politieke keuze die moed, durf en non-conformisme vereist.

Vraag is of een Nederlandse rechter bij beschikbaarheid van voldoende redenen tot afwijzing – na toetsing op de criteria van ernst en samenhang – de politieke macht heeft om de dogmatiek en het systeem van het Christendom of de Islam buiten de orde te stellen en gemeende religieuze instellingen hun registratie als godsdienst te ontnemen. Dat zijn dezelfde criteria waarop in deze uitspraak nu de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster afgewezen wordt als godsdienst. Dit debat dat eigenlijk een schijndebat is heeft alles met politieke macht en machtsverhoudingen te maken en niets met een echte juridische toetsing van godsdienst.

De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is theologisch niet geëquipeerd om theologische doctrines af te wegen. Dat wijst de uitspraak ook wel uit. De Raad van State neemt de vier criteria te letterlijk en te serieus, en weigert verder te kijken. Het vergeet de jurisprudentie te relativeren waarop de uitspraak is gebaseerd en vergeet te vermelden dat er weinig voorbeelden van een levensovertuiging zijn die op deze grond afgewezen worden. De leden ervan zouden zich er niet eens aan moeten willen wagen om een oordeel over ‘de binnenkant’ van een godsdienst te geven. De Raad van State zou deze zaak terug moeten verwijzen en niet in behandeling nemen. Of in lijn met de visie op alle andere godsdiensten die evenmin voldoen aan alle criteria van ernst of serieusheid de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster na een toetsing ‘aan de buitenkant’ gewoon moeten erkennen als godsdienst. Voor wat het politiek en maatschappelijk ook waard is.

Foto 1: Schermafbeelding van deel persberichtPastafarisme’ is geen godsdienst’ van de Raad van State, 15 augustus 2018. 

Foto 2: ‘Obatala priests in their temple in Ife’.

Foto 3: ‘A group of Druids at Stonehenge in Wiltshire, England

15 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Vanzelfsprekend is de Macaroni-‘kerk’, niets meer of minder dan een reactie en daarmee in essentie geen kerk of godsdienst in de ware betekenis. God zij dank denkt de raad van State daar gelijk over. De discussie stopt hiermee omdat de waarheid nooit zal worden bekent door de geest van fantasten. Ludiek, dat valt niet te ontkennen.

    Jerom

    15 augustus 2018 at 22:24

  2. @Jerom
    Mij gaat het om wat anders. Ik kom op voor m’n overtuiging. En die overtuiging is niet de promotie van een specifieke religieuze instelling, maar van een politieke filosofie.

    Ik ben voorstander van het secularisme en vind dat alle religies, levensovertuigingen en nihilismen binnen de politieke filosofie van het secularisme in de rechtsstaat en met bescherming van de overheid hun plaats moeten kunnen innemen.

    Over de interne werking van godsdiensten of levensovertuigingen matig ik me geen oordeel toe. Het is me allemaal om het even: Islam, Christendom, Neopaganisme, Druism, Voodoo, The International Church of Cannabis en hoe die honderden of duizenden godsdiensten ook mogen heten.

    Ik ben in 2015 lid van de Kerk van het Vliegende Spaghettimonster geworden om eraan mee te werken dat er meer godsdiensten komen en de religieuze markt flexibeler wordt en minder dan nu toetreders uitsluit. Nu zijn de blokkades financieel (weigeren ANBI-status door Belastingdienst, weigeren inschrijving Kamer van koophandel), politiek of juridisch (uitspraken van rechtscolleges die de Kerk niet als godsdienst erkennen).

    Maar zo afstandelijk en terughoudend als ik godsdiensten en levensovertuigingen beschouw, wens en verwacht ik ook dat de overheid en overheidsdiensten doen. Ze behoren geen deelnemer op die markt van religie en levensovertuigingen te zijn, maar dienen uitsluitend een faciliterende rol te hebben om het secularisme mogelijk te maken en te garanderen.

    Met de uitspraak vind ik dat de Raad van State als democratische institutie die onderdeel uitmaakt van de rechtsstaat zich tot deelnemer maakt en partij kiest. Een rode lijn overgaat en zich mengt in de interne werking van een instelling die zegt een godsdienst te zijn. Dat is naar mijn bedoeling ongewenst en niet de opzet van de werking van de grondrechten (in dit geval de vrijheid van godsdienst) en de rechtsstaat.

    De Raad van State denkt niet, maar meent vier criteria uit jurisprudentie over artikel 9 EHRM strikt en letterlijk toe te moeten passen. Terwijl er ook jurisprudentie is die ruimte geeft om van de strikte interpretatie van de vier criteria af te wijken. De kritiek kan dus zijn dat de Raad van State tamelijk selectief interpreteert. Het gemis van de uitspraak is juist dat de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State niet denkt.

    Daarbij blijft de Raad van State bij deze kwestie de vraag achtervolgen of de leden van de afdeling bestuursrechtspraak voldoende zijn geëquipeerd om theologische doctrines af te wegen. Ik heb daar sterke twijfels over.

    Omdat het in de kern niet een juridisch, maar een maatschappelijk-politiek debat betreft is naar mijn idee de discussie nog lang niet af, maar begint die pas goed op stoom te komen.

    George Knight

    15 augustus 2018 at 22:46

  3. Een kerk die een reactie is op … daar kennen we er meer van.
    Mij viel ook het parodie-argument op. De RvS ziet blijkbaar de gevestigde religies/kerken als origineel. Daarmee gaan ze totaal voorbij aan hun ontstaansgeschiedenis. Met evenveel recht kun je immers stellen dat het christendom en islam parodieën (en reacties) zijn op het jodendom.

    Manfred

    16 augustus 2018 at 10:06

  4. @Manfred
    Ja, goed punt. Eeuwenlang hebben godsdiensten of religieuze organisaties elkaar geïmiteerd, bestreden of geparodieerd. Zoals in de opvoeding van kinderen wordt dan een nieuwe identiteit geschapen. Veel godsdiensten bestaan niet meer en zijn verdrongen door hun sterkere concurrenten. Kortom, religieuze organisaties kunnen tegelijk godsdienst én parodie zijn.

    Het is merkwaardig dat de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zo makkelijk voorbijgaat aan het verleden en de cultuurgeschiedenis van religie en zich zo vastbijt op dat satirische aspect. En de rest laat liggen.

    Een weloverwogen en evenwichtig oordeel over zo’n cultureel en historisch complexe kwestie zou toch op z’n minst door deskundigen met kennis van zaken gegeven moeten worden en niet door de amateur-theologen die de leden van de afdeling bestuursrechtspraak zijn. Los van het feit of er deskundigen zijn geraadpleegd meten de leden van de afdeling bestuursrechtspraak zich toch dit eindoordeel toe.

    George Knight

    16 augustus 2018 at 10:19

  5. Een aanhanger van het zogenaamde pastafarisme had de zaak aangespannen omdat ze met een vergiet op haar hoofd op haar paspoort-foto wilde. Dat zou mogen als het een godsdienstige uiting is. Maar wat is precies het verschil tussen vliegende spaghetti en God? Verslaggever Hugo Reitsma gaat erover in gesprek met filosoof en atheïst Floris van den Berg.
    https://www.bnr.nl/nieuws/juridisch/10351190/wat-is-het-verschil-tussen-vliegende-spaghetti-en-god

    George Knight

    16 augustus 2018 at 15:40

  6. Vanochtend en eerder vanavond plaatste ik onderstaande onder dit nieuwsartikel daar. (De spagettimonster site). Maar ik zie de reactie nog niet.

    https://www.kerkvanhetvliegendspaghettimonster.nl/uncategorized/raad-van-state-kerk-van-het-vliegend-spaghettimonster-is-een-parodie-en-daarom-niet-serieus/

    Hm, lekker nieuwe reacties gaan onderaan op deze pagina.

    Toennet verstuurde ik een email aan het emailadres. Die erop neerkomt dat religie in het algemeen inderdaad veel fouten heeft. Of fouten in ieder geval. Als dit over het spagettimonster daarop doorgaat, dat zou wel waarde kunnen hebben.

    Maar ik weet niet wat de reactie zal zijn daarop. Daarom kan het van belang zijn dat anderen die dit lezen mij een email sturen. Op dit openbare emailadres van mij: openbaar@internetpost.nl
    Anders dan kan het falen.

    Adriaan d. W.

    16 augustus 2018 at 20:19

  7. George Knight>

    Wat je hier zei https://georgeknightlang.wordpress.com/2018/08/15/raad-van-state-beslist-dat-de-kerk-van-het-vliegend-spaghettimonster-geen-godsdienst-is-een-uitspraak-vol-gebreken/#comment-32894 op zich is dat correct. Maar wat de kerk van het spagettimonster doet is iets wat daar niet mee overeenkomt.

    Natuurlijk moet dat voor meer en alle leden gaan gelden, maar als wij hier vrij vlot uitkomen, dat zou wel een redelijk goed teken kunnen zijn.

    Dus ok:

    Het kan op één of andere manier derealiserend voelen. Maar dit komt uiteindelijk wel goed. Het is verkeerde informatie. Ik kan hier ook niet alles plaatsen.

    1. Één of ander fantasiewezen verzinnen en daarover een framewerk van een serieuze religie gaan volhouden, dat gelooft niemand zelf. Of het zou bewust dat doen zijn. Ook door tegen dingen ingaan. Dat zelfs gebruiken als iemand iets zegt.

    2. Wat veel mensen aanspreekt of zelfs maar wil is dat het geloof van het spagettimonster laat zien dat religie, het geloof in het algemeen fouten heeft.

    3. De lol en de waarde van het geloof van het spagettimonster is er snel vanaf als die focus op een bepaald punt niet de leidende focus wordt. In plaats van veel zinloos gedoe over met een vergiet op de foto. Maar dit gaf ook wel wat media aandacht. Dus dat daargelaten. Maar het wijst erop dat er AL meer van dat soort dingen zijn enz. Die ook een stuk minder gelukkig vallen.

    4. Ontstaan van het geloof van het spagettimonster —> Door fouten in religie in het algemeen —-> Dat is net ook de crux die boeit —-> bijna niemand verwoord dat voor zichzelf of anderen op één of andere manier —> zaken verzanden in iets dat veel minder, weinig waarde heeft. Ergens misschien zelfs een soort van obsessie.

    —> focus op de wereldverbeterende* waarde van het spagettimonster geloof —–> Omdat dit in feite op tijd zo gedaan is “voordat” ——-> Het blijft of wordt interessant en waardevol. Ook de reden dat mensen op de eerste plaats interesse toonden.

    ——-> ????Of misschien zijn of een groot deel van hen, of ????? Bereid om in een soort van staat van obsessie te gaan ????? Dit is natuurlijk typisch een slecht iets wat geen mens de voorkeur geeft als er iets beters is. Dus harde feiten: als er niets is op te merken aan de omstandigheden waaronder dan is de keuze liever voor € 100 dan € 10. Of gezond boven niet gezond enz.

    Een ander iets. Een feit: er bestaat een aantoonbare geestelijke wereld. Voor iemand die er overzicht over heeft: het begrip van God is niet verloren.

    Dus stem jij hiermee in of niet?

    Ik geeft nieuwe informatie. Of in die zin ik ben niet iemand die zich opstelt als de verlosser. Dat soort sociale waarden aanneemt. Dus er is opeens nieuwe informatie uit een onverwachte hoek. Zoiets kan onnodig een heel lastig punt zijn. Natuurlijk moet dat voorkomen worden. Dus wat daarmee? Echt letterlijk: dat kan op zichzelf een probleem zijn en een punt. Reden om op te reageren.

    Maar zou jij zeggen dat bovenstaande zo belangrijk is dat het meer deel moet worden van het geloof van het spagettimonster? Maar wat is dan de ingang daarvan? Ik bedoel wie wat waar?

    * Dit zou misschien verkeerd opgevat kunnen worden. Maar ik laat het even. Of de indruk is te onzakelijk. Wat niet is hoe de feiten liggen. Wereldverbeteraar: roept misschien een gevoel een cliché plaatje op wat hier niet klopt. Maar dit is eigenlijk te kort verwoord allemaal. En is misschien een hele discussie op zichzelf.

    Adriaan d. W.

    17 augustus 2018 at 08:12

  8. @Adriaan de W.
    Het kan best dat de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster een ongeloofwaardige dogmatiek en ongeloofwaardige verhalen heeft. Maar waarom het ene fantasiewezen van een organisatie die claimt een godsdienst te zijn minder geloofwaardiger is dan fantasiewezens van andere godsdiensten (God, Allah etc.) is de vraag die dan beantwoord moet worden.

    Dan kom ik opnieuw uit bij het bezwaar dat het niet rechtsgelijk is om wel nieuwe godsdiensten juridisch te beoordelen op de vier genoemde criteria en de traditionele godsdienst niet. Want hoeveel samenhang vertonen die eigenlijk? Ik durf de vraag wel te beantwoorden: even veel of even weinig als de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster.

    Een nieuwe religie die nog maar net komt kijken kan in handigheid, publiciteit, marketing en maatschappelijk-politiek macht niet vergeleken worden met godsdiensten die al 2000 of 1300 jaar bestaan. Die nieuwe godsdienst heeft het lastig om ertussen te komen en op de religieuze markt zijn draai te vinden. Het is nogal een verschil als een godsdienst in een traditie is verankerd en door strategisch politiek opereren ‘belang’ heeft opgebouwd (tot en met in de rechtscolleges). Het is oneerlijk om aan toetreders op de religieuze markt diezelfde eis van belang te stellen.

    Ook inhoudelijk en organisatorisch moet de Kerk nog focus opbouwen. Het lijkt verstandig dat de Nederlandse tak van de Kerk aan de hand van genoemde vier criteria (als checklist) zichzelf tegen het licht houdt en een verbeterprogramma opstelt. Eenheid van stijl, continuiteit, verdieping en verbreding zijn daarbij belangrijk.

    Voorbeeld voor de politieke en juridische opstelling om erkenning af te dwingen kan Druidry zijn dat in het Verenigd Koninkrijk in 2010 als godsdienst is erkend. Het evolueerde van een culturele in een religieuze en spirituele beweging, vergelijkbaar met de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster die ook in de eerste plaats een culturele beweging is, met religie als thema. Het is een kwestie van presentatie om voor de toetsende juristen die religie met kwantitatieve data (reguliere diensten, priesteropleidingen, publicaties) op te tuigen.
    https://en.wikipedia.org/wiki/Druidry_(modern)

    George Knight

    17 augustus 2018 at 09:12

  9. Het punt is: ermee bezig houden.

    Ik denk dat ik dat zou moeten zeggen omdat we er hier al snel dieper opin gaan.

    Maar heb jij daar interesse in?

    Adriaan d. W.

    18 augustus 2018 at 10:49

  10. @Adriaan d. W.
    Ik begrijp niet wat je bedoelt.

    George Knight

    18 augustus 2018 at 12:50

  11. Dat zie ik niet zo. Kun je dat toelichten?

    Adriaan d. W.

    18 augustus 2018 at 20:34

  12. @Adriaan de W.
    Ik begrijp niet wat je bedoelt.

    George Knight

    18 augustus 2018 at 20:48

  13. Stuur anders een email aan het emailadres dat ik noemde.

    Adriaan d. W.

    18 augustus 2018 at 21:21

  14. George Knight

    28 augustus 2018 at 16:10

  15. […] de Raad van State van 15 augustus 2018 waar ik in twee commentaren fundamentele kritiek op had. Zie hier en hier. In dat laatste commentaar schreef ik: ‘De Raad van State heeft zich met de uitspraak […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: