George Knight

Debat tussen links en rechts

Brexit als kleinburgerlijke mythe. Politieke en economische onzekerheid in ruil voor de belofte van culturele zekerheid

with 3 comments

83e1730c98e5a1ca750809cf9fd8ec21

Britten kiezen met een kleine meerderheid van zo’n 52% voor een Brexit. Er zijn duizenden opmerkingen over te maken. Over economie, Britse politiek, media, populisme, globalisme, immigratie, Schotland, de EU en het zelfbeeld van de Britten. Kiezersonderzoeken moeten uitwijzen wat de redenen precies waren voor een Brexit. In de campagne had de Conservatieve premier David Cameron geen antwoord op de gevolgen van de immigratie. Maar of het daar om ging is de vraag. Er zit nog een neiging onder die de Britten heeft gestuurd.

Roland Barthes maakt enige opmerkingen over Pierre Poujade in een stuk over deze Franse populist in zijn Mythologieën. Poujade is de voorloper van types als Mogens Glistrup, Nigel Farage of Geert Wilders. Jean-Marine Le Pen begon in 1956 zijn politieke carrière als poujadist. Het stuk gaat over de kleinburgerlijke werkelijkheid die de wereld bezweert en terugbrengt tot ‘een bekrompen maar volledige orde zonder uitvluchten’. Een wereld die volledig naar zichzelf verwijst. Exact wat er in de pleitbezorgers van een Brexit gevaren is. Dit verklaart waarom de voorstanders om in de EU te blijven niet konden inbreken in dit beeld omdat het einddoel, middel en werkwijze tegelijk was: het Verenigd Koninkrijk dat naar zichzelf verwijst.

Het ‘gezonde verstand’ van de ‘kleine man’ waarnaar Poujade bij herhaling verwees neutraliseert elke uitleg die anders zegt. De analogie tussen Frankrijk 1956 en het Verenigd Koninkrijk 2016 is verbluffend. De waarschuwingen voor een teruglopende Britse economie, Schotland dat het Verenigd Koninkrijk opblaast of afnemende politiek Britse invloed zagen buitenstaanders als realistische opties die de Britse positie zouden verzwakken. Ze werden niet tegengesproken door de Leave-campagne, maar kwamen gewoon niet binnen.

Barthes: ‘Het gezonde verstand is als het ware de waakhond van de kleinburgerlijke vergelijkingen: het sluit alle dialectische uitwegen af, verwoordt een wereld die homogeen is, waarin men thuis is, veilig voor de verwarringen en de uitvluchten van de ‘droom’ (dat wil zeggen een niet op rekenen gebaseerde zienswijze)’.

De Britten kunnen nu met en onder elkaar hun droom gaan najagen. Van een in zichzelf gesloten wereld met een gesloten wereldbeeld. Niet dat het gerealiseerd zal worden, daartoe is het Remain-kamp ook te groot, maar het is wel de nieuwe horizon die het land wacht. Zij die anders zijn worden niet zozeer bestreden, maar ontkend te bestaan. Britten kunnen nu met elkaar verschillen ontkennen in de gelukzaligheid onder elkaar te verkeren en gelijkvormig te zijn. De Leave-campagne heeft de buitenwereld ziek verklaard met nationalisme en het opzetten van de kleine man tegen een intellectuele en economische elite. Van deze versie van Britsheid die neigt naar eng populisme dat alleen nog naar zichzelf verwijst moet de EU snel en hard afstand nemen. 

Foto: In isolatie.

3 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Het lijkt mij dat de Brexit ook en misschien wel vooral te wijten is aan het, althans in de ogen van een flink deel van de kiezers overal in de EU waar ze via een referendum zich over het functioneren van de EU konden uitspreken, ging over het niet functioneren van de projecten waarin “”Brussel”” ons heeft meegesleurd. De mislukte projecten zijn o.a. de Euro maar ook Schengen. Men heeft landen, zoals Griekenland, tot deze projecten toegelaten die op geen enkele wijze klaar waren voor deelname. Iedereen heeft kunnen zien hoezeer deze projecten door het falen van de Grieken fout gingen. Toch bleef men in “”Brussel”” maar doorgaan met een als maar verdere verdieping van de EU. En dat terwijl daar waar referenda waren zoals in Denemarken, Ierland, Nederland en Frankrijk, de kiezer steeds weer op de rem trapte. Steeds weer liet men merken dat het te snel gaat en in een richting die een flink deel van de kiezer niet wil. Een meerderheid van de kiezers die gevraagd werd maakte een ding duidelijk en dat is: Geen Verenigde Staten van Europa. Samenwerking ja maar geen superstaat. De elite heeft deze signalen niet begrepen. Nu moeten ze wel of aftreden en de weg vrijmaken voor andere leiders die de signalen wel weten te verstaan.

    Raymond Horstman

    24 juni 2016 at 10:21

  2. @Raymond
    Ok, maar dat alles heeft niets met een Brexit te maken. Stopt straks de illegale immigratie naar het Verenigd Koninkrijk omdat dat land de EU verlaten heeft? Welnee.

    Vergeet ook niet dat uit de cijfers blijkt dat 75% van de jongeren voor Remain koos. Dat is de toekomst van het Verenigd Koninkrijk. Hoe kunnen deze jongeren straks tegemoet gekomen worden zonder dat het Verenigd Koninkrijk ongestraft de consequentie draagt voor de stap van een Brexit?

    Ik weet niet wat een meerderheid van Europeanen uit de EU-lidstaten wil. Er heerst verdeeldheid. Een minderheid wil meer integratie, een minderheid wil een stop op de integratie in de EU en een minderheid weet niet wat het wil. En die minderheden verschillen ook nog eens per land.

    Het publieke debat is vervormd. Een kleine, schreeuwerige minderheid heeft dat debat gekaapt. En dat lijkt een meerderheid, maar is het niet.

    Met een elite is per definitie niks mis. Wel met een elite die niet handig opereert en geen zelfvertrouwen heeft. Dacht je dat Boris Johnson die mogelijk de nieuwe premier wordt geen lid van de elite is? Hij gokt uit persoonlijke ambitie met het lot van zijn land. Zo’n opvatting van elite is nog wel het meest verderfelijk. Maar dat is dus het nieuwe leiderschap. Het gaat om wat anders.

    De EU heeft behoefte aan hervorming. Snel, duidelijk en resoluut. De EU heeft behoefte aan leiderschap die dat kundig uitvoert. Maar de EU kan dat alleen als de nationale staten meewerken. Want het tekort van de EU dat je meent te signaleren is geen tekort van de EU, maar het tekort van de nationale staten die niet weten om te gaan met de EU. Logisch, de EU is geen politieke unie, maar pretendeert het door zijn volume en economisch belang wel te zijn.

    Wat dan? Een Europa van twee of meer snelheden? Tijdens een crisis waar we onderhand wel van mogen spreken doemen allerlei scenario’s op. Omdat de culturele zekerheid die mensen zoeken voor velen uitgangspunt is zit ‘m de oplossing wellicht in een herschikking langs culturele lijnen. Nederland samen met Duitsland, Denemarken etc. en niet Zuid-Europese en niet Oost-Europese landen in een unie van open, tolerante en dynamische staten.

    Als dat rust brengt dan moet het maar zo omdat de macht binnen zo’n machtsblok makkelijker kan worden overgedragen. Voorwaarde is wel dat xenofobe populisten als Wilders per direct van repliek worden gediend en niet opnieuw het debat kunnen kapen onder de pretentie namens een meerderheid te spreken. De democratie moet veel weerbaarder en actiever worden verdedigd tegen de types die het kapot willen maken of verzwakken.

    Een gunstig neveneffect van de Brexit is dat dit soort mogelijkheden nu wordt geformuleerd en bespreekbaar wordt. De Britten hebben hun stap gezet om uit de EU te stappen. Dat doet wellicht volgen. Nu weten wij dat we een grote stap kunnen zetten om de EU drastisch te hervormen. Of te herschikken. Waarbij het denken geen grenzen oplegt. En grenzen het denken niet hoeven te beperken.

    George Knight

    24 juni 2016 at 10:54

  3. @Raymond
    Maar je hebt gelijk dat een meerderheid verandering wil. In het Verenigd Koninkrijk werd dat er een van het rechts-nationalistische soort. Dat beeld van de wens tot verandering wordt onderdrukt en ontkend. Het is zaak voor het establishment om dat goed te beseffen en zo te handelen dat meer mensen tevreden worden gesteld.

    Dus, pak in hemelsnaam nou eens de macht van de banken en maga-ondernemingen aan. En niet met de handrem erop zoals tot nu toe, maar krachtig en voortvarend. Niet zo timide als Dijsselbloem, maar evenmin zo driest als Varoufakis. Dus, ontwikkel nou eens een consistente buitenlandse politiek die inzichtelijk is en mensen zekerheid biedt. Dus, breek de verzorgingsstaat niet verder af. Dus, bewaak nationale grenzen en laat landen in hun soevereiniteit zelf beslissen wie ze wel en niet binnenlaten.

    Het politieke geschil blijft echter het antwoord op de vraag of integratie van de EU deel van het probleem of de oplossing is. Daarover verschillen de meningen. Omdat het te veel tijd vraagt om dat uit te praten zou er een middenweg moeten zijn die de federalisten en vrijhandel-factie onder een noemer brengt. Zoals ik hierboven hintte, een regionale cultureel-politiek unie als compromis tussen de twee kampen.

    George Knight

    24 juni 2016 at 12:27


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: