George Knight

Debat tussen links en rechts

Le Corbusier 50 jaar na zijn dood voorgoed bestempeld als fascist

with 7 comments

Cité_radieuse._Façade._2

Louis-Ferdinand Céline, Robert Brasillach en Drieu La Rochelle staan niet langer alleen als ‘verkeerde’ Franse cultuurdragers die het opnamen voor het Duitse nationaal-socialisme of het Italiaanse fascisme. De van oorsprong Zwitserse architect Le Corbusier, geboren als Charles-Édouard Jeanneret-Gris, voegt zich 50 jaar na zijn dood definitief bij dit illustere gezelschap. En kende Nederland niet Pyke Koch en Henri van de Velde?

Twee nieuwe boeken tonen aan dat de pionier van het modernisme niet alleen een echte fascist was met links naar het collaborerende Vichy-regime, maar ook een antisemiet. Deze ‘onthulling’ komt waarschijnlijk niet toevallig vlak voordat het retrospectief ‘De menselijke maat’ van zijn werk in het Centre Pompidou in Parijs op 29 april opent. Het museum zegt in een verklaring geen aandacht aan deze kant van Le Corbusier te besteden omdat het buiten het bestek van het overzicht valt. Hierop komt kritiek omdat het een deel van Le Corbusiers persoonlijkheid buiten schot zou laten dat wel degelijk van invloed was op zijn hele oeuvre.

Achteraf blijkt dat allerlei critici allang onthuld hebben dat de architect fascistische sympathieën had. Zijn samenwerking in 1941 en 1942 voor het Vichy-regime was bekend. Evenals zijn antisemitisme. Dus wie nu zegt te beweren niet te weten dat Le Corbusier verkeerd was, is zelf verkeerd bezig door weg te kijken. Fascinerend blijft dat de vormentaal van het modernisme en het fascisme van Mussolini zoveel gemeenschappelijk hadden. Weg van de romantiek en de burgerlijkheid richting theoretisering en formalisering van de maatschappij in grote projecten. Zonder menselijke rem. Met afschuwelijke gevolgen.

Wat te doen met de nagedachtenis van Le Corbusier die nu voorgoed afgefakkeld lijkt als iemand met een verkeerde ideologie? Niets. Zijn verdiensten voor de architectuur blijven bestaan. Hoewel achteraf zijn rigide stadsplanning steeds meer als verschijningsvorm van het fascisme geïnterpreteerd zal gaan worden. De mens als mier in de grootschaligheid van het collectivisme. Le Corbusier kan niet gereduceerd worden tot fascist, ondanks het feit dat zijn ideeën er tijdens een deel van zijn leven gelijk mee opliepen. Waarvan de ultieme werking nog in de schoot van de geschiedenis verborgen lag. Als we al kunnen invoelen hoe de wereld 70 of 80 jaar geleden ervaren werd. Rationalisme dat te consequent en te rigoureus wordt toegepast kan ontsporen.

Foto: Façade van de Cité Radieuse in Marseille van Le Corbusier (1947-1952).

Advertenties

7 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Dat Heidegger graag in nazistische mantelpakjes rondliep en actief was in de NSDAP zou geheel los staan van zijn filosofische gedachtegoed? En gie geleuft dat? Slaap maar door m’n jong.
    Zo ook wat betreft die andere en helaas ook zo’n invloedrijke idioot genaamd Le Corbusier.
    Waarom zijn die schoften in ’45 niet in de nog brandende ovens van de nazi-vernietigingskampen geschoven?
    Dat had meteen een einde gemaakt aan het vergif, dat hun engel des doodsachtige gedachtengoed tot op heden nog steeds uitoefent.

    Kees Cornelder

    19 april 2015 at 16:07

  2. @Kees
    Altijd lastig om na het hele erge de juiste afstemming te vinden tussen straf en verzoening. Een koekje van eigen deeg helpt in elk geval niet, want daarmee verlaagt men zich tot degenen die men veroordeelt. Ook dat is een leerproces. Wat Duitsland na de Eerste Wereldoorlog werd opgelegd aan boete en straf, werd na de Tweede Wereldoorlog vermeden. Deels om opportunistische redenen vanwege de strijd tegen de Sovjet-Unie, maar ook om geen ressentiment te kweken bij de Duitse bevolking.

    Laat in de publiciteit maar duidelijk uitkomen wat voor persoon Le Corbusier was en hoe hij tijdens de jaren ’30 en ’40 dacht. Hij verdient onze afkeuring waar hij standpunten innam die ook toen al als verkeerd werden bevonden. Maar hij blijft een invloedrijk architect, net zoals Martin Heidegger een invloedrijk filosoof blijft. Niemand is vast te pinnen op een identiteit. Heidegger was trouwens geen antisemiet.

    Treffende overeenkomst tussen Heidegger en Le Corbusier was dat ze dachten om via de omweg van het fascisme de samenleving te kunnen vernieuwen. Wat uiteraard grenst aan zelfoverschatting. Verzachtende omstandigheid is dat ze de gruwelen in volle omvang niet kenden toen ze zich ideologisch engageerden.

    De waardering van dit soort intellectuele arbeiders wacht dezelfde vraag: was het alleen hun persoon die verkeerd was, of strekte zich dat uit tot hun werk. Of valt een en ander per definitie niet te scheiden? Dat vind ik de meest interessante vraag in deze kwestie.

    George Knight

    19 april 2015 at 16:28

  3. Ik vond ‘m altijd al wat streng. Maar ik was ook voorzichtig fan. Niet van die megalomane projecten en ook niet van grote villa’s, maar wel van zijn kleinschalige woonoplossingen. We zullen moeten leven met meer van dit soort berichten, ben ik bang. Who’s next.

    Toch is het ook een beetje gek: Le Corbusier zou ook een prominent syndicalist geweest zijn: (http://en.wikipedia.org/wiki/Syndicalism). En wat doen met die honderden, nee duizenden architecten en stedenbouwers die Le C. blind zijn gevolgd? En met de effecten die dit op het moderne leven heeft gehad? Je kunt bij wijze van spreken geen autoreclame op TV zien zonder zijn invloed.

    Blewbird

    19 april 2015 at 18:12

  4. Goh, le Corbusier ook al! Was altijd al nieuwsgierig waarom zoveel ‘vernieuwers’ sympathie voor het fascisme hebben gehad en ik meen zelfs Winston Churchill hier bij te mogen rekenen. In elk geval heb ik het dan over Henry Ford, de Italiaanse uitvinder Marconi, de Zweedse ontdekkingsreiziger Sven Hedin en de bedenker van het Ikea concept Ingvar Kamprad, de filmregisseur Ingmar Bergman, de Noorse Nobelprijswinnaar Knut Hamsun, de Belgische tekenaar(Kuifje) Hergé en de Nederlander Jan Toorop. Bestaat er literatuur op dit gebied? ik houd mij aanbevolen.

    appie b. broek

    22 april 2015 at 14:27

  5. @appie
    Winston Churchill was ik in dit verband nog nooit tegengekomen. Het lijkt me ook onwaarschijnlijk. Er past denk ik onderscheid tussen degenen die het Italiaanse fascisme (of het nazisme) alleen in een vroege fase steunden om er daarna afscheid van te nemen en de hardliners die in 1943 en later nog volbloed fascist waren. Zo overleed Jan Toorop in 1928, ver voor de ergste verschrikkingen van fascisme en nazisme. Je kunt er vliegenier Charles Lindbergh nog aan toevoegen. Philip Roth heeft er een prachtige roman over geschreven: ‘The Plot Against America’.

    Ik ken geen overzicht van meelopers, de Mitläufer, maar het moet er zijn. Zeker per land. Mijn vermoeden is dat de communistische fellow travellers beter in kaart zijn gebracht. En nu hebben we de Putin Versteher die om de meest uiteenlopende redenen met Putin meelopen. Het zal wel iets van alle tijden zijn.

    George Knight

    22 april 2015 at 15:03

  6. @george
    De term ‘meelopers’ lijkt mij in dit verband niet op z’n plaats; het zijn nu juist geen ‘meelopers’ en daarom ben ik geintereseerd in de manier waarop ze met hun politieke overtuiging zijn omgegaan. Voor wat betreft Churchill herinner ik mij een verhaal dat hij enige tijd met Mussolini gecorrespondeerd zou hebben en men er de befaamde ‘sovjet-spion’ Anthony Blunt op uit heeft gestuurd om deze correspondentie in handen te krijgen.Zelf ben ik altijd geintrigeerd geweest door iemand als Erich Wichman en anderen die nu dan wel als ‘meelopers’ gekwalificeerd worden maar het beslist niet waren.Integendeel!

    In het door mij opgesomde rijtje ben ik de Nederlandse kankerspecialist dr. Moerman nog vergeten. Bij deze!

    appie b. broek

    23 april 2015 at 08:42

  7. @appie
    Ja, Erich Wichmann is een interessante persoon die zelfs in zijn eigen tijd slecht begrepen werd. Dus 90 jaar later begrijpen we hem nog minder. Het fascisme van de jaren ’20 had iets Romeins-aristocratisch en trok niet voor niets types als Pyke Koch of zwarte Nederlandse katholieken aan. Wichmann was absoluut geen meeloper, maar vele anderen toch wel. Met verwijzing naar dat begrip meelopers verwees ik ook eerder naar de latere fase van fascisme en nazisme toen de opportunisten instapten. Soms naïef, soms berekenend, maar altijd zichzelf wegcijferend en ondergeschikt makend aan een hoger doel. Ja, dat kun je van Wichmann natuurlijk niet zeggen. Hij kon zichzelf niet eens ondergeschikt maken aan zichzelf.

    Maar nogmaals, je moet onderscheiden in welke fase mensen instapten en wanneer ze weer afscheid namen van het fascisme. Op dat laatste moet je ze waarderen. Mussolini werd in die beginperiode redelijk geaccepteerd door andere landen. Ach, was hij niet begonnen als socialist? Dus die correspondentie van Churchill past wel in dat patroon. Het allerergste kwam pas door de Afrikaanse oorlogen en het verbond met Duitsland.

    George Knight

    23 april 2015 at 09:32


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: