George Knight

Debat tussen links en rechts

Wat gebeurt er met de uitslag van het referendum? Dreigt binnen kabinet een tweedeling tussen VVD en PvdA?

with 6 comments

media_xl_1961652

Naar het referendum op 6 april over de associatie-overeeenkomst van de EU met Oekraïne kan men op verschillende manieren kijken. Los van de politieke stellingname voor of tegen. Het valt te beredeneren vanuit wat in de verdragstekst ‘opgesloten is’. Wat er logischerwijs direct uit volgt. Dat betreft onder meer de mate van stabilisering door hervormingen van Oekraïne, handelsbelangen, soevereiniteit van Oekraïne dat een eigen koers kiest, geopolitieke belangen in Oost-Europa en de Europese veiligheidssituatie, de relatie tussen Europese natiestaten en de supranationale EU en tenslotte belangen van maatschappelijke groeperingen, politieke partijen en individuen die zich om uiteenlopende redenen (profilering, carrière, overtuiging, partijbelang, financieel gewin) betrokken voelen bij de associatie-overeenkomst. Of dat suggereren te zijn.

Men kan het ook beredeneren vanuit de buitenkant. Daarmee wordt niet de informatievoorziening bedoeld. Want zelfs als het gaat om misleiding als onderdeel van een informatie-oorlog wordt dat nog vanuit de verdragstekst beredeneerd. Of dat onzin is doet er niet toe. De kritiek die trouwens van vele kanten klinkt is dat de informatievoorziening onvoldoende is en het publiek slecht wordt voorgelicht. Dat betreft zowel delen van de overheid als radicale partijen die pro-Kremlin standpunten verkondigen. Misleiding en verwarring gaan tot aan de top. Zo wijst premier Rutte op de handelsbelangen als voordeel van de associatie, maar in het referendum wordt daarover de Nederlandse kiezer geen uitspraak gevraagd. Handelsbetrekkingen vallen wettelijk gezien onder de bevoegdheid van de Europese Unie en daar heeft de kiezer geen invloed meer op. Dit is al sinds begin februari in de Nederlandse publiciteit bekend, maar wordt toch niet overgenomen.

De buitenkant is wat er gebeurt met de uitslag van het referendum als het is gehouden. Wat doet het kabinet en welke reactie geven betrokkenen daar vervolgens weer op? In een ingezonden brief in NRC van 23 maart spreekt het oud-lid van de Tweede Kamer (D66) Bob van den Bos de verwachting uit dat het kabinet de associatie-overeenkomst zal ratificeren. Wat de uitslag ook is van het niet bindende referendum: ‘Ook als de (zeer lage) drempel van 30% gehaald wordt, zal de regering het advies niet opvolgen. (..) Na zorgvuldige heroverweging gaat de regering over tot ratificatie, zelfs als de Tweede Kamer haar oproept om dit na te laten.’ Hij schat in dat de regeringspartijen het eigen kabinet niet met de verkiezingen van maart 2017 in het vooruitzicht naar huis sturen. Maar de voorkeur van VVD-stemmers die volgt uit een opinieonderzoek van I&O-Research maakt dat minder vanzelfsprekend omdat het kan leiden tot meningsverschillen in het kabinet.

io

De achterban van D66 en GroenLinks is het meest positief over het goedkeuren van de associatie-overeenkomst van de EU met Oekraïne. Beide partijen tellen veel hoogopgeleiden in hun achterban en profileren zich als vanouds als internationaal en EU-gezind. Een tegengesteld beeld laten de SP en PVV zien die EU-kritisch zijn, weinig hoogopgeleide kiezers hebben en gaan voor een nationalistische oriëntatie. Deze tweedeling komt niet onverwachts en sluit aan bij de politieke standpunten van genoemde partijen. Anders is het gesteld met de opstelling van de kiezers van PvdA en VVD die een onverklaarbaar verschil laten zien.

De PvdA-kiezers zijn het meest positief over de associatie met Oekraïne. Dat kan behalve programmatisch verklaard worden door het afstand nemen van PVV en SP en in tweede instantie de rechts-populisten van GeenStijl en de nationalistisch-conservatieve Thierry Baudet. Een verschil kan tevens zijn dat de PvdA voor en de VVD tegen het referendum is en laatstgenoemde partij zich nauwelijks laat horen in de campagne. Of zoals gezegd, als Rutte zich laat horen dan komt hij met verkeerde argumenten over handel. De PvdA’ers vice-premier Lodewijk Asscher of fractieleider Diederik Samsom spreken zich onomwonden en met overtuiging uit voor de associatie. Voormalig PvdA-partijvoorzitter Michiel van Hulten voert actief campagne met Stem Voor.

De tragiek van de VVD is dat het geen overtuiging heeft en lijdt aan intellectuele armoede. Een oude klacht die zich nu tegen de partij keert. De VVD beseft niet dat bij een buitenlands beleid dat de handelsbetrekkingen voorop zet een solide veiligheidsbeleid hoort met een defensie die op sterkte is en een pragmatische, neorealistische koers vanwege de verstoring van de internationale rechtsorde door Rusland uitgewerkt is. De VVD kan niet de kool en de geit blijven sparen in buitenlandse betrekkingen of in de binnenlandse electorale opstelling. De VVD moet spieren en kloten durven tonen en niet lachend wegdraaien als het menens wordt. De VVD moet zich niet laten gijzelen door een idee van een verdeelde achterban, maar er juist op inzetten om die het JA-kamp binnen te loodsen. Binnen de VVD zijn nog veel JA-stemmen te mobiliseren als de politieke leiders afstand durven nemen van de PVV, het nationalisme en de eigen angst om zich uit te spreken. Als dat niet lukt valt het niet uit te sluiten dat er op 7 april binnen het kabinet een tweedeling ontstaat tussen de PvdA die de uitslag naast zich neer wil leggen en de VVD die blijft twijfelen over de eigen standpunten.

Foto 1: Premier Mark Rutte en Europarlementariër Hans van Baalen op het najaarscongres 2013 van de VVD. Credits: ANP. 

Foto 2: Grafiek 4.1 uit het rapportHet referendum over de associatie-overeenkomst met Oekraïne’ van Onderzoek I&O Research, maart 2016.

Advertenties

6 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Wat opvalt is het groot percentage kiezers die nog steeds niet weet wat te doen. Alleen voor de achterban van de PVV is het duidelijk.

    Raymond Horstman

    25 maart 2016 at 14:46

  2. @Raymond
    Klopt. Dat heeft denk ik te maken met de slechte informatievoorziening, de complexiteit van de materie en het gebrek aan inzet van sommige partijen die tot het JA-kamp gerekend mogen worden. Zodat ze een groot deel van hun achterban laat zwemmen. Bij het JA-kamp kan ook meespelen dat men twijfelt tussen stemmen en thuisblijven vanwege de drempel van 30%.

    Ik heb het niet gedaan, maar als men de uitslagen van de grafiek (met een correcte van een doorgaande tendens) koppelt aan de peilingen over de politieke voorkeur, dan moet men redelijk betrouwbaar de uitslag van het referendum kunnen voorspellen.

    George Knight

    25 maart 2016 at 14:55

  3. @André
    Complicatie is dat Nederland dit eerste halfjaar van 2016 EU-voorzitter is. Het zou opmerkelijk zijn als Nederland voor 1 juli 2016 afstand neemt van een door 27 van de 28 EU-lidstaten gegeven goedkeuring aan de associatie-overeenkomst met Oekraïne. Bij zo’n voorzitterschap hoort een neutrale positie. Dus in dubbel opzicht (1 tegen 27, niet neutrale voorzitter) is het ondenkbaar dat Nederland van deze lijn afwijkt.

    Door zich nu niet duidelijk voor de associatie uit te spreken schiet naar mijn idee de VVD in eigen voet in de hoop de problemen voor zich uit te kunnen schuiven. Maar door na te laten de eigen achterban te mobiliseren maakt de VVD het er in mijn ogen voor zichzelf nog extra uitzichtloos op. En als het gered wordt, dan heeft het dat te danken aan de constructieve oppositie: GroenLinks, D66, CU en CDA. En de PvdA.

    Bij een geldige NEE-stem in het referendum valt een heftig debat in het kabinet te verwachten. Gesteld dat de partijen in de kamer adviseren om de uitslag te volgen. Maar het kabinet heeft een bredere verantwoordelijkheid dan binnenlandse overwegingen. Ook door dat op dit moment niet duidelijker uit te leggen aan het electoraat manoeuvreert het kabinet zich in een onmogelijke positie.

    Een soort compromis tussen VVD en PvdA zou kunnen zijn dat de VVD in het kabinet een geldige NEE-stem niet overneemt, maar daarvoor terugkrijgt dat de referendumwet zodanig wordt aangepast dat dit soort referenda nooit meer gehouden kan worden. Dan kunnen VVD en PvdA het ophangen aan de weeffout die door de referendumwet is gemaakt en voor nu en straks verkeerd uitpakt. Zo is tegelijk ook de CDA binnenboord als verklaard tegenstander van het referendum, alsook GroenLinks en D66 vanwege hun JA-stem voor de associatie.

    George Knight

    25 maart 2016 at 18:08

  4. Toch ben ik bang dat onze premier, die niet in vergezichten gelooft, bij een nee naar het volk gaat luisteren -hij is tenslotte van een Volkspartij – in de vrees de PVV van zich te vervreemden. Daarna gaat hij dat uitleggen aan de andere 27 EU-landen die al akkoord zijn en aan Oekrraine uitleggen dat ze daar weer beter terug kunnen naar Rusland, omdat Nederland tegen hun democratiseringsstreven en corruptiebestrijding is. Later eens kijken in de geschiedenisboeken.

    Andre Horlings

    25 maart 2016 at 17:44

  5. Het kabinet is de laatste week met een ja-campagne begonnen. De ministers benadrukken waar mogelijk dat het associatieverdrag vooral een handelsverdrag is, dat in het voordeel is van iedereen. Rutte: ,,Er zijn nu ongeveer 250 Nederlandse bedrijven actief in Oekraïne en we exporteren voor bijna 800 miljoen euro per jaar. Dat bedrag kan groeien door het verdwijnen van invoerheffingen.’’
    http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/4270419/2016/03/26/Ja-en-nee-gaan-nek-aan-nek-in-referendum-Oekraine.dhtml

    George Knight

    26 maart 2016 at 09:54

  6. Ook als een een voldoende grote meerderheid bij een hoog genoege opkomst nee zegt, betekent dit niet het einde van de Overeenkomst. Kijk naar het referendum over de Grondwet voor EU. Het verdrag wordt hier en daar wat bijgeschaafd en dan komt het er opnieuw en dit keer zonder referendum wel door. Maar het is afwachten of een meerderheid de Overeenkomst wel afwijst. Veel nee-stemmers zullen uiteindelijk thuis blijven omdat het hun weinig zegt en ze er weinig van snappen.

    Raymond Horstman

    28 maart 2016 at 13:20


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: