George Knight

Debat tussen links en rechts

Kunst en televisie. Over ‘de normale Nederlander’, het thuisgevoel en de laffe cultuurpolitiek van alle politieke partijen

with 4 comments

65737-620-465

Kunst en televisie, het is een moeizame relatie. In een interview met Het Parool zegt Simone van den Ende het volgende over kunst op televisie: ‘En als het je niet interesseert, ga dan naar een ander net. Dat doe ik bijvoorbeeld met voetbal. Daar ben ik totaal niet in geïnteresseerd en ik heb het mijn hele leven goed kunnen vermijden. Waar ik kwaad om word, is dat kunst niet zou mogen van publiek geld en voetbal wel. Weegt het plezier van miljoenen zwaarder dan het plezier van een paar honderdduizend op televisie? Maar nogmaals: ik zeg dit als voorvechter van kunst op televisie, niet om alleen te zeuren.’ Simone van den Ende is op 1 oktober 2016 na negen jaar gestopt als hoofd kunst, cultuur en drama bij Avro en AvroTros.

De Mediacourant verwijst in een bericht naar dit interview. Een reactie van ‘aammehoela’ maakt inzichtelijk hoe de waardering voor kunst op televisie kan zijn. De reactie is te illustratief om niet te citeren: ‘Kunst, met name moderne kunst, is soms echt afgrijselijk. Je hebt af en toe het idee dat de kunstenaar iets in elkaar flanst om daarna een verhaal te verzinnen van hetgeen het moet voorstellen. Wat dat betreft geniet ik meer van een landschapschilderij dan van zo’n doek met alles door elkaar heen geflanst. Dan denkt iedere normale Nederlander: gauw bij de vuilnis gooien.’ Waar hebben we de verwijzing naar de ‘normale Nederlander’ meer gehoord? In rechts-populistische wordt volop tegen ‘moderne kunst’ geageerd. Waarmee hedendaagse kunst wordt bedoeld. Zo meent Thierry Baudet in een artikel (2013) voor NRC dat ‘modernisme in de architectuur en de publieke ‘kunstwerken’ het gevoel van vervreemding versterkt’. Baudet ziet de trits ‘multiculturalisme, modernisme in de kunsten en het Europese project’ als symptomen van een ziekelijke afkeer van het thuis.

Met die tegenwind vanuit populistische hoek die culturele hegemonie claimt heeft hedendaagse kunst te maken. Dat geluid werd zonder veel protest in de nasleep van de cultuurbezuinigingen van Halbe Zijlstra in 2011 overgenomen door de Nederlandse landelijke politiek. Geen enkele partij durfde zich principieel te verzetten tegen de vermeende volkswil van de kunsthaters die ‘moderne kunst’ strijdig achtten met het thuisgevoel van de normale Nederlander. Kunst op televisie werd met diezelfde rechts-populistische golf van eigenheid, nationalisme en thuisgevoel van ‘de normale Nederlander’ weggespoeld. Wat resteerde waren programma’s als ‘Tussen Kunst en Kitsch’ of een soort agenda-achtige kunstprogramma’s die voornamelijk signaleerden. Het pleit voor Simone van den Ende dat ze ondanks die sterke tegenwind de realityseries over de Nationale Opera, het Concertgebouworkest en het Nationale Ballet heeft weten te produceren.

Moeten we ons druk maken over kunst op de Nederlandse televisie? In een snel veranderend media-landschap dat internationaliseert, minder lineair wordt en steeds gefragmenteerder is en vooral nog kleine deelpublieken bedient? Wat heeft het voor zin om zo’n achterhoedegevecht te voeren? Het heeft geen zin. Toch kan het geen kwaad om het onderliggende populisme dat rept van ‘de normale Nederlander’ en thuisgevoel -en zo de culturele hegemonie op televisie en in samenleving claimt- van repliek te dienen. Te laten weten dat er ook nog een andere gedachtenwereld bestaat die er faliekant anders over denkt. Over kunst op televisie gaat het dan allang niet meer, maar over de functie van kunst in onze samenleving. Mijn reactie op ‘aammehoela’:

Hedendaagse Nederlandse kunst kan voor sommigen afgrijselijk zijn, terwijl voor anderen het hedendaagse Nederlandse voetbal dat is. Herinneren we ons de kwalificatiereeks van het Nederlands elftal voor het EK-2016 in Frankrijk nog? Afgrijselijk voetbal met een afgrijselijk resultaat. Maar het wordt op televisie toch overvloedig getoond in urenlange wedstrijden en voor- en nabeschouwingen. Als zelfkwelling?

De hedendaagse Nederlandse kunst heeft internationaal meer aanzien en kwaliteit dan het hedendaagse Nederlandse voetbal. Lees er de lovende buitenlandse commentaren over Nederlands toneel, design, dance, ballet, geïmproviseerde muziek of beeldende kunst maar op na.

Zo redenerend zou je kunnen stellen dat het gerechtvaardigd is om om die kunst op televisie te laten zien en het voetbal niet. Gesteld dat programma’s daar een goede vorm voor weten te vinden en het de formule van Jasper Krabbé overstijgt. Maar in grote lijnen gebeurt het omgekeerde. De kwaliteit van Nederlandse kunst wordt mondjesmaat getoond en het gebrek aan kwaliteit van Nederlands voetbal wordt overvloedig getoond. Is dat niet krom?

Foto: ‘Siem Vroom en Christine Ewert in een scene uit het topstuk ‘ De Drie Zusters’ van Anton Tsjechov, dat de NCRV op 30.09.1979 op het scherm brengt.’

4 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Alles van waarde is weerloos, wordt keer op keer bewezen.

    André Horlings

    23 oktober 2016 at 14:40

  2. Een kunstprogramma dat “Kunstuur” heet maar hooguit dertig minuten duurt… dat zegt m.i. eigenlijk alles.

    john prop

    23 oktober 2016 at 23:53

  3. Punt van aandacht is dat televisie een uitstervend medium aan het worden is. Media-onderzoek toont aan dat ‘de TV kijker’ in rap tempo vergrijst en daarbij ook nog eens steeds lager opgeleid is. Een ontwikkeling die bij de tijdschriften en krantenbranche eveneens gaande is. De vraag is dus of het wel de investering waard is (zowel in economische zin als in symbolische zin) om kunstprogramma’s te blijven maken voor traditionele media en hun publiek. Ik denk niet dat de kunsten er veel aan verliezen in elk geval omdat het vaak al een verloren zaak is.
    Zinniger zou nu zijn om een goed Youtube-kanaal te hebben voor de kunsten, kost aanzienlijk minder dan Jasper Krabbé, heeft de kunst op lange termijn veel meer aan.

    niekhendrixsite

    25 oktober 2016 at 01:05

  4. @Niek Hendrix
    De ontwikkeling die je schetst is onherroepelijk, maar gaat langzamer dan vaak gedacht wordt. Daarbij gaat het ook om het produceren van kunstprogramma’s nu.

    Met de verwijzing naar YouTube raak je de kern van het debat binnen de publieke omroep. Twee kampen staan daarin tegenover elkaar. De omroepbobo’s willen hun eigen platform creëren terwijl pragmatieke en opportunistische programmamakers willen aansluiten bij bestaande Amerikaanse platformen, zoals Facebook of YouTube. Het eerste is door de kosten en de onderlingen verdeeldheid op termijn waarschijnlijk onhaalbaar, maar het laatste is door de ondergeschiktheid aan de Amerikanen evenmin aantrekkelijk. Zo wordt er niet echt gekozen en verloopt het belang van de publieke omroep nog sneller dan de ontwikkeling die je schetst al doet vermoeden.

    Ik had in mijn tekst die strijd al achter me gelaten. Misschien een voortijdige overgave? Het praktisch belang van de huidige kunstprogramma’s schat ik in als nihil. Maar vanwege de symboliek ga ik toch voor de verdediging van kunstprogramma’s als een bolwerk dat stand houdt tegen het het oprukkend populisme dat de hele politiek in zijn greep heeft gekregen en Bildungs-idealen wegspoelt die vroeger door de politiek principieel verdedigd werden. Omdat dat de hele samenleving en kunstsector raakt lijkt het me via een omweg van belang om een punt te maken voor de verdediging van de kunstprogramma’s.

    George Knight

    25 oktober 2016 at 09:39


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: